Hoe de Houthi's profiteren van het machtsvacuüm in Jemen

Aan de opmars van de Houthi's in Jemen lijkt voorlopig geen einde te komen. Volgens persbureau Reuters proberen de door Iran gesteunde strijders nu ook het strategisch gelegen Kahboub-gebergte in het zuidwesten van Jemen in handen te krijgen. Als dat lukt, wordt de greep van de Houthi's op de Straat van Bab el-Mandab nog steviger.

En dat terwijl de Houthi's een maand geleden alleen nog het noordwesten van Jemen onder controle hadden. Sinds juli is het geweld tussen de militante groepering en Saudi-Arabië opgelaaid, en onlangs begonnen de Houthi's een grondoffensief. Daarbij namen ze al de steden Mokka en Dhubab en het eiland Perim in, waarmee het de controle over de belangrijke zeestraat Bab el-Mandab in handen kreeg.

Die is belangrijk voor de internationale zeevaart, zeker nu de Straat van Hormuz sinds februari vrijwel afgesloten is vanwege de oorlog tussen de VS en Iran. Daarmee hebben de Houthi's een belangrijke troef in handen. Toch ondervonden ze weinig weerstand bij hun opmars naar de zeestraat. Hoe konden de Houthi's zo snel en ogenschijnlijk makkelijk oprukken?

Sla de carrousel over

Slide 1 van 6

In Jemen woedt al sinds 2014 een burgeroorlog tussen de Houthi's en het Jemenitische regeringsleger, dat gesteund wordt door Saudi-Arabië. Vier jaar geleden ondertekenden de Houthi's en Saudi-Arabië een wapenstilstand, maar die bleek wankel. Zo ontregelden de Houthi's de scheepvaart door de Straat van Bab el-Mandab met drones en raketten en aanvallen vanaf bootjes. In reactie daarop bestookten onder meer de VS en Saudi-Arabië de Houthi's maandenlang met raketten.

"Maar die luchtaanvallen hebben de Houthi's maar weinig verzwakt", zegt arabist Leo Kwarten. Hij wijst erop dat de militaire infrastructuur van de Houthi's is verspreid over het door hen gecontroleerde gebied en zich bovendien deels ondergronds(opent in nieuw venster) bevindt.

Volgens Jemen-expert Marina de Regt, als antropoloog verbonden aan de Vrije Universiteit, hebben de Houthi's zich tijdens de wapenstilstand juist versterkt. "Ze hebben die periode gebruikt om hun leger uit te breiden door in arme wijken werkloze mannen te ronselen, maar soms ook kinderen vanaf ongeveer 15 jaar. Daarnaast is Iran ze blijven steunen met militaire apparatuur."

Tegelijkertijd ontwikkelde het Jemenitische regeringsleger zich tijdens de wapenstilstand nauwelijks, zegt De Regt. Dat leger, dat bestaat uit verschillende milities, worstelt al jaren met onderlinge verdeeldheid. "Die meningsverschillen, maar vooral ook het gebrek aan coördinatie tussen verschillende milities, stond de ontwikkeling van het regeringsleger in de weg. De Houthi's hebben hun opmars dus te danken aan hun eigen groei, maar vooral ook aan de zwakte van het Jemenitische regeringsleger."

Maar de belangrijkste verklaring voor de huidige opmars van de Houthi's is volgens Kwarten het machtsvacuüm dat rondom de Bab el-Mandab in Zuidwest-Jemen is ontstaan. De militie van het Jemenitische regeringsleger die de Houthi's de weg naar de zeestraat moest versperren, werd door Saudi-Arabië zelf ontbonden omdat die militie zich wilde afscheiden van de rest van Jemen.

"In de strijd tegen de Houthi's is Saudi-Arabië gebaat bij een verenigd Jemen. Saudi-Arabië hoopte dat de dreiging van een militie die zich wil afscheiden zou verdwijnen door die militie te ontbinden", zegt Kwarten. "Maar ze lijken zich niet goed te hebben gerealiseerd wat voor machtsvacuüm die ontbinding zou creëren in Zuidwest-Jemen. Dat is een behoorlijke inschattingsfout geweest."

Toch zullen de Houthi's de Straat van Bab el-Mandab niet zomaar afsluiten nu ze de kaarten daarvoor in handen lijken te hebben, zegt Kwarten. "Als de Houthi's de zeestraat daadwerkelijk sluiten, zal de kans groter worden dat de VS, maar ook een aantal landen uit Europa en het Midden-Oosten zullen gaan ingrijpen. Dat willen de Houthi's niet. De dreiging van afsluiting is krachtiger dan het daadwerkelijk doen."