Annabelle Van Nieuwenhuyse over haar adoptie: 'Mijn geboortemoeder stond onder druk'

Alles wat Annabelle Van Nieuwenhuyse doet, doet ze met flair. Ook de deur openzwaaien van haar kleurrijke woning in een kasseistraat in Molenbeek. “Ik was de tijd uit het oog verloren”, verontschuldigt ze zich, terwijl ze op kousenvoeten koffiezet. Op de binnenkoer staat een manshoge oranje pinguïn, in de keuken een aardbeivormige koffiekan. “Eclectisch”, noemt de fotografe de inrichting, “Rommel, bedoel je”, schatert Van Nieuwenhuyse. “Ik ben een cursus interieurdesign begonnen”, zegt ze, wijzend naar de half afgewerkte wandlijst die de woonkamermuur opdeelt in blauw en wit. “Mijn nieuwsgierigheid is te groot om maar één ding te blijven doen.”

Het is het zoveelste avontuur voor Van Nieuwenhuyse, die een halfjaar geleden afzwaaide als coördinator bij Cinemaxi­miliaan, een vzw waar nieuwkomers kortfilms maken. Na haar eerste job bij Ketnet is ze altijd blijven werken als presentatrice en debatmoderator, waarbij haar perfecte tweetaligheid een grote troef is. Tegenwoordig cureert ze een expo in La Tricoterie voor het vijfjarig bestaan van Levl, het voormalige Minderhedenforum. En dan is er nog haar negentienjarige zoon Laso, en pitbull Uzi die haar geen seconde rust gunt. “Laso had hem binnengesmokkeld toen ik op vakantie was. Ik kon hem toch niet wegsturen? Het is een levend wezen.”

Van Nieuwenhuyses vurige empathie is de rode draad door al haar bezigheden. Haar sociale engagement noemt ze zelf “een evidentie”, en kreeg ze binnen met de paplepel.

“Eind jaren tachtig hoorden mijn ouders op de radio dat er te weinig opvangplaatsen waren voor vluchtelingen. Mijn moeder reed prompt van Brugge naar het Klein Kasteeltje, terwijl mijn vader met een plannetje de weg wees. 'Leg ons eens uit wat we kunnen doen', vroegen ze en op de terugweg zat een koppel uit Ghana op de achterbank.”

“Mensen die anderen helpen worden tegenwoordig bestempeld als activisten, alsof ze een ziekte hebben, maar ik doe gewoon wat iedereen in de maatschappij hoort te doen. Dat heb ik van mijn ouders. Het feit dat ze mij bij de adoptie als kind met gemengde achtergrond meteen normaal vonden, zegt veel over hun empathisch vermogen”, zegt Van Nieuwenhuyse.

Er komt soms kritiek op witte koppels die kinderen van kleur adopteren, omdat ze bepaalde culturele bagage niet zouden kunnen meegeven. Wat vind jij daarvan?

Annabelle Van Nieuwenhuyse: In sommige gevallen zal dat wel waar zijn, maar dat generaliseren is larie. Adoptieouders moeten het kind dat ze adopteren gewoon zien als kind, niet als kind met een bepaalde kleur. In dezelfde logica zou een homokoppel enkel homokinderen mogen adopteren. Dat zou absurd zijn.

Wel is het interessant om na te denken over het eenrichtingsverkeer: blanke mensen adopteren kinderen van een andere cultuur, terwijl het omgekeerde bijna niet voorkomt. Vroeger was het een evidentie dat de blanke Europeaan als redder optrad. Dat past volledig in de koloniale context, waar mijn ouders in zijn opgegroeid: mijn moeder was twintig toen er nog Congolezen in de Zoo Humaine werden tentoongesteld op Expo 58. We moeten dus niet met vingers wijzen: zo raken we niet tot een gelijkwaardige samenleving. Wel door als blanke mens jezelf in vraag te stellen.

Ging je bewust op zoek naar een multiculturele omgeving door van je geboortestad Brugge naar Brussel te verhuizen?

Van Nieuwenhuyse: Niet bewust, maar toen ik fotografie kwam studeren, dacht ik al na een week: hier blijf ik. In Brussel is pluralisme de norm, hier kom je niemand tegen die net is zoals jij. Als ik in Brugge naar de bakker ging, was ik vooral bezig met: kom ik langs de juiste kant binnen, spreek ik het juiste dialect, hoor ik er wel bij? Ik voelde me anders dan alle anderen. Natuurlijk zijn daar ook mensen die uit de band springen, maar aan de buitenkant kunnen ze het wegsteken. Ik niet. Door me telkens in bochten te plooien om erbij te horen, ben ik wel empathisch en flexibel geworden. Toen ik dan in Brussel kwam, kon ik die talenten inzetten om te floreren. Als ik hier een bakker binnenstap, kan ik me focussen op welk brood ik wil kopen. Meer nog, ik kan een praatje slaan en connecties maken.

Je biologische vader die Rwandees is, heb je nooit gekend. Heb je ooit de connectie met je roots gemist?

Van Nieuwenhuyse: Vast en zeker. Maar mijn adoptieouders hebben me nooit in de weg gestaan om die te ontdekken, wel integendeel. Mijn moeder stond als eerste klaar om me mee te nemen naar de kapper in Brussel. Dat was natuurlijk niet voldoende om die honger te stillen. Maar bestaan er ouders die wel alles kunnen geven wat hun kind nodig heeft? Een kind groeit op tot een volwassene die zelf verder kan evolueren.

Voor mij was het sleutelmoment toen ik met een collega van TV Brussel (de voorloper van BRUZZ, red.) naar Burkina Faso ging voor een filmfestival. Ik was toen tweeëntwintig. Ik had eerst nee gezegd uit schrik voor de confrontatie. Wat als ik Afrika niet leuk vind? De hele nacht heb ik wakker gelegen, en om zes uur heb ik haar gebeld dat ik toch meeging. Toen ik uit het vliegtuig stapte, heb ik symbolisch de grond gekust. Eindelijk kon ik Afrika leren kennen en omarmen. Ik ben daar zo gastvrij onthaald en heb zoveel mogelijk geproefd en gevoeld. Achteraf dacht ik: waarom heb ik zo lang gewacht?

Later ben je ook naar Rwanda gegaan om je vader te zoeken.

Van Nieuwenhuyse: Ja, hoewel ik niet aan mezelf wilde toegeven dat ik hem wilde zoeken. Ik ging zogezegd om het land beter te leren kennen. Toevallig kon ik daar een maand in een weeshuis met kinderen van de slachtoffers van de genocide logeren. Ik bouwde een band met hen op, maar had ze niet verteld over mijn adoptie. Een superfijne ervaring, maar tien dagen voor ik terug naar huis moest, ging er een alarmbelletje af. “Annabelle, jij gaat naar huis gaan alsof er niets gebeurd is.” Dan ben ik er toch over begonnen. Ze begrepen meteen wat het is om naar je ouders te zoeken.

Met hun hulp heb ik daar twaalf poten­tiële vaders gevonden, die op een gegeven moment allemaal rond mij zaten in een kring. Geen enkele van hen bleek mijn vader te zijn, maar ze zeiden: “We zijn eigenlijk allemaal jouw papa.” Met twee van hen ben ik zelfs in contact gebleven. Toen ik in 2019 mijn geboortemoeder vond, heb ik hen als eerste gebeld. Mijn geboortemoeder leidde me naar mijn geboortevader, maar het was al te laat. Hij is in 2005 gestorven, twee straten hier vandaan, in Anderlecht. Ik had de wereld afgereisd om hem te zoeken, maar hij bleek gewoon naast mij te wonen.

Ook jouw geboortemoeder woont in Brussel, waar je al sinds je studententijd woont. Waarom heeft het vijftig jaar geduurd om haar te vinden?

Van Nieuwenhuyse: Ik ben door duizend administratieve hoepels moeten springen om haar naam te weten te komen. Mijn moeder is de grens overgestoken om te bevallen in Frankrijk, waar je wel anoniem, 'sous X', je kind kunt afstaan. Met heel veel geluk en gepeuter bij tussenpersonen is het na vijftig jaar gelukt. Ik heb haar nooit kwalijk genomen dat ze anoniem is bevallen: ze stond onder enorme druk. Haar zwangerschap kwam voort uit een voor­huwelijkse flirt. Haar eigen moeder heeft haar daarna nooit meer recht in de ogen gekeken. Toch bleef ze zich mijn lot altijd aantrekken. Aan het klooster vroeg ze hoe het met me ging, maar ze kreeg het deksel op de neus. “Dat zijn uw zaken niet”, zeiden ze daar, en ze werd weggestuurd. Hadden ze niet ten minste een fotootje kunnen meegeven?

In België ligt een wetsvoorstel op tafel om discrete bevallingen toe te laten. Daarbij wordt de identiteit van de moeder pas op de achttiende verjaardag van het kind vrijgegeven in plaats van bij de geboorte. Hoe kijk jij daarnaar?

Van Nieuwenhuyse: Nog een extra deur dichtgooien is geen goed idee. Ik hou mijn hart vast voor alle geadopteerden die met zoveel vragen zitten. Dit is niet de oplossing om de ongelijke wetgeving in België en Frankrijk gelijk te trekken. Er zou beter een bilaterale overeenkomst komen waarbij Belgische kinderen die in Frankrijk geboren worden nog altijd Belgische dossiers blijven.

Ik weet hoe pijnlijk het is om niets te weten over je geboortemoeder. Voor ik haar ontmoette, liep ik met een existentieel verdriet rond. Dat ging niet over het feit dat ik ben afgestaan, wel over het feit dat ik het recht niet had om te weten wie ze was. Zij draagt zelf ook veel pijn mee. Haar schuld­gevoel tegenover mij was vermoedelijk ook groot. Het heeft zestien jaar geduurd voor ze opnieuw kinderen kreeg.

Slaat adoptie gegarandeerd wonden?

Van Nieuwenhuyse: Elk afscheid tussen moeder en kind is pijnlijk, maar de context kan helpen om de wonden niet dieper te rijten. Stel dat je wordt opgevoed door je grootouders terwijl je biologische moeder nog deel uitmaakt van de familie. Zij ziet dan hoe haar kind opgroeit en kan zelf ook nog liefde geven. Om maar te zeggen: nabijheid kan helpen om te herstellen van dat trauma. In mijn adoptieverhaal zijn de wonden het diepst bij mijn geboortemoeder en mij. De enigen die niet moeten herstellen, zijn de mensen die voor mij gezorgd hebben. Misschien dat ze daarom te weinig in de bloemetjes gezet worden. Want uiteindelijk hebben zij wel de job gedaan. Zorgen voor het kind van een ander is voor mij de schoonste liefdesdaad die er is.

Waarom heb je beslist om mee te werken aan Sous X?

Van Nieuwenhuyse: Omdat het productiehuis De Chinezen ongelooflijk straffe documentaires maakt. Ik vertrouwde dat volledig. Ik ben gewend om met de media te werken, maar ik moest ook rekening houden met mijn moeders. Ik was vooral bang dat mijn geboortemoeder nog niet klaar zou zijn om haar verhaal te vertellen. Ik durfde het zelf niet te vragen, daarom heb ik het productiehuis gevraagd om haar zelf te contacteren. Uiteindelijk is het meer haar reportage dan de mijne: mijn adoptiemoeder en ik helpen om haar verhaal te schrijven. Als de reportage op tv komt, gaan we samen kijken: mijn adoptiemoeder, mijn geboortemoeder, ik, en haar andere twee dochters. Een viering van mijn hergeboorte, zeg maar.

'Sous X' is vanaf 29 september te zien op VRT-Canvas. Van Nieuwenhuyses verhaal wordt op 6 oktober uitgezonden.