مرگ چهار نوزاد در میبد؛ تکرار یک هشدار قدیمی در بیمارستان‌های ایران

دادستانی شهرستان «میبد» شنبه ۱۱مهر۱۴۰۵ اعلام کرد که پرونده‌ای قضایی در پی مرگ چهار نوزاد در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان بیمارستان «امام جعفر صادق» شهر میبد، تشکیل شده است. این چهار نوزاد تنها طی دو ماه در این بیمارستان جان خود را از دست داده‌اند. پس از مرگ این نوزادان، بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان این بیمارستان تعطیل و بررسی‌ها درباره علت مرگ‌ها آغاز شد؛ با این حال، تاکنون علت قطعی این موارد و ارتباط احتمالی آن‌ها با قصور پزشکی اعلام نشده است. در جریان بررسی‌ها، موضوعاتی از جمله مشکلات زیرساختی و تجهیزات، قطع‌ و وصل برق، نیروی انسانی و احتمال خطای دارویی مطرح شده است. به گفته دادستان عمومی میبد، دستگاه قضایی در انتظار اعلام نظر کارشناسی پزشکی قانونی است.

این نخستین بار نیست که مرگ چند نوزاد در فاصله‌ای کوتاه در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان بیمارستانی در ایران خبرساز می‌شود. مرور موارد منتشرشده در سال‌های گذشته نشان می‌دهد در برخی بیمارستان‌ها، مرگ‌های پی‌درپی نوزادان به موضوع بررسی‌های پزشکی و گاه قضایی تبدیل شده اما هرگز نتایج این بررسی‌ها به‌طور شفاف در اختیار افکار عمومی قرار نگرفته است. نمونه‌های دیگر از مرگ نوزادان در بیمارستان‌های ایران، چه واقعیتی را روشن می‌سازد؟ چرا دستگاه‌های مربوطه از اطلاع‌رسانی نتایج تحقیقات پیرامون مرگ نوزادان سر باز می‌زنند؟

 مهر ۱۴۰۵ در میبد؛  بیمارستان جعفر صادق 

در بیمارستان امام جعفر صادق میبد، چهار نوزاد طی حدود دو ماه جان خود را از دست دادند. نخستین مورد در ۲۳تیر۱۴۰۵ ثبت شد و پس از آن سه نوزاد دیگر نیز فوت کردند. معاون درمان «دانشگاه علوم پزشکی صدوقی» یزد علت فوت یکی از این نوزادان را «مشکلات شدید قلبی‌عروقی» اعلام کرده و گفته است که دلایل مرگ سه نوزاد دیگر همچنان در دست بررسی است. در پی این اتفاق تلخ، بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان بیمارستان تعطیل شده و تیم‌هایی از معاونت درمان، پرستاری و بازرسی دانشگاه علوم پزشکی یزد موضوع را بررسی می‌کنند. 

در بررسی‌های اولیه، عواملی از جمله مشکلات تجهیزات و زیرساخت، قطع و وصل برق، وضعیت نیروی انسانی، تداخل دارویی و احتمال قصور پزشکی مورد توجه قرار گرفته، با این حال، مسوولان تاکید کرده‌اند که علت قطعی مرگ نوزادان پس از تکمیل بررسی‌های کارشناسی مشخص خواهد شد.

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی یزد همچنین اعلام کرده است که در کل استان، با حدود ۲۰هزار تولد در سال، تعداد مرگ نوزادان در سال‌های اخیر کاهش داشته است. بر اساس آمار اعلام‌شده، حدود ۱۸۰ نوزاد در سال ۱۴۰۳ و حدود ۱۴۰ نوزاد در سال ۱۴۰۴ به‌دلایل مختلف از جمله «نارسی و ناهنجاری‌های مادرزادی» جان خود را از دست داده‌اند. این آمار مربوط به کل استان یزد است و مشخص نمی‌کند چه تعداد از این موارد مربوط به بخش‌های مراقبت ویژه نوزادان بوده است.

یک‌سال قبل در انزلی؛ بیمارستان شهید بهشتی 

در شهریور ۱۴۰۴، مرگ دو نوزاد در بیمارستان «شهید بهشتی» انزلی خبرساز شد. دانشگاه علوم پزشکی گیلان اعلام کرد که در پی این اتفاق، موضوع در نشستی ویژه بررسی شده و پرونده‌ها برای طی مراحل قانونی به مراجع ذی‌صلاح ارجاع شده‌اند. در گزارش‌های منتشرشده، اطلاعات قطعی درباره علت مرگ این دو نوزاد اعلام نشد و به همین دلیل نمی‌توان این موارد را به قصور پزشکی، عفونت بیمارستانی یا مشکلات زیرساختی دیگر و حتی نقص عضو نوزادان نسبت داد.

دو سال قبل در یاسوج؛ بیمارستان امام سجاد 

خرداد ۱۴۰۳ تصویر دردناک دو نوزاد کفن‌پیچ در رسانه‌ها منتشر شد. نوزادان دوقلویی که گفته شده بود نارس به‌دنیا آمده و در بیمارستان «امام سجاد» یاسوج جان خود را از دست داده بودند. نکته تکان‌دهنده این بود که این دو نوزاد پس از تولد به اشتباه فاقد علایم حیاتی تشخیص داده شده  و به سردخانه منتقل شدند. حدود ۴۰ دقیقه بعد، صدای گریه یکی از آن‌ها شنیده شد.

این دو نوزاد که به صورت آی‌وی‌اف متولد شده بودند، پس از ۴۵دقیقه از سردخانه به بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان منتقل شدند.

تصور کنید والدین این دو نوزاد ۲۳سال در انتظار داشتن فرزند صدها شیوه برای باروری را آزمایش کرده بودند. پس از این‌که نوزادان نارس به‌دنیا آمدند خبر شوکه‌کننده مرگ آن‌ها، ترومای بزرگی به والدین آن‌ها وارد کرد.

خبرگزاری ایرنا به نقل از یکی از نزدیکان این خانواده نوشت: «مادر این دوقلو‌ها در هفته ۲۲ به بیمارستان مراجعه کرده بود و پزشک به‌صورت تلفنی دستور سقط جنین این نوزادان را داده بود. بعد از به دنیا آوردن نوزادان در حالی‌که مادر درخواست دیدن فرزندان خود را داشت، صدای گریه یکی از نوزدان بلند شد و با فریاد خانواده این دوقلوها از کفن بیرون آمدند و به بخش مراقبت های ویژه منتقل شدند.»

نوزادان دو قلو، سه روز بعد در بخش مراقبت‌های ویژه جان خود را از دست دادند.  این اتفاق یکی از مواردی است که انتقادات بسیاری را در خصوص نحوه مراقبت و تشخیص وضعیت نوزادان در بیمارستان‌های ایران مطرح می‌کند. دانشگاه علوم پزشکی یاسوج پس از انتشار خبر، دستور بررسی موضوع را صادر کرد اما از نتیجه این بررسی‌ها اطلاعاتی به رسانه‌ها نرسید و پرسش‌های افکار عمومی، بی‌پاسخ ماند. 

سه‌سال قبل در شهرکرد؛ بیمارستان هاجر 

یکی از تلخ‌ترین و تکان‌دهنده‌ترین موارد مرگ نوزادان در سال‌های اخیر در بیمارستان «هاجر» شهرکرد اتفاق افتاد. در فاصله ۳۰شهریور تا ۱۱مهر۱۴۰۲، شش نوزاد از مجموع ۴۰ نوزاد بستری‌شده در بخش مراقبت‌های ویژه این بیمارستان جان باختند. پس از افزایش تعداد مرگ‌ها، موضوع در وزارت بهداشت بررسی شد. مقامات وزارت بهداشت اعلام کردند که دو مورد از مرگ‌ها با عفونت مرتبط بوده و چهار نوزاد دیگر به دلیل نارسایی ریوی و بیماری‌های زمینه‌ای ناشی از نارسی جان باخته‌اند.

یکی از پزشکان ساکن شهرکرد درباره این پرونده به «ایران‌وایر» می‌گوید‌: «شهرکرد دو بیمارستان برای بستری و رسیدگی به نوزادان و کودکان دارد. هاجر و پارسیان که متاسفانه هر دو وضعیت نامناسبی دارند و هنوز هم شرایط در این بیمارستان‌ها تغییر نکرده. اهالی نام این بیمارستان‌ها را "کشتارگاه" گذاشته‌اند چون ده‌ها نوزاد و کودک چندماهه طی سال‌های اخیر به دلایل مختلف در این بیمارستان جان باخته‌اند، اما کسی نمی‌تواند قصور پزشکی را ثابت کند.»

به گفته این پزشک، برخی از نوزادان به‌‌دلیل نقص عضوهای مادرزادی یا نارسی جان خود را از دست می‌دهند اما قصور پزشکی و مشکلات بیمارستانی هم در مرگ‌و‌میر نوزادان این دو بیمارستان آمار بالایی دارد: «در مورد مرگ آن شش نوزاد که خیلی سر و صدا کرد من دقیق به خاطر دارم که نتایج کشت عفونت دو نوزاد مثبت اعلام شد. یکی از بچه‌ها هم که گفتند نارسایی ریوی داشت در واقع به‌دلیل ماندن زیاد در کانال زایمان و نرسیدن اکسیژن جان باخت. اما دست خانواده‌ها به جایی بند نبود.»

پس از این اتفاق، بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان در این بیمارستان جابه‌جا و اقدامات کنترلی و بررسی‌های کارشناسی انجام شد.

مرکز مراقبت‌های ویژه نوزادان بیمارستان هاجر شهرکرد در سال ۱۳۹۵ به‌عنوان یکی از «مجهزترین بیمارستان‌های منطقه» راه‌اندازی شد. اما به‌نظر می‌رسد در پی بحران‌‌های اقتصادی در ایران و عدم تخصیص بودجه کافی برای به روز کردن تجهیزات و کادر درمانی در این بیمارستان، خدمات درمانی مناسب به بیماران آن‌طور که انتظار می‌رود ارایه نمی‌شود.

پیش از این؛ موارد متعدد مرگ نوزادان در بیمارستان‌ها

مرگ‌های پی‌درپی در بخش‌های مراقبت ویژه نوزادان حتی سابقه‌ای طولانی‌تر دارد. مرگ ۹ نوزاد در بخش مراقبت‌های ویژه «بیمارستان خمینی» تهران در فاصله ماه‌های دی تا اسفند۱۳۹۳ یکی از تکان‌دهنده‌ترین رویدادهای دهه گذشته است.

در آن زمان اعلام شد که تعدادی از نوزادان به عفونت بیمارستانی مبتلا شده بودند و در پی شناسایی باکتری «اسینتوباکتر»، بخش مراقبت‌های ویژه و زایشگاه بیمارستان ایزوله و ضدعفونی شده است. در عین حال، مقام‌های بیمارستان تاکید کردند که همه مرگ‌ها ناشی از عفونت نبوده و برخی نوزادان به دلیل بیماری‌های زمینه‌ای جان باخته‌اند. این موارد نشان می‌دهد که بررسی مرگ نوزادان در بخش‌های مراقبت ویژه تنها به مساله قصور پزشکی محدود نمی‌شود و عواملی مانند نارسی شدید، بیماری‌های مادرزادی، عفونت‌های بیمارستانی، تجهیزات، نیروی انسانی و شرایط فیزیکی بخش نیز می‌توانند در تعیین علت مرگ نقش داشته باشند.

در مورد میبد هنوز مشخص نیست که چهار مرگ ثبت‌شده در فاصله دو ماه، به یک علت مشترک مربوط بوده یا هر یک از نوزادان به دلیل شرایط پزشکی مستقل جان باخته‌اند. پاسخ به این پرسش به نتایج بررسی‌های پزشکی قانونی و کارشناسی وابسته است؛ بررسی‌هایی که نتیجه نهایی آن‌ها می‌تواند مشخص کند آیا این موارد صرفا مجموعه‌ای از مرگ‌های مرتبط با وضعیت وخیم نوزادان بوده است یا نشانه‌ای از یک مشکل مشترک در روند مراقبت از آن‌ها.

چه زمانی مرگ نوزادان به یک هشدار تبدیل می‌شود؟

پزشک اطفالی که از شهرکرد با ایران‌وایر گفت‌وگو کرده است، با اشاره به‌این‌نکته که مرگ نوزادان در بخش مراقبت‌های ویژه به‌خودی‌خود لزوما نشانه قصور پزشکی یا نقص در عملکرد بیمارستان نیست، می‌گوید:‌«بسیاری از نوزادانی که به NICU منتقل می‌شوند، نارس، کم‌وزن یا مبتلا به بیماری‌ و ناهنجاری‌های جدی هستند و خطر مرگ در این گروه به‌طور طبیعی بالاتر است. به همین دلیل، بررسی هر مورد نیازمند توجه به وضعیت پزشکی همان نوزاد و علت ثبت‌شده مرگ است. اما زمانی که چند مرگ در فاصله‌ای کوتاه و در یک بخش اتفاق می‌افتد، موضوع نباید تنها به بررسی پرونده تک‌تک بیماران محدود شود. در چنین شرایطی، مواردی مانند عفونت بیمارستانی، شرایط بهداشتی بخش، عملکرد تجهیزات، تامین برق و اکسیژن، داروها، تعداد و تجربه نیروی انسانی و نحوه ثبت و اجرای دستورهای پزشکی نیز باید بررسی شود.»

به گفته این پزشک متخصص تا زمان اعلام نتیجه پزشکی قانونی و بررسی‌های کارشناسی، نسبت دادن مرگ نوزادان میبد به قصور پزشکی، عفونت، نقص تجهیزات یا قطعی برق نمی‌تواند به‌عنوان یک واقعیت قطعی مطرح شود: «اما خودِ تکرار مرگ‌ها در یک بخش و در یک بازه زمانی کوتاه، دلیلی کافی برای بررسی دقیق و شفاف ماجراست؛ بررسی‌ای که نتیجه آن باید مشخص کند در این چهار مورد چه اتفاقی افتاده و آیا میان آن‌ها ارتباطی وجود داشته یا نه. نتیجه این بررسی‌ها هم باید مثل وقوع حادثه در دستور کار رسانه‌ها قرار بگیرد و رسانه‌ها باید خواهان شفاف‌سازی و اطلاع‌رسانی در مورد نتیجه تحقیقات باشد.»