Angstcultuur bij Nederlandse wielerploeg Picnic-PostNL: 'Ik dacht eraan mezelf wat aan te doen'

Bij de Nederlandse wielerploeg Picnic-PostNL heerst jarenlang een angstcultuur. Renners en stafleden voelen zich onveilig en verlaten getraumatiseerd de ploeg. Dit blijkt uit een uitgebreid onderzoek van NOS Sport en wielerplatform In De Waaier.

Het is 22 oktober 2020, de avond na de achttiende etappe van de Giro d'Italia. De renners van Team Sunweb - later Team Picnic-PostNL - zitten in de teambus.

Martijn Tusveld, dan 26 jaar oud en bezig aan zijn vierde seizoen bij de ploeg, krijgt van sportdirecteur Rudi Kemna de vraag wat hij van de gekozen tactiek vindt. Tusveld had tijdens de etappe al aan één van de ploegleiders zijn verontwaardiging laten blijken. Hij spreekt opnieuw zijn twijfels uit. "We hadden het ook anders kunnen doen", zegt hij.

Aan het einde van dat seizoen krijgt Tusveld van het management te horen dat hij zorgt voor een 'negatieve sfeer' en op zijn wedstrijdschema voor 2021 ziet hij geen grote wedstrijden meer staan. Ver voor het einde van dat jaar krijgt hij te horen dat zijn aflopende contract niet verlengd wordt. Alleen omdat er op het laatste moment twee renners hun contract inleveren, mag Tusveld nog drie seizoenen blijven. Eind 2024 moet hij echt weg.

In de winter van 2025 stuurt Tusveld een e-mail naar Kemna, ingezien door de NOS. Tusveld schrijft het gevoel te hebben dat na die meeting in de Giro "alles veranderde". Tusveld vertelt Kemna dat hij na die Giro niet meer de persoon is die hij ooit was en daarna geen feedback meer durfde te geven of zijn gevoelens durfde te delen. Hij voelt zich "machteloos" en in zijn ontwikkeling geremd.

"Ik werd angstig", zegt hij tegen de NOS. "Ik dacht: ik hou mijn mond en zeg ja en amen. En dat heb ik de rest van de jaren bij deze ploeg gedaan." Hij kampt in 2021 met depressieve klachten en schrijft: "Ik heb ook gedacht mezelf wat aan te doen."

In 2025 is Tusveld mentaal nog steeds niet fit. Er is nog veel frustratie en verdriet over zijn carrièreverloop. Hij stopt eind 2025 als beroepsrenner. Nog altijd begrijpt hij niet wat hij verkeerd heeft gedaan.

Tusvelds ervaringen staan niet op zichzelf. De voorbije maanden voerden NOS Sport en In De Waaier vertrouwelijke gesprekken met 71 personen die bij de WorldTour-ploeg werken of hebben gewerkt over de werkwijze en cultuur. Hieruit blijkt dat velen getraumatiseerd hun dienstverband hebben beëindigd. Ze spreken van een 'angstcultuur' en een 'onveilige werksituatie'.

Bij de ploeg zijn 120 mensen in dienst. Voor velen is het onduidelijk wie, dan wel of, er überhaupt een vertrouwenspersoon is.

De lijst van verhalen over de verziekte cultuur is lang en de gevolgen zijn groot. Een ex-renner die mentaal in de knoop zat, vroeg of hij naar een mental coach kon. Kemna zei: "Ik geloof niet in psychologen". De ex-renner: "Dan ben je wel klaar, of niet? Dat ik wilde stoppen als renner kwam mede door deze manier van opereren."

Eén van de geïnterviewden vertelt bij de ploeg "een tik van de molen" te hebben gekregen. "Ze gaven mij de indruk ingewikkeld te zijn", zegt de ex-renner. "En dat gevoel heb ik lang vasthouden in mijn verdere loopbaan. Ik heb lang aan mezelf getwijfeld. Dacht vaak: pas op wat je zegt, wees niet ingewikkeld."

Een andere voormalig renner: "Er was geen begrip toen ik tegen een burn-out aanzat. Ik voelde me alleen."

"Toen ik solliciteerde, vroegen ze hoe ik zou omgaan met renners die sterallures zouden krijgen", zegt een ex-staflid. "Ik voelde weinig vertrouwen richting de renners. Ik voelde me later vooral politieagent. Direct na mijn vertrek ben ik naar een mental coach gegaan om te begrijpen waarom ik me daar onveilig voelde. Het was de mooiste baan, maar geen fijne plek."

"Nu ik erover praat, word ik weer misselijk van de keuze die ik maakte om dit team te gaan werken", zegt een ander ex-staflid.

Een ex-renner: "Er heerst een vorm van tirannie."

Een voormalig ploegleider vertelt dat de angst om de controle te verliezen er bij het management insloop na de successen met Marcel Kittel in de Tour de France van 2013 en 2014 en de ploeg in omvang 'enorm' groeide. "Ze begonnen veel regels op te stellen. Dat voelde beklemmend en benauwend."

De sportieve prestaties van Picnic-PostNL vallen de laatste jaren tegen. Dit jaar beleeft de ploeg het slechtste seizoen uit zijn geschiedenis.

"Er was nauwelijks plek voor maatwerk", zegt een ex-renner. "Er was geen ruimte voor een persoonlijke aanpak." "Ze gaan voorbij aan de menselijke maat", zegt een ex-ploegleider. "We zijn toch geen robots?"

Week je van de protocollen af, dan werd je ter verantwoording geroepen. 'Iedereen is vervangbaar', hoorde je dan. "In die protocollen stond dat je elkaar moest aanspreken," zegt een ex-renner. "Maar als jij de ploeg aansprak, dan werd je op het matje geroepen en gingen ze de filosofie nog een keer uitleggen. Deze ploeg past zich niet aan jou aan, jij moet je aan de ploeg aanpassen."

De eindzege van Tom Dumoulin (die zelf niet wil reageren) in de Giro van 2017 bleek een beslissend moment. Regels en protocollen werden nog strakker. "Ze zijn daarna geradicaliseerd", zegt een ingewijde.

Adriaan Helmantel herinnert zich een vergadering in het 'teamhuis' in Sittard. Ploegleiders, trainers en management waren in de week van 30 oktober tot en met 4 november 2017 bijeen. Helmantel, die vier jaar Tom Dumoulin trainde, klinkt nog altijd vol ongeloof. "Ik keek naar die op het scherm geprojecteerde diagram en zei: "Ik denk dat er een pijltje tussen renner en trainer mist. 'Nee hoor', zeiden ze."

Alles moest via het management en zij zouden de vraag in het vervolg doorschuiven naar een trainer, arts, diëtist of mechanieker. "We gaan het proces beter stroomlijnen", zeiden ze. De trainers mochten dus niet meer onderling en niet meer mét de renners praten. Ze vreesden serieus dat de renners alles zouden bepalen als trainer en renner te close werden."

"Tot 2018 was er nog sprake van een balans", zegt een persoon die nauw betrokken was bij performance. "Daarna kwam er elk jaar vijf procent gekkigheid bij."

Het gevolg van de nieuwe top-downstructuur: inhoudelijke bemoeienis van management met de experts, 'controledrift' van de leiding en groeiend wantrouwen op de werkvloer. "Iedereen is bang voor het management", zegt een ex-renner. Een veel, door het management gebezigde uitspraak is: 'Ik geef niemand het voordeel van de twijfel'. Helmantel: "Ze begonnen paranoïde te worden."

"Degenen die de kennis hebben, missen de info en de kracht om invloed uit te oefenen op de besluitvorming", zegt een voormalig staflid over de trainers. "En degenen die de info hebben, missen de kennis. Ze negeren de individualiteit van de renners en de intuïtie van de trainers." Het ex-staflid bevestigt dat trainers en renners onder de radar begonnen te werken en jarenlang in de trainingslogboeken beperkt informatie deelden met het management.

Hetzelfde staflid vervolgt: "Ik vroeg op trainingskamp een mechanieker eens iets over een fiets. De volgende morgen kwam head of science Narelle Neumann naar me toe: 'Of die fiets klaar is, gaat jou niks aan', zei ze. 'Jouw werk is achter de computer!'"

Helmantel: "Onze kracht was een bruisende energie, brainstormen, met de renners erbij. Maar nu zei Iwan: 'Hele slechte meeting. 'Huh? 'Ja, want jullie experts moeten Dumoulin vertellen wat hij moet doen, en niet andersom. Jij moet wereldkampioen trainen worden en de renner krijgt alle info van jullie. De renner moet alleen maar trappen'."

Helmantel vervolgt: "Voor mij was het een cruciaal moment toen ik al mijn moed bijeenraapte en nog één keer een poging deed en dat eentje van het management wegliep en riep: 'En jij wil dat trainers alles bepalen?!' Daarna werd de deur met een knal dichtgesmeten. De andere persoon begon daarna over totaal iets anders. Voor mij was dit de bevestiging dat ze niet naar je luisterden."

Een oud-staflid beschrijft dat de renners "een marionet van de ploeg" werden. "Een renner vinden zij geen expert, dus met die inbreng hoefden ze nooit wat te doen. Ze namen de renner niet serieus." Een ander voormalig staflid: "Renners werden door Iwan (Spekenbrink red.) niet als mensen gezien." Een oud-ploegleider: "Iwan en de anderen van het management doen alsof de renner de staatsvijand is."

"Feedback vinden ze een aanval op de filosofie", zegt een ex-staflid. "En dat maakt je een vijand van de filosofie. Met als gevolg dat je naar buiten wordt gewerkt."

Helmantel: "Het werd een dictatuur."

"Toen ik daar weg was vroeg ik me af hoe ik dit normaal heb kunnen vinden", zegt een ex-renner.