In de Servische voetbalstadions wordt oorlogsmisdadiger Mladic als held vereerd

Thijs Ketteniscorrespondent Zuidoost-Europa

Geschokte reacties uit het buitenland, drie weken geleden toen supporters van Rode Ster Belgrado in hun stadion een enorme beeltenis van Ratko Mladic ontvouwden. De generaal van de Bosnische Serviërs tijdens de oorlog in de eerste helft van de jaren negentig zou de dag daarop met veel eer begraven worden in Belgrado.

En dat terwijl hij een levenslange celstraf had uitgezeten vanwege onder meer de genocide in Srebrenica en andere misdaden die behoren tot de ernstigste in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog.

Nog stuitender was de tekst die de aanhangers in grote zwarte letters onder het portret onthulden: "Pravac Potocari", oftewel "Op naar Potocari". Het zijn beruchte woorden, vastgelegd op camera, die Mladic sprak op 11 juni 1995 vlak nadat zijn troepen Srebrenica innamen.

In Potocari stond de basis van de Nederlandse VN-militairen waar duizenden inwoners in paniek naartoe waren gevlucht, op zoek naar bescherming. Daar zouden de mannen van Mladic even later, onder toeziend oog van de Nederlanders, mannen van vrouwen en kinderen scheiden. In de dagen daarna brachten ze ruim 8.000 jongens en mannen om het leven.

Het eerbetoon was een wanstaltige vertoning in het stadion waar Oranje zondag zijn eerste interland ooit tegen Servië speelt. En een actie van een kleine harde kern hooligans kun je het nauwelijks noemen. Het hele stadion hield voor de wedstrijd een minuut stilte voor Mladic.

Het gebeurde bij de derby tegen Partizan, die andere grote club uit Belgrado. Het leidde tot een zeldzaam moment van eensgezindheid met de harde kern van de aartsrivaal. Rode Ster verspreidde het eerbetoon zelfs via zijn sociale media.

In de grote Servische media, vrijwel allemaal nauw verbonden met de machtige president Aleksandar Vucic, was het geen groot nieuws. Die waren zelf ook al dagen bezig met de verheerlijking van Mladic. Geen veroordeelde oorlogsmisdadiger, maar een generaal en een held, was de teneur.

Woede en pijn waren er uiteraard wel in buurland Bosnië en Herzegovina. Daar diende het Herdenkingscentrum Srebrenica een klacht in bij de UEFA, nadat de Servische voetbalbond FSS Rode Ster weliswaar had gestraft, maar alleen voor gebreken in de organisatie van de wedstrijd: een te laat begin, onvoldoende fouilleren en het gebruik van vuurwerk.

Voor wie het Servische voetbal volgt, is de uitbarsting van nationalistische haat niet nieuw. "Als het leger terugkeert in Kosovo" is een leus die veelvuldig te horen is in stadions.

Maar niet alleen daar: je vindt de leus ook levensgroot op muren in Belgrado geschilderd - net als beeltenissen van Mladic. De politie haalt ze niet weg. Sterker nog, toen activisten gezamenlijk een levensgroot portret in 2021 wilden verwijderen, verbood de politie de bijeenkomst.

De openbare orde dreigde in het geding te komen, was de verklaring. Het toont aan hoe de extreme uitingen vanuit de voetbalstadions de maatschappij binnensijpelen. President Vucic, die vrijwel alle touwtjes in handen heeft in Servië en steeds autocratischer regeert, legt ze daarbij geen strobreed in de weg, zo lijkt het.

Niet zo vreemd als je bedenkt dat Vucic als prominent van de Servische Radicale Partij in de jaren negentig zelfverklaard hooligan was. Hij was naar eigen zeggen aanwezig bij de veldslag tijdens de wedstrijd tussen Dinamo Zagreb en Rode Ster in 1990, die sommigen wel zien als het startpunt van de Joegoslavische burgeroorlog.

Achttien jaar geleden maakte Vucic een ommezwaai en presenteerde hij zich als een gematigde pro-Europeaan, waarmee hij de macht naar zich toetrok. Toen de Europese integratie - Servië is kandidaat-lid voor de EU - minder snel bleek te gaan dan gehoopt, toonde hij zich langzaamaan weer nationalistischer, zonder overigens de deur naar de EU dicht te gooien.

Volgende maand hoopt Vucic met zijn Servische Progressieve Partij de parlementsverkiezingen te winnen, premier te worden en zo zijn almacht te prolongeren - zijn wettelijk laatste termijn als president zit er immers op.

Hooligans zouden behalve een extremistisch uithangbord van zijn politiek ook dienstdoen als Vucic' knokploegen en de schakel vormen met zware criminelen, iets wat nooit onomstotelijk is bewezen. De vraag is wie wie in zijn greep houdt.

Het waren in 2000 hooligans die het parlement in Belgrado bestormden, waarna de toen inmiddels impopulaire president Slobodan Milosevic het veld moest ruimen na gestolen verkiezingen. Geen machthebber in Servië kan het zich veroorloven de agressieve supporters tegen zich te hebben.

Wie vanavond opnieuw ongepaste uitingen of erger verwacht in Marakana, zoals het stadion van Rode Ster in de volksmond heet: dat valt niet helemaal uit te sluiten, maar de excessen concentreren zich op het clubvoetbal.