Jak żyć zdrowo 194 lata? Zółw Jonathan ujawnia

Niemal dwustuletni żółw olbrzymi o imieniu Jonathan, mieszkający na wyspie Świętej Heleny, stał się obiektem przełomowych badań naukowych. Ich wyniki, opublikowane dziś w prestiżowym czasopiśmie "Science Advances" wskazują na mechanizmy ekstremalnej długowieczności i zdrowego starzenia się. Międzynarodowy zespół ekspertów z dziedziny neurologii i genomiki, między innymi z Vanderbilt University i Uniwersytetu Cambridge oraz amerykańskiej fundacji Kallel, przeanalizował materiał genetyczny Jonathana, odkrywając unikatowe cechy, które mogą stanowić klucz do wydłużenia ludzkiego życia w zdrowiu.

Zdjęcie ilustracyjne /Shutterstock

Jonathan, przedstawiciel gatunku żółwia olbrzymiego z Aldabry (Aldabrachelys gigantea), urodził się około 1832 roku na Seszelach. Od 1882 roku zamieszkuje tereny rezydencji gubernatora na wyspie Świętej Heleny, brytyjskim terytorium zamorskim na południowym Atlantyku, dokąd trafił w dorosłym już wieku jako podarunek dla gubernatora. Przez ten czas był świadkiem historycznych wydarzeń, odwiedzały go kolejne pokolenia brytyjskiej rodziny królewskiej, a jego obecność stała się symbolem wyspy. Mimo sędziwego wieku, Jonathan zachował zadziwiająco dobrą kondycję, choć jest niewidomy z powodu zaawansowanej zaćmy, cieszy się doskonałym słuchem, a jego spokój fascynuje mieszkańców i naukowców.

Badacze postanowili przyjrzeć się bliżej genomowi i epigenomowi Jonathana, by zrozumieć, dlaczego jego organizm opiera się typowym skutkom starzenia. Ze względu na troskę o zdrowie żółwia, nie było możliwe pobranie próbki krwi. Zamiast tego, zespół pod kierunkiem dr Stephena Clarka z Kallel Foundation uzyskał niewielką próbkę tkanki z wnętrza jamy gębowej ustnej żółwia. Pozwoliło to na przeprowadzenie szczegółowych analiz genetycznych i epigenetycznych, czyli dotyczących zmian ekspresji (aktywności) genów.

W badaniach uczestniczył zespół ekspertów z różnych krajów, w tym wybitny specjalista w dziedzinie biologii starzenia, prof. Steve Horvath z UCLA, znany z opracowania tzw. zegara metylacyjnego. Analiza wykazała, że regiony genomu Jonathana odpowiedzialne za funkcjonowanie mitochondriów oraz przetwarzanie RNA charakteryzują się wyjątkowo niskim poziomem „entropii metylacyjnej”. Oznacza to, że ekspresja genów w tych kluczowych szlakach przebiega bardzo precyzyjnie, co może chronić organizm przed typowymi dla starości uszkodzeniami. Wnioski te są zgodne z wcześniejszymi badaniami przeprowadzonymi na ludziach, m.in. z udziałem 117-letniej kobiety, u której również zaobserwowano niezwykle wydajną pracę mitochondriów.

Naukowcy zidentyfikowali też aż 287 unikalnych wariantów genetycznych, które odpowiadają za naprawę uszkodzeń DNA, redukcję stanów zapalnych, regulację poziomu insuliny oraz supresję nowotworów. Co więcej, porównanie epigenomu Jonathana z młodszymi osobnikami tego samego gatunku wykazało, że „przełączniki” genów związanych z naprawą DNA i metabolizmem pozostają u niego w stanie zbliżonym do młodych żółwi. To pierwszy przypadek tak szczegółowego badania epigenomu żółwia olbrzymiego, które pokazuje, że natura już dawno rozwiązała zagadkę długowieczności.

Autorzy badania podkreślają, że do pełnego potwierdzenia tych rewelacyjnych wyników potrzebne są dalsze analizy, najlepiej z wykorzystaniem próbek krwi, które pozwalają uzyskać jeszcze dokładniejszy obraz genomu. Fundacja Kallel planuje również rozszerzyć swoje badania na inne długowieczne gatunki oraz inne szlaki biologiczne związane ze starzeniem się. Choć dr Clark nie miał jeszcze okazji osobiście odwiedzić Jonathana na wyspie Świętej Heleny, wyraża nadzieję na dalszą współpracę i kolejne odkrycia. Naukowcy podkreślają, że praca z tak wyjątkowym zwierzęciem to nie tylko wyzwanie badawcze, ale także ogromny przywilej. Twierdzą, że Jonathan stał się nie tyle przedmiotem badań, co ich współpracownikiem, pozwalającym zrozumieć, jak natura radzi sobie z upływem czasu.

Opublikowane wyniki otwierają nowe możliwości badań procesów starzenia u ludzi. Autorzy pracy podkreślają, że zrozumienie mechanizmów utrzymujących stabilność genetyczną i epigenetyczną u żółwi może pomóc w opracowaniu terapii spowalniających procesy starzenia i u nas. Już wcześniej badania na zwierzętach sugerowały, że niektóre leki, takie jak rapamycyna, mogą mieć takie działanie, jednak brak patentów i niskie zainteresowanie przemysłu farmaceutycznego utrudniały prowadzenie szeroko zakrojonych badań klinicznych. Fundacja Kallel, która współfinansowała badania Jonathana, zapowiada, że zamierza przeprowadzić niezależne testy kliniczne, by sprawdzić, czy podobne efekty można uzyskać u ludzi.

Wyniki badań nad Jonathanem mogą mieć daleko idące konsekwencje dla całego społeczeństwa. Starzenie się jest głównym czynnikiem ryzyka większości chorób przewlekłych, a poznanie sposobów na jego spowolnienie może zrewolucjonizować podejście do zdrowia publicznego. Naukowcy są zgodni, Jonathan może inspirować do dalszych poszukiwań sekretu długiego i przede wszystkim zdrowego życia.