NIK skontrolowała Wojska Obrony Terytorialnej. Wniosek o pilną zmianę

• Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła badanie funkcjonowania WOT w latach 2023-2025 i wykryła w działalności formacji szereg istotnych nieprawidłowości.

• NIK zarekomendowała pilne przekazanie Wojsk Obrony Terytorialnej pod dowództwo szefa Sztabu Generalnego WP, co miało nastąpić już w sierpniu 2024 roku.

• Izba pozytywnie oceniła działania WOT w ramach zarządzania kryzysowego, w szczególności zaangażowanie ponad 15 tysięcy żołnierzy w operację Feniks podczas powodzi.

Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę dotyczącą osiągnięcia przez Wojska Obrony Terytorialnej zdolności do realizacji zadań w latach 2023-2025.

Jak przekazano w opublikowanym w środę komunikacie, kontrola wykazała "szereg nieprawidłowości w zakresie przygotowania i funkcjonowania WOT".

NIK pozytywnie oceniła natomiast realizację zadań WOT w ramach zarządzania kryzysowego w czasie pokoju. Jako przykład wskazano operację Feniks, związaną z likwidacją skutków powodzi z 2024 r., w którą zaangażowano ponad 15 tys. żołnierzy WOT.

Oprócz pilnego przekazania WOT pod dowództwo szefa SGWP NIK zarekomendowała m.in. weryfikację, czy dokumenty regulujące działanie i wykorzystanie WOT są poprawne, aktualne i spójne; ocenę zdolności posiadanych obecnie przez poszczególne oddziały i pododdziały WOT oraz sprawdzenie założeń budowy i rozwoju formacji, w tym pożądanego poziomu zdolności jednostek w zależności od ich lokalizacji i zagrożeń bezpieczeństwa państwa.

Izba wskazała też na potrzebę usprawnienia systemu nadzoru, kontroli i monitorowania zadań WOT.

WOT pod lupą Najwyższej Izby Kontroli. "Wykazano szereg nieprawidłowości"

Według NIK po zakończeniu kontroli MON wprowadza narzędzie usprawniające nadzór, kontrolę, monitorowanie i ewaluację osiągania celów Programu Rozwoju Sił Zbrojnych RP.

Trwają też prace nad aktualizacją Planu Rozwoju WOT na lata 2025-2039 oraz prace analityczne, które mają zmienić algorytm dotyczący zasadniczego sprzętu wojskowego. Ponadto po zakończeniu kontroli - zaznacza NIK - dowództwo WOT prowadzi przegląd programów szkolenia.

Kontrolerzy NIK sprawdzili m.in., czy prawidłowo programowano rozwój WOT, planowano struktury organizacyjne i wyposażano formację w sprzęt wojskowy, a także czy sprzęt był odpowiednio przechowywany i obsługiwany oraz jak przygotowywano i prowadzono szkolenia rotacyjne. Zbadano również przygotowanie żołnierzy, oddziałów i pododdziałów do działania w sytuacjach kryzysowych oraz nadzór sprawowany przez ministra obrony narodowej.

Ponieważ WOT są tworzone w ramach pięcioetapowego projektu, kontrolą objęto po jednej brygadzie z każdego z etapów: 16. Dolnośląską, 11. Małopolską, 1. Podlaską i 4. Warmińsko-Mazurską, a także Dowództwo WOT.

"Pilna potrzeba przekazania". Raport NIK o Wojskach Obrony Terytorialnej

NIK zaznaczyła, że komunikat nie przedstawia pełnych ustaleń kontroli, bo znaczna część informacji dotyczących WOT jest niejawna. Wystąpienia pokontrolne do dowódców brygad objęto klauzulą "zastrzeżone", a wystąpienia do dowódcy WOT i szefa MON oraz informację o wynikach kontroli - klauzulą "tajne". O szczegółowych wynikach poinformowano m.in. prezydenta, premiera, ministra obrony narodowej i właściwe komisje sejmowe.

Zmiana podporządkowania WOT i włączenie ich do ogólnego systemu dowodzenia miały nastąpić 14 sierpnia 2024 r., po przeprowadzonej w czerwcu tego roku certyfikacji formacji.

Sztab Generalny WP poinformował wówczas, że termin przełożono, ponieważ trwa dyskusja o nowym systemie dowodzenia, w którym ma powstać Dowództwo Połączonych Rodzajów Sił Zbrojnych, podporządkowujące wszystkie rodzaje sił zbrojnych.

"Zdecydowano więc wstrzymać przekazanie WOT w podporządkowanie Sztabu Generalnego WP, gdyż w przyszłości może nastąpić konieczność zmiany ich podległości" - pisał wtedy SGWP. Wskazywał też na potrzebę zmian prawnych oraz uwzględnienia uwag z certyfikacji, szczególnie w brygadach sformowanych w ostatnim etapie.

WOT są piątym rodzajem Sił Zbrojnych RP obok Wojsk Lądowych, Wojsk Powietrznych, Marynarki Wojennej i Wojsk Specjalnych.