Mampukah PN berfungsi sebagai pembangkang?

Krisis melanda pembangkang di Malaysia mendedahkan hakikat kurang menyenangkan: parti politik boleh terus bertahan walaupun berdepan masalah dalaman, tetapi pengundi akhirnya terpaksa berdepan ketidakpastian yang ditimbulkannya.

Pembatalan pendaftaran Perikatan Nasional (PN), walaupun Mahkamah Tinggi kemudian membenarkan penggantungan pelaksanaannya, sepatutnya menimbulkan persoalan lebih besar daripada sekadar sama ada tindakan pihak berkuasa itu betul atau tidak.

Bolehkah sesebuah gabungan meminta rakyat mempercayai keupayaannya mentadbir apabila parti-parti komponennya sendiri tidak dapat mencapai persetujuan tentang peraturan yang mengikat hubungan sesama mereka?

Pada 20 Okt, Jabatan Pendaftaran Pertubuhan (JPPM) membatalkan pendaftaran PN mengikut Akta Pertubuhan 1966 selepas mendapati jawapan gabungan itu terhadap notis terdahulu gagal menjawab perkara yang dibangkitkan.

Laporan media mengaitkan pertikaian itu dengan aduan Bersatu bahawa parti berkenaan diketepikan daripada satu mesyuarat pada Julai serta perbezaan pandangan mengenai kedudukannya dalam PN.

Bagaimanapun, perkara itu masih berupa dakwaan dan tuntutan pihak yang bertelagah, bukannya keputusan mahkamah bahawa semua dakwaan berkenaan telah terbukti.

Mahkamah Tinggi sebelum itu membenarkan PN meneruskan semakan kehakiman terhadap tindakan pihak berkuasa, namun ketika itu tidak menggantung sekatan terhadap aktivitinya.

PN juga mengumumkan tindakan undang-undang lanjut. Soal sama ada keputusan pihak berkuasa itu sah perlu ditentukan mahkamah, dan lawan politik tidak seharusnya menjadikan tindakan pentadbiran sebagai bukti bahawa PN tidak layak dari sudut pilihan raya.

Namun, masalah tadbir urus yang mendasari pertikaian itu tetap wajar diteliti secara berasingan daripada proses mahkamah.

Sesebuah gabungan politik menghimpunkan parti yang mempunyai cita-cita dan kepentingan pilihan raya berbeza. Kerjasama seperti itu memerlukan prosedur yang jelas mengenai cara mesyuarat dipanggil, siapa yang berhak mewakili parti serta bagaimana pertikaian diselesaikan.

Apabila parti komponen sendiri mempertikaikan siapa yang berhak berada dalam mesyuarat membuat keputusan, sukar untuk menilai sejauh mana konsep kepimpinan bersama yang dijanjikan gabungan itu benar-benar berfungsi.

Perkara ini penting kerana PN bukan sekadar satu jenama pilihan raya.

Gabungan itu mahu dilihat sebagai alternatif untuk mentadbir negara. Maka, wajar timbul persoalan bagaimana ia akan membuat keputusan dalam Jemaah Menteri, membahagikan tanggungjawab dan menyelesaikan perbezaan dasar sekiranya diberi mandat membentuk kerajaan.

Konflik dalaman tidak semestinya membuktikan sesebuah gabungan tidak mampu mentadbir. Tetapi jika pertikaian itu tidak dijelaskan, pengundi juga tidak mempunyai maklumat yang mencukupi untuk menilai tahap kesiapsiagaan gabungan tersebut.

PRN Melaka menjadikan isu ini lebih ketara.

Dengan hari pengundian ditetapkan pada 14 Nov, calon dan parti perlu membuat keputusan mengenai identiti yang mahu digunakan ketika berkempen.

Wakil PN pernah membincangkan kemungkinan menggunakan lambang parti komponen sekiranya perlu. Langkah sedemikian mungkin dibenarkan tertakluk kepada peraturan pilihan raya, tetapi penggunaan satu lambang yang dikenali tidak menyelesaikan persoalan lebih besar mengenai siapa yang berkuasa membuat komitmen atau bercakap bagi pihak keseluruhan gabungan.

Ukuran yang sama juga perlu digunakan terhadap semua gabungan politik.

Barisan Nasional (BN) dan Pakatan Harapan (PH) turut terdiri daripada parti yang mempunyai sejarah dan keutamaan berbeza. Keberkesanan mereka bukan diukur berdasarkan ketiadaan perselisihan, tetapi bagaimana pertikaian diselesaikan melalui peraturan yang difahami semua pihak dan sama ada keputusan yang dibuat boleh dipertanggungjawabkan kepada anggota.

Demokrasi yang sihat memerlukan pembangkang yang berkesan sama seperti ia memerlukan kerajaan yang stabil.

Isu ini turut mempunyai dimensi ekonomi.

Pelabur, majikan dan isi rumah memerhatikan sama ada pemimpin politik mampu mengekalkan komitmen mereka selepas sidang media berakhir.

Ketidaktentuan dalam sesebuah gabungan boleh menimbulkan persoalan mengenai hala tuju dasar ekonomi, walaupun sebelum berlaku pertukaran kerajaan melalui pilihan raya.

Namun, itu tidak bermaksud pembatalan pendaftaran PN telah terbukti menjejaskan pelaburan atau keyakinan pasaran. Tiada bukti yang membolehkan kesimpulan seperti itu dibuat.

Apa yang menjadi kebimbangan ialah soal kebolehjangkaan institusi, bukannya mendakwa wujud kesan kewangan yang belum dibuktikan.

Jalan penyelesaian paling segera ialah keterbukaan politik.

Pemimpin parti komponen PN perlu menjelaskan bagaimana gabungan itu berfungsi, siapa yang mempunyai kuasa untuk merundingkan kerjasama pilihan raya dan bagaimana pertikaian dalaman akan diputuskan.

Mereka tidak perlu mendedahkan strategi sulit atau membuat kenyataan yang boleh menjejaskan prosiding mahkamah.

Namun, pengundi berhak mendapat maklumat yang mencukupi untuk membezakan antara gabungan yang benar-benar berfungsi dengan kerjasama pilihan raya yang dibentuk secara sementara.

Pada masa sama, kerajaan juga tidak seharusnya menjadikan masalah organisasi lawannya sebagai alasan untuk mengelak menjawab kritikan terhadap dasar.

Pihak berkuasa perlu melaksanakan undang-undang secara adil, manakala menteri pula wajar mengelakkan retorik yang mencampuradukkan tindakan pentadbiran dengan persaingan politik.

Jika tidak, pertikaian yang bermula dalam satu gabungan boleh akhirnya meningkatkan rasa curiga terhadap institusi politik secara keseluruhan.

Bagi pengundi Melaka, isu harian masih menjadi pertimbangan utama, termasuk mutu perkhidmatan tempatan, peluang pekerjaan, kos sara hidup, integriti calon dan kemampuan mentadbir.

Kekeliruan dalam sesebuah gabungan mungkin mempengaruhi penilaian pengundi terhadap kredibilitinya, tetapi sejauh mana ia memberi kesan kepada keputusan pilihan raya tidak boleh dianggap begitu sahaja tanpa bukti.

Penganalisis juga perlu berhati-hati supaya tidak menjadikan satu peristiwa besar sebagai asas untuk meramalkan corak pengundian.

Hakikat yang lebih besar ialah kredibiliti pembangkang merupakan sesuatu yang penting kepada kepentingan awam.

Malaysia mendapat manfaat apabila pembangkang cukup tersusun untuk menyemak kerajaan dan cukup diyakini untuk menawarkan pilihan lain kepada rakyat.

Masa depan PN akhirnya bukan bergantung kepada status pendaftarannya semata-mata.

Pemimpinnya perlu menunjukkan bahawa kuasa bersama boleh dilaksanakan secara telus, perbezaan pendapat dapat diurus secara bertanggungjawab dan setiap komitmen yang dibuat boleh ditunaikan.

Gabungan yang gagal menjelaskan bagaimana ia mentadbir dirinya sendiri akan berdepan kesukaran meyakinkan pengundi bahawa ia mampu mentadbir seluruh negara.

Penulis ialah pembaca FMT.

Artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mewakili FMT.