Przedszkola świecą pustkami. Samorządy uderzyły w demograficzną ścianę

Dane zebrane przez Serwis Samorządowy PAP pokazują, że skutki niżu demograficznego coraz wyraźniej widać w systemie edukacji. Po rekrutacji na rok szkolny 2026/2027 w największych miastach pozostały tysiące nieobsadzonych miejsc.

W Warszawie, według danych z czerwca 2026 r., w miejskich przedszkolach zostały dokładnie 4062 wolne miejsca. We Wrocławiu było ich ponad 2,5 tys., w Poznaniu około 1,6 tys., a w Krakowie 928.

Pierwsze konsekwencje już są widoczne. W lipcu Rada Warszawy zdecydowała o likwidacji sześciu publicznych przedszkoli. Władze miasta tłumaczą decyzję niżem demograficznym oraz niewielką liczbą dzieci uczęszczających do części placówek. Zdaniem Mateusza Łakomego podobnych decyzji będzie coraz więcej.

- Część przedszkoli być może będzie utrzymywana mimo mniejszej liczby dzieci, ale ostatecznie każda taka decyzja musi mieć ekonomiczne uzasadnienie - podkreśla.

Przedszkola walczą o dzieci. W tle nie tylko niż

- Przez 15 lat mojej pracy w różnych przedszkolach grupy były pełne, a listy rezerwowe długie - mówi Anna Wiktor-Stępień, nauczycielka wychowania przedszkolnego i twórczyni profilu Przedszkolanka-Anka.

Jak przypomina, w publicznych placówkach o przyjęciu decydowały jasno określone kryteria. - Rodzice zbierali punkty m.in. za zatrudnienie, rodzeństwo uczęszczające do tej samej placówki czy miejsce zamieszkania - tłumaczy.

Dziś, jak podkreśla, sytuacja wygląda zupełnie inaczej.

- Wszystko zależy od miasta. Są przedszkola w Katowicach, które nadal mają komplet dzieci i listy rezerwowe, ale są też takie, gdzie na 62 miejsca zapisano zaledwie 12 dzieci - wyjaśnia.

Jej zdaniem niż demograficzny to tylko jedna z przyczyn. - Rodzice są dziś znacznie bardziej świadomi. Wiedzą, jak chcą wychowywać dzieci i jakiej edukacji dla nich szukają - tłumaczy. Zanim zapiszą dziecko do placówki, sprawdzają ofertę, godziny otwarcia czy sposób pracy z dziećmi.

Zmienił się również sam rynek. - Przedszkoli jest coraz więcej. Publiczne stają się nowocześniejsze, przez ostatnie lata przybyło też placówek prywatnych. Rodzice mają wybór i nie muszą już kierować się wyłącznie odległością od domu - mówi.

To sprawia, że placówki coraz mocniej konkurują o dzieci. - Prześcigają się w ofertach, wydłużają godziny pracy, a niektóre proponują nawet opiekę weekendową. Wszystko po to, by przekonać rodziców, że właśnie ich przedszkole będzie najlepszym wyborem - zauważa.

Jak dodaje, rodzice coraz częściej zwracają uwagę nie tylko na liczbę zajęć dodatkowych, ale na atmosferę.

- Szukają miejsc z dobrą i zaangażowaną kadrą, rodzinnych, opartych na szacunku do dziecka i uczących życia w społeczeństwie - mówi.

Zmiany odczuwają także nauczyciele. Gdy zaczęto mówić o skutkach niżu demograficznego, Wiktor-Stępień liczyła, że przyniesie on mniejsze grupy. - Miałam nadzieję, że standardem będzie 16-20 dzieci zamiast 25. To poprawiłoby komfort pracy nauczycieli, ale przede wszystkim byłoby lepsze dla dzieci - przyznaje.

Tak się jednak nie stało. - Placówki walczą o dzieci. Dyrektorzy współpracują ze sobą, próbują uzupełniać grupy i zrobić wszystko, żeby nie zwalniać nauczycieli - opowiada. Zaznacza jednak, że sytuacja jest bardzo zróżnicowana.

- Na Śląsku wciąż widać ogłoszenia o pracę i ruchy kadrowe, ale w innych regionach nauczyciele mają coraz większy problem ze znalezieniem zatrudnienia - zauważa. To przekłada się na nastroje w środowisku.

Widmo zamknięcia przedszkola

Jesienią 2025 roku rodzice dzieci uczęszczających do niepublicznego przedszkola Stokrotka na gdańskim Przymorzu usłyszeli, że placówka za kilka miesięcy przestanie istnieć. Kończyła się umowa, a miasto postanowiło przeznaczyć budynek na inne cele.

- Wszyscy byliśmy tą decyzją bardzo zaskoczeni. Dowiedzieliśmy się o niej właściwie z plotek i od radnych dzielnicowych. Nikt z nami tej decyzji nie konsultował - mówi Michał Siedlecki, ojciec jednego z przedszkolaków.

Dla rodzin oznaczało to konieczność szukania nowych miejsc dla dzieci. - Nie mieliśmy zbyt wielu alternatyw. Mieszkamy na Przymorzu, bardzo gęsto zaludnionej dzielnicy, gdzie działa jedno publiczne przedszkole, od dawna przepełnione. Miasto wskazywało prywatne albo dojazdy do sąsiednich dzielnic do placówek, w których były miejsca - opowiada.

To rozwiązanie nie było jednak dla nich odpowiednie. - Na mapie dwa czy trzy kilometry nie wyglądają groźnie, ale w praktyce oznaczałoby to codzienne wożenie dzieci samochodem albo komunikacją miejską. Tymczasem do Stokrotki chodzimy pieszo - opowiada.

Rodzice postanowili walczyć. - Wiedzieliśmy, że to nie jest problem wyłącznie naszych dzieci. Ta decyzja wpłynie na całą dzielnicę i na wszystkich rodziców, którzy w przyszłości będą szukać miejsca dla swoich dzieci. Tym bardziej że wielu z nas planuje powiększenie rodzin - podkreśla Siedlecki.

Przez blisko rok rodzice organizowali protesty, pisali pisma, angażowali prawników i próbowali przekonać miejskich urzędników do zmiany decyzji.

- Spotykaliśmy się z wiceprezydentem odpowiedzialnym za edukację, z urzędnikami wydziału edukacji i z radnymi miasta. Bardzo aktywnie działaliśmy też w mediach społecznościowych, wywierając presję na decydentów. Zadawaliśmy otwarte pytania, zapraszaliśmy polityków na spotkania z mieszkańcami. To był wielowymiarowy proces - wylicza.

Początkowo miasto zgodziło się jedynie na roczne przedłużenie umowy dzierżawy budynku, tak aby dzieci mogły dokończyć edukację. Ostatecznie jednak zapadła decyzja o bezterminowym przedłużeniu funkcjonowania placówki.

- To była ogromna ulga i wielka radość. Na zakończenie roku szkolnego zorganizowaliśmy festyn dla dzieci i rodziców. Dzieci na szczęście nie były świadome całej sytuacji, staraliśmy się oszczędzić im stresu i trudnych pytań. Każdego dnia cieszymy się, że możemy odprowadzać je do miejsca, w którym pracują ludzie, którym ufamy i w którym nasze dzieci czują się dobrze. Cieszymy się też, że to miejsce zostanie dla kolejnych pokoleń - dodaje Michał Siedlecki.

Niż demograficzny

W 2025 roku w Polsce urodziło się zaledwie 238 tys. dzieci, niemal o 40 proc. mniej niż w 2019 roku. Powodów tego trendu jest wiele: niepewność ekonomiczna, sytuacja na rynku mieszkaniowym, zmiany stylu życia czy obawy związane z przyszłością. Zdaniem eksperta to jednak nie wyczerpuje wyjaśnienia.

- Największym problemem są dziś trudności z tworzeniem trwałych związków przez młodych dorosłych. To, co wydarzyło się w ciągu ostatnich pięciu, sześciu lat pod tym względem, było prawdziwą hekatombą. Teraz obserwujemy skutki również w sytuacji przedszkoli - mówi Mateusz Łakomy.

W jego ocenie skuteczna polityka demograficzna wymaga zmiany sposobu myślenia. Nie wystarczą kolejne transfery finansowe, ulgi podatkowe czy rozbudowa infrastruktury opiekuńczej.

- Rozwiązania leżą trochę gdzie indziej, niż przywykliśmy sądzić. Kluczowe jest odbudowywanie relacji między ludźmi. Smartfony w coraz większym stopniu niszczą relacje, kondycję psychiczną i emocjonalną. Potrzebujemy powrotu do bezpośrednich, dobrych kontaktów międzyludzkich. Demografia jest jednym z najważniejszych wyzwań, z którymi Polska mierzy się już dziś - przekonuje.