F-35: hoe Amerikaanse technologie strategische afhankelijkheid creëert

• De F-35 fungeert als een instrument van het Amerikaanse buitenlandse beleid door strategische afhankelijkheid te creëren via door de VS beheerde software en logistiek.
• Uit bezorgdheid over nationale soevereiniteit kiezen sommige landen voor alternatieven zoals de Saab Gripen.
• Wereldwijde partners omzeilen nu Washington om vliegtuigen van de zesde generatie te ontwikkelen.

De F-35 Lightning II van Lockheed Martin is meer dan een gevechtsvliegtuig. Het toestel vormt ook een belangrijk onderdeel van de Amerikaanse defensiesamenwerking met bondgenoten. Het vijfdegeneratievliegtuig werd ontwikkeld binnen het Joint Strike Fighter-programma en combineert stealth, geavanceerde sensoren en sensorfusie. Het programma telt inmiddels 20 landen die de F-35 hebben gekozen.

De F-35 bestaat uit drie varianten. De F-35A is ontworpen voor conventionele operaties vanaf land. De F-35B kan kort opstijgen en verticaal landen en de F-35C is aangepast voor gebruik vanaf vliegdekschepen.

Operationele hindernissen

De wereldwijde vloot groeit snel. Lockheed Martin meldt inmiddels meer dan 1.375 geleverde F-35’s. Het bedrijf verwacht gedurende de looptijd van het programma meer dan 3.500 toestellen te produceren.

De aankoop van het toestel is echter slechts een eerste stap. Gebruikers moeten ook investeren in infrastructuur, onderhoud, opleidingen en logistiek. De Amerikaanse Government Accountability Office (GAO) waarschuwde bovendien voor aanhoudende problemen met de beschikbaarheid van reserveonderdelen en de kosten van het onderhoud.

Ecosysteem van strategische afhankelijkheid

De F-35 functioneert binnen een uitgebreid internationaal ecosysteem. De bevoorrading en ondersteuning zijn gebaseerd op een wereldwijde voorraad onderdelen en een netwerk van leveranciers. De GAO beschreef eerder hoe de F-35-gebruikers voor reserveonderdelen afhankelijk zijn van een gemeenschappelijke wereldwijde voorraad die door de hoofdaannemer wordt beheerd.

Ook software speelt een belangrijke rol. Updates en moderniseringen maken deel uit van de levenscyclus van het toestel. Daardoor kan de afhankelijkheid van de Verenigde Staten verder gaan dan alleen de aankoop van het vliegtuig.

Nationale autonomie

De afhankelijkheid van Amerikaanse technologie speelt mee in de discussie over alternatieve gevechtsvliegtuigen. Canada onderzoekt bijvoorbeeld nog steeds zijn geplande aankoop van 88 F-35’s. De regering bekijkt daarbij ook alternatieven, waaronder de Zweedse Saab Gripen. Een definitieve beslissing over de herziening was volgens de Canadese defensieminister in april 2026 nog niet genomen.

De Gripen wordt door Zweden bovendien gepresenteerd als een systeem met een andere industriële en operationele benadering. Dat heeft in verschillende landen bijgedragen aan belangstelling voor het toestel. Het is echter te sterk om te stellen dat landen als Colombia, Brazilië en Thailand uitsluitend voor de Gripen hebben gekozen om toegang tot Amerikaanse broncode te vermijden. De redenen voor dergelijke aankopen verschillen per land.

Blik op zesde generatie

De discussie over technologische autonomie speelt ook een rol bij de ontwikkeling van nieuwe gevechtsvliegtuigen. Het Verenigd Koninkrijk, Italië en Japan werken samen aan het Global Combat Air Programme (GCAP), een zesdegeneratieprogramma dat tegen 2035 een nieuw gevechtsvliegtuig moet opleveren. Het toestel moet onder meer gebruikmaken van stealth, geavanceerde sensoren, AI en onbemande systemen.

GCAP betekent niet dat deze landen de F-35 verlaten. Het toekomstige vliegtuig moet juist naast bestaande systemen zoals de F-35 kunnen opereren. De samenwerking geeft de drie landen wel een grotere rol in de ontwikkeling van een eigen volgende generatie gevechtsvliegtuig.

Geopolitieke spanningen rond F-35

Ook in het Midden-Oosten blijft de verkoop van F-35’s geopolitiek gevoelig. De Verenigde Staten keurden in september 2026 een mogelijke verkoop van 48 F-35’s aan Saudi-Arabië ter waarde van 24,3 miljard dollar (21,6 miljard euro) goed. De overeenkomst moet nog door het Amerikaanse Congres worden goedgekeurd. Daarbij speelt onder meer de Amerikaanse verplichting om het kwalitatieve militaire overwicht van Israël in de regio te behouden.

Turkije probeert intussen opnieuw toegang te krijgen tot het F-35-programma. Ankara werd in 2019 uitgesloten nadat het Russische S-400-luchtverdedigingssysteem had aangeschaft. De kwestie blijft een belangrijk onderdeel van de bredere discussie over de relatie tussen Turkije en de Verenigde Staten.

De F-35 is daarmee niet alleen een militair platform. Het toestel verbindt gebruikers ook met een langdurig systeem van Amerikaanse technologie, logistiek, onderhoud en software. Tegelijk zoeken sommige bondgenoten naar manieren om hun industriële en technologische autonomie op langere termijn te vergroten. (zvm) (at)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!