Przełom w diagnostyce otyłości. Wskaźnik BMI to za mało

BMI od lat uchodzi za podstawowe narzędzie do oceny nadwagi i otyłości. Jednak najnowsze, szeroko zakrojone badania pokazują, że ten wskaźnik może być mylący. Eksperci przekonują, że kluczowe dla zdrowia są nie tylko masa ciała i wzrost, ale także rozmieszczenie tkanki tłuszczowej oraz stan narządów. Artykuł na ten temat ukazał się w czasopiśmie „Nature”.

Zdjęcie ilustracyjne /Shutterstock

Wskaźnik masy ciała (BMI), obliczany na podstawie wzrostu i wagi, od lat służy jako główne narzędzie do rozpoznawania nadwagi i otyłości. Zgodnie z przyjętymi normami, otyłość diagnozuje się, gdy BMI wynosi 30 lub więcej. Jednak naukowcy coraz częściej zwracają uwagę na ograniczenia tej metody. BMI nie uwzględnia bowiem rzeczywistej ilości tkanki tłuszczowej, jej rozmieszczenia w organizmie ani tego, czy nadmiar tłuszczu już wpływa na funkcjonowanie narządów.

Dwie osoby o identycznym BMI mogą mieć zupełnie inne proporcje tłuszczu i mięśni, a co za tym idzie – zupełnie inne ryzyko zdrowotne. To sprawia, że wskaźnik ten może prowadzić zarówno do zaniżonej, jak i zawyżonej diagnozy otyłości.

Nowe kryteria diagnozowania otyłości

Aby wyeliminować te nieścisłości, międzynarodowa komisja ekspertów powołana przez prestiżowe czasopismo medyczne „The Lancet Diabetes & Endocrinology” zaproponowała w 2025 roku nową definicję otyłości. Zgodnie z nią, do postawienia diagnozy nie wystarczy już tylko BMI. Konieczne jest także zmierzenie obwodu talii i jego stosunku do wzrostu, a następnie ocena czy nadmiar tkanki tłuszczowej zaburza funkcjonowanie narządów.

Nowa klasyfikacja rozróżnia dwa stany: otyłość kliniczną i przedkliniczną. Otyłość kliniczna to sytuacja, w której nadmiar tłuszczu już wpływa negatywnie na zdrowie – prowadzi do problemów z układem krążenia, oddychaniem, nerkami czy stawami. Wymaga to już aktywnego leczenia. Otyłość przedkliniczna natomiast oznacza, że ilość tkanki tłuszczowej jest podwyższona, ale narządy funkcjonują prawidłowo. Taki stan zwiększa ryzyko rozwoju chorób w przyszłości, ale nie oznacza jeszcze aktywnej choroby.

Przełomowe badanie na setkach tysięcy osób

Aby sprawdzić skuteczność nowej klasyfikacji, międzynarodowy zespół naukowców koordynowany przez ekspertów z King's College London przeanalizował dane ponad 844 tysięcy dorosłych z Chin, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych i Hiszpanii. Porównano diagnozy oparte wyłącznie na BMI z tymi, które uwzględniały dodatkowe pomiary i ocenę stanu zdrowia.

Wyniki okazały się zaskakujące. BMI prowadziło do błędnych rozpoznań w obie strony. U 5,2-8,6 proc. badanych nie wykryto otyłości, choć inne pomiary ją potwierdzały. Z kolei u 1,2-3,1 proc. osób BMI sugerowało otyłość, której nie potwierdzał obwód talii.

Dopiero połączenie wskaźnika masy ciała z informacją o obwodzie talii pozwalało precyzyjnie wyodrębnić osoby, u których otyłość wiązała się ze zwiększonym ryzykiem śmierci.

Badacze ustalili, że otyłość kliniczna stanowiła od 23 do 31 proc. wszystkich przypadków tej choroby. U osób z tą postacią ryzyko zgonu z dowolnej przyczyny było aż o 69 proc. wyższe niż u osób bez otyłości i zaburzeń funkcjonowania narządów.

Otyłość przedkliniczna wiązała się ze wzrostem ryzyka śmierci o 19 proc., jednak aż 77-91 proc. osób z tej grupy nie rozwinęło otyłości klinicznej w ciągu dziesięciu lat obserwacji.

To oznacza, że nie każda osoba z nadmiarem tkanki tłuszczowej wymaga takiego samego leczenia. U części pacjentów konieczna jest farmakoterapia, ale w wielu przypadkach wystarczy zmiana stylu życia i regularna kontrola stanu zdrowia.