Apabila agama jadi ‘bank undi’, agama itu sendiri yang paling terancam

Apabila parti-parti politik menunggang agama, jarang sekali negara yang
menerima kesan paling buruk—sebaliknya, agama itu sendiri yang paling terdera.

Di peringkat global mahupun domestik, pertembungan berbahaya antara aspek
spiritual dan sekular telah mengubah agama daripada sebuah panduan moral
yang mutlak menjadi alat mentah untuk merebut kekuasaan duniawi. Ketika
sempadan antara rumah ibadat dan tempat pengundian runtuh, persepsi
masyarakat terhadap agama mula berubah. Agama akhirnya terikat dengan
tingkah laku ahli politik oportunis dan kegagalan tadbir urus yang tidak dapat
dielakkan. Demi melindungi kesucian agama, kita mesti memisahkan agama
daripada politik kepartian.

Apabila ahli politik memperalatkan agama untuk menggerakkan pengundi,
mereka sebenarnya meragut kerumitan teologi dan moral yang mendalam
daripada agama tersebut. Agama tidak lagi dilihat sebagai jalan menuju
pertumbuhan rohani, kasih sayang sejagat, atau tadbir urus yang beretika.
Sebaliknya, ia diturunkan taraf menjadi sebuah sempadan politik yang tegar dan
memecahbelahkan. Eksploitasi sebegini menyuburkan mentaliti ‘kita lawan
mereka’ yang merosakkan, sekali gus menonjolkan agama yang sepatutnya
memperjuangkan keadilan sebagai sesuatu yang tidak bertolak ansur, eksklusif,
dan bersifat ketaatan puak (tribal).

Paradoks yang berbahaya

Selain itu, apabila parti-parti politik meletakkan doktrin tertentu sebagai prinsip
teras mereka, wujud satu paradoks yang berbahaya. Sekiranya kerajaan yang
berteraskan agama itu terjerumus dalam rasuah, ketidakcekapan, atau kezaliman, masyarakat tidak akan menyalahkan ahli politik semata-mata—mereka akan menyalahkan agama itu sendiri. Agama akan diturunkan daripada kedudukannya yang suci lalu diheret sebagai simbol kegagalan tadbir urus.

Bagi mengelakkan kemerosotan moral ini, beberapa negara maju sengaja
memastikan parti-parti politik mereka bebas daripada sebarang label keagamaan.
Türkiye kekal menjadi pelan tindakan sejarah yang asas; melalui kerangka
perlembagaan sekularnya, negara itu secara sengaja memisahkan urusan negara daripada identiti keagamaan bagi melindungi kedua-dua aspek—tadbir urus negara serta kesucian pegangan kepercayaan peribadi.

Sebaliknya, di kawasan yang memperlihatkan agama dan politik bercampur aduk
secara agresif, sejarah moden menawarkan kisah-kisah iktibar tentang
kekecewaan mendalam masyarakat. Di sesetengah negara, rasuah pentadbiran
dan salah urus ekonomi yang berlarutan selama berdekad-dekad oleh negara
klerikal (pemerintahan agamawan) telah menjejaskan autoriti moral agama
tersebut, sekali gus mencetuskan gelombang sekularisasi domestik secara besar-besaran dalam kalangan rakyat mereka.

Di Amerika Syarikat, hubungan erat antara kelompok Christian Right dengan paksikepartian telah mengecilkan skop agama kepada beberapa isu kontroversi yang dijadikan ‘ujian litmus’ (kayu ukur politik). Tindakan ini menjauhkan jutaan
penganut sederhana dan mendorong lonjakan mendadak populasi yang tidak lagi
ke gereja (unchurched). Di India pula, kebangkitan nasionalisme agama majoriti
yang agresif telah menukar tradisi falsafah kuno yang luas secara sistematik
menjadi sekadar senarai semak tegar untuk kesetiaan politik, yang akhirnya
memecahbelahkan masyarakat kepada kelompok-kelompok yang bermusuhan.

Peralihan global ini mencerminkan dinamika politik Malaysia hari ini secara
mendalam. Sejak berdekad-dekad lalu, landskap tempatan kita telah menyaksikan politisasi agama yang menjalar, di mana monopoli teologi kerap digunakan sebagai jalan pintas untuk meraih legitimasi pilihan raya. Penggerak politik semakin cenderung mengecilkan etika agama yang kaya kepada retorik yang memecahbelahkan dan kawalan identiti secara keterlaluan.

Trajektori tempatan ini memanifestasikan dirinya dalam tiga cara yang sangat
merosakkan.

Pertama, ia memaksa penyusutan moral awam. Demi memenangi pilihan raya,
ahli politik mengecilkan tradisi spiritual yang luas kepada beberapa isu kontroversi yang sensasi bagi meraih perhatian media. Ini membolehkan figura yang tidak berkelayakan menentukan apa yang dianggap sebagai ‘bermoral’ semata-mata demi memenuhi agenda kempen mereka.

Kita dapat melihat ketegangan ini berlaku dengan jelas dalam kebuntuan dasar
moden—seperti perdebatan sengit mengenai reformasi kuota kemasukan
universiti yang bersejarah. Penyelesaian sosioekonomi yang kritikal bagi
menangani kekurangan doktor pakar perubatan telah dieksploitasi serta-merta
dan digambarkan sebagai ancaman sifar-sum (zero-sum threat) kepada identiti
kaum.

Kedua, ia membawa kepada herotan teks suci yang mendalam melalui campur
tangan birokrasi yang melampau. Politik autoritarian dan populis kerap
memperalatkan kitab suci untuk menghalalkan diskriminasi yang disokong negara atau sekatan ke atas kebebasan asasi. Bukannya mengangkat moral awam melalui keadilan sosial, agama sebaliknya terlalu kerap diperalatkan oleh jentera negeri sebagai proksi pemasaran politik yang dangkal.

Eksploitasi politik ini diserlahkan lagi oleh kemarahan orang ramai terhadap garis
panduan perancangan negeri Selangor yang menyekat sebelum ini. Tindakan
senyap-senyap yang cuba melarang tempat ibadat bukan Islam beroperasi di lot-
lot kedai komersial—satu dasar yang lahir daripada peraturan birokrasi yang
melampau—menunjukkan bahawa birokrasi negeri melayan komuniti agama
minoriti bukan sebagai rakan kongsi dalam masyarakat, sebaliknya sebagai beban pengezonan pentadbiran sahaja.

Akhir sekali, sains politik tingkah laku mengesahkan bahawa polarisasi politik-
agama yang sengit secara aktif menjauhkan masyarakat daripada institusi
keagamaan. Apabila pemerhati dan penganut agama yang sederhana melihat
agama dijadikan sebagai perniagaan sinis atau alat politik yang hipokrit, mereka
mula menjauhkan diri daripadanya. Dengan mengubah agama yang bersifat
sejagat menjadi senjata kepartian, ahli politik akhirnya memecahbelahkan
komuniti yang kononnya ingin mereka lindungi.

Pelihara kesucian agama

Agama boleh dan sepatutnya menjadi pendorong peribadi yang kuat untuk
kepimpinan beretika serta keadilan sosial. Apabila agama benar-benar menyuntik
nilai kepada politik, ia akan mengangkat martabat negara, memperkukuh
kedaulatan undang-undang, dan memupuk keharmonian masyarakat di bawah
naluri moral bersama. Namun, apabila politik memperalatkan agama, agama akan dihina, kehipokritan akan membiak, dan polarisasi akan subur.

Apabila agama digunakan untuk mengejar undi, ia akan kehilangan jiwanya. Jika
kita mahu memelihara kesucian agama sebagai kompas sejagat untuk keadilan
dan kedamaian di Malaysia, kita mesti melindungi dan memisahkan agama
daripada kancah politik kepartian yang menghakis ini.

Penulis ialah pembaca FMT.

Artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mewakili FMT.

Subscribe to our newsletter and get news delivered to your mailbox.