Seçmen yalnızca cebine mi bakar?

ABD ara seçimlerinin sonuçları, “mavi dalga” çok sevindiriciydi. Ancak arkasındaki etkenler ve dinamikler iyi anlaşılmaz ise momentum korunamaz.

Bu bağlamda, hayat pahalılığı, enflasyon, konut krizi, ücretlerin satın alma gücündeki aşınma üzerinde odaklanma eğilimi egemen. Soldan yorumcularla Financial Times, The Economist ve Wall Street Journal çevresindeki yorumcuların bu noktada buluşması oldukça ilginç.

Bu buluşma, solda kaba materyalizme, sağ kanatta da kapitalist toplumda siyasetin ahlaki zaaflarını, kültürün faşist eğilimlerini yadsıma çabalarına dayanıyor. Diğer taraftan karmaşık bir siyasal olayı tek bir etkene -ekonomiye- indirgemek de sorunlu.

EKMEK PEYNİR ÖNEMLİ AMA...

Seçmenin tercihlerini “ekmek-peynir kavgasına” bağlayan bir solculuk, farkında olmadan, başta emekçiler olmak üzere halkı salt biyolojik varlıklara indirgeme riskini taşıyor. İnsanlar yalnızca beslenen, barınan, tüketen; gelirleri arttığında mutlu, düştüğünde mutsuz olan varlıklar değildir. Tercihlerini adalet, haysiyet duyguları, ahlaki değerleri, inançları, aidiyetleri ve dünyayı anlamlandırma biçimleri şekillendirir.

Örneğin insanlar hayat pahalılığını yalnızca satın alma güçlerindeki düşüş olarak yaşamazlar. Onu, bir adaletsizlik, kandırılmışlık duygusu ve “Çalışıyoruz, karşılığını alamıyoruz”, “Çocuklarımızın geleceği elimizden alınıyor”, “Toplum içinde saygınlığımızı yitiriyoruz” kaygıları içinde yaşarlar. Ekonomik deneyim, ahlakın, kültürün ve bir dilin içinde siyasal anlamını kazanır. Ekonomik olan kültürel olarak yaşanır, ifade edilir. Kültürel olan da (örneğin etnik, cinsel, aksan, giysi tarzı farklılıkları üzerinden oluşan ayrımcılıklar gibi) ekonomik sonuçlar üretir.

ARA SEÇİMLERDE NE OLDU? 

Yüksek fiyatlar ve hayat pahalılığı, yüksek büyüme, düşük işsizlik oranlarına karşın, The Economist’in sergilediği gibi, ekonomik sorunlar Cumhuriyetçi iktidara karşı tepkinin önemli ve ölçülebilir bir parçasıydı. Ama bu tepkiyi Demokratlara yönelten, “mavi dalgayı” yaratan başka etkenler de vardı.

Trump’ın ailesi, çevresi müstehcen düzeye çıkan yolsuzlukları gizlemeye dahi çalışmıyor adeta zenginlik, güç gösterilerine dönüştürüyorlardı. Halkın, gittikçe artan yapay zekâ kaygılarına, “veri merkezlerinin” su ve elektrik kaynaklarını adeta talan etme pratiklerine yönelik öfkelerine karşılık, teknoloji milyarderleri, nispet yapar gibi, Cumhuriyetçi adaylara, yüzlerce milyon dolar aktarıyorlardı. Maskeli ICE ajanları göçmenlere acımasızca saldırıyor ama Trump yönetimi bu Gestapo özentilerinin işlediği cinayetleri soruşturmuyordu. İran savaşı, yönetimin keyfi uygulamaları, Gazze soykırımına karşın, İsrail ile ilişkisi sorgulanmıyordu.

Bu ortamda, ünlü “It’s the economy, stupid” sözünün sahibi James Carville’in Wall Street Journal’da, bugün bu sözün, “Ekonomiden başka hiçbir şey önemli değildir” biçiminde yorumlanmasına itiraz ediyordu. Carville, hayat standardının her zaman önemli olduğunu kabul ediyor ama yolsuzluk ve eşitsizliği de siyasetin temel sorunları arasında görüyordu.

‘MAVİ DALGA’ KALICI MI?

Tüm bu nedenlerden, kısa dönemde, hele Trump’ın başkanlığı altında ekonomik sorunların hafiflemeyeceğini düşünerek Demokratların zaferinin, kalıcı bir dalganın sonucu olduğuna inanmak büyük bir hata olur. Gerçekten de ABD siyaseti uzmanı, Jonathan Leblanc’ın Le Monde’da tartıştığı gibi, Hispanik seçmenlerin, hatta kimi siyah seçmenin ara seçimlerde, Trump’tan koparak, Demokratlara yönelmesi 2028 başkanlık seçimlerine uzanacak, kalıcı bir yeniden hizalanma anlamına gelmiyor. Bu seçmenlerin yön değişiminde hayat pahalılığı, sert sınır dışı etme politikaları etkili olmuş olabilir ama bu, Demokratların dünya görüşünü benimsediklerini göstermez.

Ne MAGA bir yere gitti ne de milyonlarca, Katolik hatta evanjelik Hispanik seçmen birdenbire Demokrat oldu. ABD egemen kültürünün, ırkçı, cinsiyetçi, küresel ısınma inkârcısı, aşı karşıtı, silah ve komplo teorileri saplantılı bileşenleri de zayıflamadı.

Seçimler, toplumsal güçlerin ve siyasal eğilimlerin o tarihsel duraktaki bir fotoğrafını verir ama gidecekler yönü göstermez.