Coalitie ten dode opgeschreven: D66 en CDA zwichten niet na powerplay VVD

Na maandenlang vruchteloos onderhandelen tussen het kabinet en de oppositie, ligt ook de eenheid binnen de coalitie definitief aan diggelen. PRO heeft zich tussen D66 en CDA enerzijds en de VVD anderzijds gewurmd. Doorgaan zonder kleerscheuren zit er niet meer in.

Geen vertrek uit het kabinet of de coalitie, maar een keiharde confrontatie tijdens het vervolg van het debat over het belastingplan donderdagochtend, gevolgd door de stemmingen. Dat was de boodschap van VVD-leider Dilan Yesilgöz richting haar coalitiegenoten D66 en CDA.

D66 en CDA sloten vandaag een deal met PRO en Volt om het belastingplan aan te passen. De linkse oppositiepartijen willen 1 miljard euro weghalen bij vermogenden en dat via een lagere belasting op arbeid terug te geven aan werkenden. D66 en CDA hebben op hun beurt weer laten weten achter deze afspraak te blijven staan.

Hoewel het kabinet volgend jaar in totaal ruim 500 miljard euro uitgeeft, is deze aanpassing voor de VVD een brug te ver. "Het is een deal die inhoudelijk slecht is voor Nederland", zei Yesilgöz woensdagavond in een korte verklaring na het crisisberaad met haar partij. Bekijk hier haar reactie:

Uitsluiten PRO onderdeel van VVD geworden

Dat heeft ook te maken met het feit dat de deal met PRO is gesloten. Diezelfde partij had het eerder op de dag nog triomfantelijk over de invoering van "een miljonairsbelasting". De VVD wil daar absoluut niets mee te maken hebben.

De afstand die Yesilgöz van PRO heeft gecreëerd sinds de formatie is een fundamenteel onderdeel van de VVD geworden. Het heeft haar bij de laatste verkiezingen ook electoraal gered. Zakendoen met PRO was daarom nooit onderdeel van welk VVD-plan dan ook.

Klaver wilde wel graag een totaalakkoord sluiten, maar JA21, SGP en BBB boden ook een route op rechts. Hoewel die route altijd politiek onhaalbaar was vanwege de immateriële eisen van die partijen, moest Yesilgöz dat wel serieus nemen.

Yesilgöz haalt trekker nog niet helemaal over

Zo is er tot op het allerlaatste moment nog een argument om niet met de wensen van PRO in te stemmen. Dat D66 en CDA dit nu wel hebben gedaan, verraste Yesilgöz. "Iedereen is overvallen", zei ze woensdagavond. Volgens haar coalitiegenoten was er wel degelijk overleg tussen de drie partijen.

Yesilgöz haalde de trekker nog niet helemaal over "We gaan zien of onze coalitiepartners voor de deal gaan stemmen", zei ze. "Als dat daadwerkelijk gebeurt, moeten we zien hoe de samenwerking verder kan."

De VVD-leider heeft het over de noodzaak van een "fundamentele reset", mochten D66 en CDA voor het PRO-plan stemmen. Geen kabinetsval dus. Dat kan er ook mee te maken hebben dat de partij die het kabinet opblaast, daar bij verkiezingen doorgaans de rekening voor betaalt.

De VVD wil niet de schuld krijgen van nieuwe verkiezingen waar niemand op zit te wachten. Bij de kabinetsval in 2023 werden de liberalen ook al als schuldigen aangewezen.

VVD en Yesilgöz staan er in de peilingen slecht voor

Wat ook niet meehelpt, is dat de VVD er belabberd voor staat in de peilingen. Dat geldt zeker ook voor het CDA en D66. Alleen heeft Yesilgöz ook het probleem dat zij er persoonlijk niet goed voor staat bij de kiezers.

Al tijdens de afgelopen campagne kreeg zij de minst hoge sympathiescore onder de eigen achterban, zo bleek uit het Nationaal Kiezersonderzoek (NKO). Het vertrouwen in Yesilgöz van de eigen kiezers laat sinds de verkiezingen vorig jaar oktober een fors dalende trend zien.

Wat dat betreft zijn verkiezingen voor de coalitiepartijen geen prettig vooruitzicht. Deze week nam de Kamer bovendien een motie aan waarin partijen pleiten om na een kabinetsval een soort doorstart te maken zonder tussentijdse verkiezingen.

Yesilgöz hintte daar, waarschijnlijk onbedoeld, al een beetje op. "Als CDA en D66 liever een coalitie vormen met PRO en Volt moeten ze dat doen", zei ze. Dat zou een route naar een meerderheid zijn in beide Kamers. Maar daar is de VVD dan weer voor nodig.

Anders komt er een zeer bont gezelschap in beeld voor een meerderheid: DENK, CU, Partij voor de Dieren, SP en 50PLUS. Dat maakt regeren zo mogelijk nog ingewikkelder.

Oeps, dit kunnen we niet laten zien

Om deze inhoud te tonen, hebben we je toestemming nodig voor 'externe media' cookies. Geef toestemming om deze inhoud te bekijken.

Oeps, dit kunnen we niet laten zien

Om deze inhoud te tonen, hebben we je toestemming nodig voor 'externe media' cookies. Geef toestemming om deze inhoud te bekijken.

Edo volgt de grote politieke ontwikkelingen in Den Haag en focust op Defensie en Buitenlandse Zaken. Hij schrijft het blog Binnenskamers en is te horen in De Wandelgangen. Mail je tips of vragen.