Nederlands blijft struikelblok in crèches: ‘Inspectie focust te veel op administratie’

In zeker 22 Brusselse crèches stelde de Zorginspectie de afgelopen vier jaar tekorten vast op het gebied van het Nederlands. Taal is nooit de enige reden om over te gaan tot handhavingsmaatregelen, maar is wél vaak een deel van de aanleiding en het personeelstekort. “Ik ken collega’s die bang zijn voor de inspectie, omdat ze niemand hebben die Nederlands spreekt.”

Dat blijkt uit het gezamenlijke data-onderzoek van BRUZZ en Knack op basis van ruim 3.300 inspectieverslagen van crèches in Brussel en Vlaanderen.

In Brussel kreeg een kwart van de actieve crèches sinds 2022 minstens één keer een tik op de vingers van de Vlaamse Zorginspectie. De redenen daarvoor lopen uiteen, maar bij 22 van die 34 crèches was er een probleem met het Nederlands. Volgens de Vlaamse regels moet elke crèche die een vergunning en eventuele subsidies aanvraagt bij het Agentschap Opgroeien voldoen aan welbepaalde taalvoorwaarden.

“Wij zullen altijd controleren of de crèche Nederlandstalig is georganiseerd, of men een verantwoordelijke heeft die Nederlands spreekt én of het Nederlands een plaats heeft in de werking van de crèche”, zegt directeur Dieter Vanhecke van het Agentschap Opgroeien. Die administratie is bevoegd voor de handhaving van crèches die één keer of herhaaldelijk tekorten vertonen.

Taalstimulering

Zich organiseren in het Nederlands betekent dat arbeidscontracten en huishoudelijke reglementen in die taal zijn opgesteld, maar ook dat elke officiële communicatie met de ouders of de overheid in het Nederlands gebeurt. Zo moeten de inlichtingenfiches met bijvoorbeeld informatie over allergieën van elk kind in het Nederlands zijn opgesteld. “Taal is geen fetisj, maar een kwestie van veiligheid”, zegt Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) daarover. “Als jouw kindje ziek is, moet je dat snel aan alle kinderbegeleiders en de verantwoordelijke kunnen laten weten.”

“85 procent van onze ouders zijn Franstalig. Wij vragen de Zorginspectie om meer rekening te houden met onze dagelijkse werkomstandigheden”

Dat blijkt niet overal het geval: bij 15 van de 34 gebuisde crèches konden ouders niet altijd terecht in het Nederlands omdat het personeel de taal niet voldoende beheerste. Ook in de Vlaamse Rand, vooral rond Kraainem, was er in 13 crèches "geen actieve kennis van het Nederlands aanwezig". Dit waren allemaal, op één na, crèches met een 'vrije prijs'. In de centrumsteden Gent of Antwerpen was taal daarentegen nooit een issue.

Het agentschap Opgroeien verwacht daarnaast een “werking in het Nederlands”. Dat gaat over taalstimulering binnen het pedagogisch beleid. Zo is het niet verboden om met kindjes of hun ouders soms een andere taal te spreken, maar liedjes zingen of voorleesmomenten gebeuren wél best in het Nederlands. Bevoegd minister Gennez noemt dit soort taalstimulering “een recht voor de verdere ontwikkeling van het kind”.

Zo’n stimulerend taalbeleid was in 14 Brusselse crèches een aandachtspunt, blijkt uit de verslagen van de Zorginspectie.

Een tekort op het vlak van taal is nooit de enige reden tot handhavingsmaatregelen, maar is wel dikwijls gelinkt aan bredere, administratieve euvels. In één crèche kon de inspectie zelfs niet doorgaan, omdat de verantwoordelijke niet verstond welk document er opgevraagd werd in het Nederlands.

Personeelstekort

“85 procent van onze ouders is zelf Franstalig", zegt een crèche-uitbaatster uit Anderlecht die nog onder handhaving staat van het agentschap Opgroeien. "De focus van de Zorginspectie op administratie voelt voor ons soms onevenwichtig. Zeker in kleine teams kunnen die taken al eens blijven liggen wanneer meer dringende zaken zich voordoen. Dat wil niet zeggen dat we er geen werk van maken. Wij vragen gewoon om meer rekening te houden met onze dagelijkse werkomstandigheden.”

Een uitbater uit Oudergem zei dan weer aan BRUZZ dat hij moeilijk Nederlandstalig personeel vindt. “Ik ken collega’s die bang zijn voor een inspectie zonder dat er een Nederlandstalig personeelslid aanwezig is”, zegt hij.

Het gaat overigens niet enkel over Franstalige initiatieven: Engelstalige crèches voor een expatpubliek schieten net zo goed tekort op de Vlaamse taalvereisten. Dat geldt ook voor vier van zulke crèches in de Vlaamse Rand, doorgaans van het duurdere type en niet gesubsidieerd.

Vergunningsvoorwaarden

Waarom zij dan toch voor het Nederlandstalige systeem kiezen? “Volgens de Vlaamse regels konden wij hier 15 kinderen opvangen, volgens de Franstalige regels maar 7”, geeft een uitbater toe. Dat aantal plaatsen is afhankelijk van de oppervlakte en de aanwezige begeleiders, maar is strenger begrensd aan Franstalige kant. Bovendien zijn de diplomavereisten voor kinderbegeleiders daar hoger.

“Wij kunnen geen subsidies tegenover een tweetalige vergunning zetten”

Tania Dekens

Leidend ambtenaar Iriscare

En hoewel de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie (GGC) in Brussel al sinds 2024 tweetalige crèches toelaat, met eigen vergunningsvoorwaarden, is nog geen enkele crèche op die manier ingericht. “Eén keer hebben we zo’n vergunning toegekend, maar drie weken later alweer ingetrokken. Het probleem is dat we er geen subsidies tegenover kunnen zetten”, zegt Tania Dekens, leidend ambtenaar van de voogdijadministratie Iriscare. Het wettelijk kader voor tweetalige en zelfs drietalige crèches bestaat dus, maar de GGC financiert ze niet of onvoldoende.

Is een betere afstemming van de regels aangewezen? “Het staat Brussel vrij om eigen initiatieven te nemen, maar wij zullen onze kwaliteitsnormen niet aanpassen aan de hoofdstad”, benadrukt Vlaams minister Gennez. “We moeten overal dezelfde kwaliteit hanteren, van Brussel tot de Vlaamse Rand en West-Vlaanderen.” Gennez hoopt nu meer Nederlandstalig personeel aan te trekken via aangepaste opleidingstrajecten in Brussel, zij-instromers en een nieuw graduaat in de kinderopvang.

Kinderopvang

Een kwart van de Nederlandstalige crèches was de afgelopen 4 jaar niet in orde met de veiligheidsvoorschriften, zo blijkt uit data-onderzoek van BRUZZ en Knack van alle beschikbare inspectieverslagen.