Binnenskamers | Is het speelkwartier voor Jetten al voorbij?

In de rubriek Binnenskamers schrijft politiek verslaggever Edo van der Goot wekelijks over wat hem opvalt in Den Haag. Deze week: de belofte van het kabinet om er samen uit te komen is nog geen half jaar oud, maar staat nu al op losse schroeven.

Oud-D66-leider Sigrid Kaag verliet begin 2024 de Nederlandse politiek om vervolgens in een oorlogsgebied aan de slag te gaan. Dat zegt veel over het politieke klimaat in Nederland in die periode.

Kaag had beveiliging nodig om, in de woorden van Zomergasten-presentatrice Janine Abbring, "naar de fucking Albert Heijn te gaan".

Die omstandigheden vielen Kaag logischerwijs nogal tegen, erkende ze. Als ze dan toch beveiliging nodig had, deed zij liever een échte oorlogs- en vredesklus. "Want dan weet ik dat het (de beveiliging, red.) nodig is", zei de politica en diplomaat in Zomergasten. "Maar niet in de Albert Heijn bij mij om de hoek." Ze vertrok naar het Midden-Oosten om VN-gezant te worden voor de wederopbouw van Gaza.

Het kabinet-Schoof moest toen nog aantreden. Het klimaat in Nederland werd nog veel guurder.

'Saaiste formatie ooit' leek goede voorbode

Maar daar zou verandering in komen, beloofden de coalitieleiders van D66, VVD en CDA begin dit jaar. Ze konden ook haast niet anders. Partijleiders Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) hadden zich in de oppositie flink uitgeleefd.

De formatie verliep daarom ook min of meer soepel. De hoofdrolspelers van die onderhandelingen zeiden stuk voor stuk dat zij elkaar al jaren kenden en daardoor ook een natuurlijke vertrouwensband hadden opgebouwd. Bovendien, zo sprak men, had Nederland echt genoeg van de vechtcoalitie van PVV, VVD, NSC en BBB.

Het werd 'de saaiste formatie ooit', concludeerde RTL Nieuws. Er werd namelijk niet gelekt en échte ruzies en woede-uitbarstingen bleven uit. Een minderheidscoalitie leek de drie partijen ook meer naar elkaar toe te duwen. Een soort lotsverbondenheid, schreef NU.nl in een reconstructie.

Wil je op de hoogte blijven van Binnenskamers?

Dat had ik niet goed ingeschat

Laat ik open en eerlijk zijn: na de ongekend chaotische formatie van het kabinet-Schoof en de daaropvolgende regeerperiode, gaf ik dit kabinet het voordeel van de twijfel. Kiezers waren moe van alle relletjes en politici die vooral met elkaar bezig waren. Ik voorzag in die eerste periode niet veel problemen voor de kabinetsploeg van Jetten, ondanks de minderheidscoalitie.

"Wij geloven dat de samenleving weer een politiek wil die laat zien dat mét elkaar meer oplevert dan tegen elkaar", schreven D66, VVD en CDA in hun coalitieakkoord. "Juist daarom zijn we erop gebrand te laten zien dat het anders kan." Een half jaar later moest de kabinetstop zich dagenlang opsluiten op Financiën en deadlines laten schieten, omdat ze het maar niet eens worden over de begroting. Dat had ik dus niet goed ingeschat.

Wie roept dit kabinet tot de orde? Wie brengt de eigen belofte van een half jaar geleden in herinnering?

Door het overlijden van oud-CDA-leider Elco Brinkman maandag stuitte ik op een toespraak van hem van begin jaren negentig. Hij uitte als fractieleider flinke kritiek op zijn 'eigen' kabinet-Lubbers III (CDA en PvdA). Er moest maar eens werk worden gemaakt van de voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid van het kabinet, vond Brinkman. "Het speelkwartier is voorbij", was zijn boodschap. Die uitspraak echode nog lang na.

Jetten hoeft niet bang te zijn dat iemand uit zijn eigen Haagse kring met harde kritiek komt. Daarvoor is de coalitie veel te wankel.

Ook buiten Den Haag houdt men wijselijk zijn mond. Zo ontweek Kaag bij Zomergasten iedere kritische vraag over of D66 nu wel of niet naar rechts is opgeschoven in bijvoorbeeld het asielvraagstuk.

Ondertussen heeft Jetten een veel groter probleem. Door niet te kiezen voor een oppositiepartij om zaken mee te doen, zal de premier de komende maanden moeten blijven zoeken naar wisselende meerderheden. Het speelkwartier is pas net begonnen.

Edo van der Goot is politiek verslaggever

Edo schrijft in Den Haag over de grote politieke ontwikkelingen. Iedere dinsdag verschijnt Binnenskamers, een blog over wat hem opvalt in en rond de Tweede Kamer. Hij is wekelijks te horen in De Wandelgangen, de politieke podcast van NU.nl. Tips of vragen? Mail naar edo@nu.nl.

Gehoord in Den Haag:

Bart van den Brink, vicepremier na de begrotingsonderhandelingen:
"We hebben een minderheidskabinet. Dit heeft te maken met de uitkomst van de formatie en de verkiezingen met steeds kleiner wordende partijen. Misschien moeten we dit (onderhandelen, red.) opnieuw leren."

Fleur Agema, oud-PVV-minister en -Kamerlid bij haar coronaverhoor:
"Ik zoek een baan."

Laat van je horen!

Wat viel jou op in de politiek deze week? Heb je suggesties voor Gehoord in Den Haag? Laat het hieronder achter, of mail naar edo@nu.nl.

Edo schrijft over Defensie en Buitenlandse Zaken en schrijft wekelijks het blog Binnenskamers. Ook is hij te horen in onze politieke podcast De Wandelgangen. Tips of vragen? Mail naar edo@nu.nl