Jak starzeć się i być szczęśliwym? Kilka ważnych zasad

Kluczowe fakty:

• 1 października obchodzimy Międzynarodowy Dzień Osób Starszych, ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 14 grudnia 1990 roku.
• Jakość życia seniorów zależy nie tylko od długości życia, ale także od liczby lat przeżytych w zdrowiu i szczęściu.
• Co wspiera zdrowe i szczęśliwe starzenie się?
• W jaki sposób posiadanie psa lub kota może wspierać zdrowie seniorów?

- Akceptacja zmian, rozwijanie zainteresowań, budowanie relacji oraz pozytywne nastawienie pomagają zachować szczęście i dobrą jakość życia mimo upływu lat - mówiła prof. dr hab. n. o zdr. Brygida Kwiatkowska, reumatolożka z Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji podczas debaty "Zdrowie na jesień", zorganizowanej 30 września w Senacie RP z okazji Dnia Seniora.

Jak zaznaczyła, starość może być dobrym i szczęśliwym etapem życia. Dotyczy to również podejścia do własnego wyglądu. - Pojęcie piękna jest bowiem względne, a o atrakcyjności człowieka nie decyduje wyłącznie metryka - dodała.

Nie tylko długość, ale również jakość życia

W ocenie zdrowia coraz większe znaczenie ma nie tylko całkowita długość życia. - Oceniamy liczbę lat, w których dana osoba żyła w dobrym zdrowiu, ale również liczbę lat, w których przeżywała dużo radości, czyli była szczęśliwa - wyjaśniła reumatolożka.

Jak dodała, celem powinno być zachowanie możliwie wysokiej jakości życia także wtedy, gdy pojawiają się trudności z poruszaniem, pamięcią lub wykonywaniem codziennych czynności. - Wiek jest kwestią umysłu. Jeśli nam nie przeszkadza, nie ma znaczenia - podkreśliła.

Na rozwój i dobre relacje nigdy nie jest za późno

Ważne jest też nieustanne rozwijanie się i odkrywanie nowych zainteresowań. - Wiek nie musi być przeszkodą w zdobywaniu wiedzy ani nowych umiejętności - dodała prof. Kwiatkowska. Ekspertka przywołała przykład znajomego profesora, który w wieku 85 lat uczy się kolejnego języka obcego. - Nie ma granicy wieku, po której nie moglibyśmy poznawać nowych rzeczy, adaptować się i rozwijać - przekonywała lekarka.

Takżę pomaganie innym może pozytywnie wpływać na nasze relacje, samopoczucie i poczucie własnej wartości. - Zwykle zastanawiamy się: "Jak możesz mi pomóc?". Spróbujmy pomyśleć: "Jak ja mogę pomóc tobie?" - zachęcała reumatolożka.

Kolejnym ważnym aspektem dobrej kondycji seniorów jest tzw. pozytywne zdrowie. Obejmuje ono nie tylko sprawność fizyczną, lecz także dobrostan psychiczny, umiejętność radzenia sobie ze stresem, poczucie sensu, życie duchowe, relacje społeczne i codzienne funkcjonowanie. - Jeżeli myślimy pozytywnie, pomaga nam to w życiu - zaznaczyła prof. Kwiatkowska.

Wraz z wiekiem zmieniają się ciało, możliwości i sposób patrzenia na życie. - Ważne jest zaakceptowanie tych zmian oraz skupienie się na tym, co nadal możemy zrobić i co daje nam poczucie celu. Każde doświadczenie, nawet bardzo przykre, daje nam wiedzę i pozwala wyciągnąć wnioski na przyszłość z tego, co nas spotkało - mówiła ekspertka.

Zamiast koncentrować się na trudnościach, warto wzmacniać codzienną odporność psychiczną. - Trzeba się skupić na tym, co jest pozytywne, a nie na tym, co jest negatywne - dodała.

Nawodnienie szczególnie ważne dla seniorów

Jednym z wyzwań związanych ze zdrowym starzeniem się jest między innymi odpowiednie nawodnienie organizmu. Osoby starsze często nie odczuwają pragnienia wystarczająco intensywnie lub zapominają o regularnym piciu. - Z wiekiem, niestety, mamy większe zapotrzebowanie na wodę. Czterdzieści procent osób w wieku 65 plus doświadcza przewlekłego odwodnienia, przede wszystkim dlatego, że nie pamięta o piciu - mówiła prof. Kwiatkowska.

Pomóc mogą proste nawyki ułatwiające regularne sięganie po wodę. - Chodzi o to, by pić przez słomkę. Okazało się, że w ten sposób poszczególne osoby piją więcej wody niż te, które mają szklankę, muszą po nią sięgnąć i wypić - wyjaśniała lekarka. Wypracowanie takich codziennych rytuałów może ułatwić wypijanie zalecanej ilości płynów.

Aktywność fizyczna to kapitał na przyszłość

Seniorzy różnie też podchodzą do aktywności fizycznej, która pomaga dbać o zdrowie i zapobiegać wielu chorobom. Jedni lubią się ruszać, inni robią to z poczucia obowiązku, a jeszcze inni są przekonani, że ruch nie jest dla nich. Tę ostatnią grupę najtrudniej zachęcić do aktywności.

- Osoby, które w młodym wieku były bardzo ruchliwe, sprawne i uprawiały sport, mają większy kapitał. Łatwiej im później, w starszym wieku, utrzymać ten ruch - wskazała prof. Kwiatkowska.

Budowanie sprawności warto więc rozpocząć jak najwcześniej. Nie oznacza to jednak, że seniorzy, którzy dotychczas prowadzili mniej aktywny tryb życia, nie mogą zacząć się ruszać. - Aktywność należy dopasować do ich możliwości, stanu zdrowia i zainteresowań. To może być zwykły spacer - wskazała lekarka.

W podejmowaniu aktywności mogą też pomóc nowoczesne rozwiązania, które łączą ćwiczenia z rozrywką. Przykładem jest stabilny rower stacjonarny wyposażony w ekran, na którym podczas pedałowania można oglądać trasy z różnych miejsc na świecie. - Osoba starsza nie siedzi i nie pedałuje bez celu, lecz może przy okazji zwiedzać świat. Dzięki temu można zobaczyć wiele tysięcy miejsc na świecie - mówiła reumatolożka.

Siła mięśni ma znaczenie

Wraz z wiekiem szczególnie szybko zmniejsza się moc mięśni. - To jeden z pierwszych sygnałów, że zaczynają one słabnąć. Z czasem może również dochodzić do spadku masy i siły mięśniowej, a w konsekwencji, do rozwoju sarkopenii, czyli postępującego zaniku mięśni. Sprzyjają jej między innymi długotrwałe przebywanie w łóżku i brak aktywności fizycznej - tłumaczyła lekarka.

Dlatego dla osób w wieku powyżej 60 lat szczególnego znaczenia nabiera utrzymanie siły mięśniowej. Jednym z prostych sposobów oceny sprawności seniora jest test wstawania z krzesła, który polega na sprawdzeniu, ile razy w ciągu 30 sekund badana osoba potrafi wstać i ponownie usiąść. Wynik pozwala wstępnie ocenić siłę mięśni oraz ogólną sprawność fizyczną.

Często jednak seniorzy obawiają się, że ćwiczenia im zaszkodzą. Boją upadku, a ten lęk może prowadzić do dalszego ograniczania ruchu, a w efekcie - do stopniowej utraty sprawności.

- Rozwiązaniem jest wybór ćwiczeń dostosowanych do możliwości i stanu zdrowia seniora. Nie każda aktywność musi wiązać się z ryzykiem utraty równowagi. Ćwiczenia wzmacniające oraz elementy tai chi można wykonywać także siedząc na krześle - wyjaśniała prof. Kwiatkowska.

Zwierzęta, czyli zdrowotni sprzymierzeńcy

Nawet krótki, ale regularny spacer może być ważnym, a czasem jedynym, elementem codziennej aktywności fizycznej seniora. - Posiadanie psa, który nas wyprowadza, sprawia, że rzeczywiście robimy te kroki, które są potrzebne i możemy dłużej zachować sprawność - mówiła reumatolożka.

Korzyści może przynosić również obecność kota. Choć nie trzeba wyprowadzać go na spacery, opieka nad nim skłania do codziennego ruchu, a wspólnie spędzany czas może, jak pokazują różne badania, działać uspokajająco. Głaskanie kota może pomóc ograniczyć stres, zmniejszyć napięcie, obniżać ciśnienie, obniżać ryzyko udaru i korzystnie wpływać na pracę serca.

- Ponadto z badań wynika, że mruczenie kota może korzystnie wpływać na kości, a tym samym przeciwdziałać osteoporozie - wskazała prof. Brygida Kwiatkowska. Niewykluczone, że wpływają na to także charakterystyczne częstotliwości drgań wytwarzanych podczas mruczenia.

Według jednej z hipotez mruczenie działa jak naturalny mechanizm samoleczenia wspierający regenerację organizmu kota po stresie. Wibracje o częstotliwości od 20 do 150 Hz mogą wzmacniać kości i pobudzać ich wzrost, ponieważ tkanka kostna reaguje na nacisk. - Mruczenie o częstotliwości od 25 do 100 Hz odpowiada częstotliwościom o potwierdzonym działaniu leczniczym, stosowanym w medycynie terapeutycznej u ludzi -  tłumaczył, cytowany przez BBC, Gary Weitzman, lekarz weterynarii i dyrektor generalny organizacji San Diego Humane Society. "Według naukowców kości reagują na częstotliwości od 25 do 50 Hz, natomiast skóra i tkanki miękkie, na częstotliwości około 100 Hz".

Międzynarodowy Dzień Osób Starszych

1 października obchodzimy Międzynarodowy Dzień Osób Starszych, ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 14 grudnia 1990 roku. Jego celem jest m.in. przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek, wspieranie integracji środowiska senioralnego oraz wzmacnianie więzi międzypokoleniowych.

W Polsce seniorom poświęcone są także inne daty, między innymi Europejski Dzień Seniora, obchodzony 20 października, oraz Ogólnopolski Dzień Seniora, przypadający 14 listopada.