Onderzoek naar crackgebruik in publieke ruimtes in Brussel: ‘Aanpak lijkt op gedoogbeleid’

Openlijk drugsgebruik is steeds meer in het Brusselse straatbeeld aanwezig. Daar valt vooral de opmars van crackgebruik op. In 2025 werd ruim geschat dat er tot wel 5.000 crackgebruikers in de hoofdstad zijn.

Vorig jaar onderzochten de Universiteit Gent en safe.brussels het crackgebruik in Brussel. Ruim 100 crackgebruikers werden toen bevraagd en zo konden de onderzoekers een beeld krijgen van wie zij waren. Vooral een kwetsbare groep, zo bleek: gemiddeld in de 40, twee derde is dakloos en 39 procent is arbeidsongeschikt. Het overgrote deel van de crackgebruikers gebruikt op straat en in de openbare ruimte.

Onderzoekers van de ULB publiceerden in Brussels Studies, het wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel, deze donderdag aanvullend onderzoek over hoe politie en lokale overheden met crackgebruik in de publieke ruimte omgaan. Daarvoor werd gebruik gemaakt van de getuigenissen van de crackgebruikers uit het onderzoek van 2025. Daarnaast werden professionele hulpverleners, politie, en medewerkers van de MIVB bevraagd.

Arrestatie zonder gevolg

Opvallend in het onderzoek is dat meer dan de helft van de crackgebruikers in de openbare ruimte nog niet met de politie in aanraking kwam. Van de 46 procent die wel in aanraking kwam met de politie, gaf het grootste deel aan dat dit zonder gevolg bleef.

Soms werd een bevel gegeven om de locatie te verlaten of werd de crack afgenomen. Een minderheid werd gearresteerd. Volgens de respondenten vinden er dan ook weinig politiecontroles plaats. De politie weet volgens velen dat "zij gebruikers zijn en laat hen daarom ongemoeid", de politie zou namelijk meer op dealers focussen.

Een respondent uit de hulpverleningssector spreekt zelfs over "een gedoogbeleid van het Brussels Gewest, een decriminalisering van het drugsgebruik". "Wij kennen mensen die op tien meter van het politiebureau consumeren. Bijna bij de uitgang van het politiebureau, aan de overkant."

Een politieambtenaar stelt dat gebruikers die gearresteerd worden niet strafrechtelijk vervolgd worden. De dossiers worden geseponeerd wegens capaciteitsgebrek bij justitie.

Problemen verplaatsen

De politie geeft aan dat bestuurlijke arrestaties vaak als weinig zinvol en soms zelf contraproductief worden ervaren. Zo brengt het opsluiten van personen onder invloed in politiecellen risico’s op medische complicaties met zich mee.

Getuigenissen in het onderzoek zien de aanpak van de politie eerder als territoriale verplaatsing dan als een structurele oplossing. Volgens de onderzoekers lijkt de praktijk van mensen verplaatsen mede gevoed door de institutionele versnippering in Brussel, waar de bevoegdheden verdeeld zijn over zes politiezones en negentien gemeenten.

Ook grote politieoperaties zoals de ontruiming van treinstations leiden enkel tot de verplaatsing van het probleem. “We merken dat door de beveiligingsoperaties aan het Zuidstation de populatie zich lichtjes verplaatst tot aan de volgende operatie van een andere politiezone die ze weer terugbrengt”, zegt een van de respondenten.

"Een eengemaakte politiezone is een mogelijke eerste stap, maar is geen garantie voor structurele verandering zolang onderliggende problemen van woonnood, middelenverslaving en hulpverleningscapaciteit niet worden aangepakt", waarschuwen de onderzoekers. Brussel krijgt op 1 januari 2028 een eengemaakte politiezone.

Drugscommissaris

Het ontbreekt de politie volgens de studie vaak aan middelen en alternatieven om duurzame oplossingen te realiseren. Zo moeten politieagenten ook steeds vaker als sociaal hulpverlener optreden, terwijl ze daar niet voor zijn opgeleid.

"Hoewel het geen ideologische keuze is, zorgt het versnipperde beleid nu voor een gedoogbeleid", aldus de onderzoekers. Ook leiden het overbelast politie- en gerechtelijk apparaat en de bestuurlijke aanpak via administratieve sancties volgens de onderzoekers tot selectieve interventies, afhankelijk van politiecultuur en wijkgevoeligheden.

"Noch het opdrijven van repressie, noch een ongereguleerd de facto gedoogbeleid zijn wenselijk, aangezien daarmee de territoriale stigmatisering van buurten wordt versterkt zonder de precaire situatie van de populatie te verbeteren", concluderen de onderzoekers. Hoe het dan wel verder moet? De nieuwe Brusselse drugscommissaris, Miran Scheers, krijgt tot april om een strategie uit te werken, zo geraakte deze week bekend.

"Het middelengebruik dient te worden begrepen als een volksgezondheidsproblematiek die geworteld is in armoede en structurele ongelijkheden. Een duurzaam antwoord vraagt om toegankelijke hulpverlening en een omvattend sociaal beleid", besluiten de onderzoekers.