Nederland leunt zwaar op China voor grondstoffen in chips en auto's

Nederland is voor kritische grondstoffen voor computerchips, elektrische voertuigen en windturbines zeer afhankelijk van China. Voor zeven van de acht kritiekste grondstoffen vindt ten minste 74 procent van de wereldwijde verwerking in China plaats.

Het gaat om zeldzame aardmetalen zoals germanium, grafiet, lithium, kobalt en silicium, blijkt uit onderzoek van statistiekbureau CBS. Grafiet wordt bijvoorbeeld gebruikt in de accu's van elektrische voertuigen en andere zeldzame aardmetalen zijn nodig voor bepaalde elektromotoren en windturbines. Gallium wordt toegepast in specifieke typen microchips.

Vooral gallium vormt volgens het CBS een ​​aanzienlijk risico voor de Nederlandse economie. China is verantwoordelijk voor 99 procent van de wereldwijde verwerking van dit metaal. Voor grafiet ligt dat percentage op 94 procent en voor andere zeldzame aardmetalen op 84 procent.

De enige uitzondering in de top acht is niobium. Dat wordt onder meer gebruikt om staal te versterken. Bij dit materiaal speelt China nauwelijks een rol, maar is Brazilië de belangrijkste speler.

Mocht de toevoer van deze grondstoffen of producten waarin deze kritieke grondstoffen verwerkt zitten verstoord raken, dan kunnen ook consumenten de gevolgen daarvan merken. "Je zou kunnen merken dat er minder elektronica uit China beschikbaar is. Telefoons kunnen duurder worden en de levertijden kunnen oplopen", vertelt CBS-econoom Marjolijn Jaarsma aan NU.nl.

China heeft jarenlang aan zijn positie gewerkt

Deze afhankelijkheid is niet altijd direct zichtbaar. Een computer die door Nederland uit Duitsland wordt geïmporteerd, kan bijvoorbeeld onderdelen bevatten waarvoor de grondstoffen in China zijn verwerkt. Het land van herkomst van een eindproduct zegt daarom niet per se iets over de werkelijke oorsprong van de gebruikte grondstoffen.

Het is volgens Jaarsma geen toeval dat China zo'n grote rol speelt. "China heeft jaren vooruitgekeken en strategisch daarop geanticipeerd en geïnvesteerd. Het land beschikt zelf over aanzienlijke voorraden grondstoffen, maar is ook aanwezig in andere fasen van de toeleveringsketen. Denk aan de winning van kobalt in Afrika waar China actief in heeft geïnvesteerd."

Hierdoor is het voor bedrijven lastig om op korte termijn alternatieve leveranciers van kritieke grondstoffen te vinden. Daarnaast is het niet alleen van belang waar grondstoffen worden gewonnen, maar ook waar ze worden verwerkt. Een andere leverancier zoeken is daarom niet altijd zo eenvoudig.

China heeft de afgelopen jaren de export van diverse kritieke grondstoffen al dan niet tijdelijk aan banden gelegd. De Verenigde Staten hebben op hun beurt beperkingen opgelegd aan de export van bepaalde geavanceerde technologieën richting China.

"Op tal van gebieden zien we dat grootmachten hun invloed aanwenden om een ​​voorsprong te krijgen of behouden op het vlak van technologie, AI en defensie", zegt Jaarsma. "Ik verwacht dat deze spanningen de komende tijd eerder zullen toenemen dan afnemen gezien de geopolitieke situatie op diverse terreinen."

Europa wil afhankelijkheid verminderen

De Europese Unie wil de winning, verwerking en recycling van grondstoffen binnen de eigen grenzen vergroten, maar dit proces verloopt moeizaam. De Europese Rekenkamer concludeerde eerder dit jaar dat het onwaarschijnlijk is dat Europa zijn doelstellingen voor 2030 zal halen.

Handelscijfers onderstrepen hoe afhankelijk de Nederlandse economie van kritieke grondstoffen is. Vorig jaar importeerde Nederland voor 17,2 miljard euro aan kritieke grondstoffen van buiten de EU. Daarnaast werd voor 123,9 miljard euro aan producten ingevoerd die deze grondstoffen bevatten.

Naar verwachting stijgt de vraag naar veel van deze grondstoffen de komende jaren verder. Dat komt doordat we bijvoorbeeld steeds geavanceerdere chips, batterijen en elektromotoren nodig hebben voor de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie, elektrische auto's en de energietransitie.

Tim volgt het economische nieuws en is gespecialiseerd in tech, telecom, energie en mobiliteit. Mail je tips of vragen.