Zwitserland keurt extra financiering voor F-35 goed na lange discussie over afgesproken prijs

• Zwitserland heeft 394 miljoen Zwitserse frank (421 miljoen euro) aan extra financiering voor F-35-gevechtsvliegtuigen goedgekeurd.
• Uit auditrapporten blijkt dat de beloofde “vaste prijs” juridisch onmogelijk was.
• Door begrotingsbeperkingen zal het totale aantal te leveren vliegtuigen waarschijnlijk worden teruggebracht van 36 naar 30.

De Zwitserse Nationale Raad heeft 394 miljoen frank extra goedgekeurd voor de aanschaf van F-35A-gevechtsvliegtuigen, in navolging van een soortgelijke goedkeuring door de Raad van Staten in juni. Dit besluit maakt de zaak definitief afgerond, aangezien er geen referendum kan worden gehouden.

Vaste prijs

Deze stap is bijzonder belangrijk omdat de volksstemming van 2020 over de goedkeuring van de vloot met een uiterst kleine meerderheid werd gewonnen. Die goedkeuring kwam er toen grotendeels op basis van de verzekering van de regering dat de kosten van het project vaststonden.

Uit een gedetailleerd onderzoek van 95 pagina’s door de controlecommissie van de Nationale Raad bleek dat de “vaste prijs” die aan het publiek en het parlement was beloofd, in de beschreven vorm in werkelijkheid niet bestond. Hoewel er tijdens de onderhandelingen een vaste-prijsclausule was opgenomen, ging het niet om een alomvattend, allesomvattend forfaitair bedrag.

Deze discrepantie vloeit voort uit de aard van Foreign Military Sales (FMS), waarbij de koper een overeenkomst sluit met de Amerikaanse regering in plaats van met de fabrikant. Volgens de Amerikaanse wetgeving kan de Amerikaanse regering geen financiële verliezen op zich nemen namens buitenlandse klanten, wat betekent dat een echte vaste-prijsgarantie in strijd zou zijn met federale wetten.

Kritiek in auditrapport

Het rapport bracht verschillende gemiste waarschuwingen aan het licht. Eind 2021 stelden juridische adviseurs voor om formuleringen met betrekking tot “geschatte kosten” en “naar beste vermogen” uit de ontwerpen te schrappen, maar deze suggesties werden genegeerd.

Bovendien is de aanbeveling van de Federale Rekenkamer uit 2022 om de prijsonzekerheid als een financieel risico te behandelen, door Armasuisse van de hand gewezen, met het argument dat openbare erkenning van het probleem de Zwitserse belangen in gevaar zou kunnen brengen. De auditcommissie achtte deze reactie later ongepast. Ondanks deze tekortkomingen ging het rapport niet zo ver om ambtenaren opzettelijke fraude te verwijten, maar noemde het in plaats daarvan slecht management, ontoereikende administratie en al te definitieve publieke communicatie.

Kleinere vloot

De financiële realiteit heeft geleid tot een inkrimping van de vlootomvang. Hoewel het oorspronkelijke contract uit 2022 nog steeds geldt voor 36 straalvliegtuigen, heeft de Zwitserse regering besloten niet de volledige financiering aan te vragen die voor dat aantal nodig is. In plaats daarvan probeert men zoveel mogelijk vliegtuigen aan te schaffen binnen een limiet van zes miljard frank. Dat komt momenteel neer op ongeveer 30 vliegtuigen.

Dit betekent dat Zwitserland, ondanks de nu goedgekeurde extra 394 miljoen frank, waarschijnlijk zes vliegtuigen minder zal ontvangen dan aanvankelijk de bedoeling was.

Parlementair debat

Tijdens het parlementaire debat waren de meningen verdeeld. Sommige afgevaardigden drongen aan op nog meer financiering om alle 36 straaljagers veilig te stellen, terwijl anderen de situatie beschouwden als een gebrek aan transparantie. De heersende opvatting onder centrumrechts was echter dat communicatiefouten niet mogen leiden tot de annulering van een cruciaal defensieproject.

Minister van Defensie Martin Pfister stelde dat een verdere inkrimping van de vloot de nationale veiligheid in gevaar zou brengen, en verklaarde dat de huidige begroting een afspiegeling is van financiële haalbaarheid in plaats van militaire idealen.

Tijdschema voor levering

Het aanbestedingsproces zal doorgaan. De eerste acht straaljagers zullen in 2027 vanuit Fort Worth aankomen voor de pilotenopleiding in Arkansas. Het eerste vliegtuig zal medio 2028 op Zwitsers grondgebied aankomen in Payerne, gevolgd door leveringen aan Meiringen in 2030 en Emmen tegen 2032.

Parallel aan de F-35-controverse kregen andere defensie-upgrades – waaronder cyberbeveiliging en systemen tegen drones – brede steun, waarbij sommige critici opmerkten dat de bredere bewapeningsstrategie nu beter inspeelt op hedendaagse dreigingen. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!