Zorgen over rokende jongeren: 'Vape is opstap naar sigaret'

Terwijl het aantal rokers onder volwassenen daalt, nemen de zorgen over roken onder jongeren toe. Donderdag begint de dertiende editie van Stoptober, de themamaand die rokers moet helpen om te stoppen.

Verschillende cijfers tonen aan dat meer jongeren regelmatig roken. 2,9 procent van de Nederlandse jongeren tussen twaalf en zestien jaar zegt dagelijks te roken, blijkt uit het onderzoeksrapport Health Behaviour in School-aged Children (HBSC), dat vorige week verscheen. In 2017 was dat nog 2,1 procent.

De onderzoeksgroep was niet groot genoeg om een significante ontwikkeling aan te tonen, benadrukken de onderzoekers. Maar uit een combinatie van verschillende onderzoeken is op z'n minst op te maken dat de afname van jeugdige rokers is gestagneerd, zegt Wanda de Kanter, longarts en voorzitter van de stichting Rookpreventie Jeugd.

In cijfers van statistiekbureau CBS is bijvoorbeeld ook een lichte groei te zien van dagelijkse rokers in de leeftijd van zestien tot twintig jaar. Het vorige decennium nam de groep dagelijkse rokers nog flink af, tot het laagste punt in 2022. Toen rookte 6,5 procent uit die leeftijdsgroep dagelijks.

Maar in 2025 was het aandeel rokers weer gestegen naar 9,7 procent. Daarmee is onder late tieners de grootste stijging te zien. Over de hele bevolking gemeten blijft het aantal rokers namelijk langzaam maar zeker afnemen: in 2025 rookte 11,5 procent van de bevolking elke dag.

Vapen als opstap naar roken

De Kanter wijst ook op een enquête van verzekeringsvergelijker Independer in augustus. Daaruit blijkt dat 40 procent van de 18- tot 29-jarigen rookt of vapet. Veel van hen zijn al in hun jeugd begonnen, zegt De Kanter. "Eigenlijk begint niemand na zijn achttiende met zijn eerste sigaretten."

Bij het vapen lijkt de groei wel wat gestagneerd, nadat de populariteit van vapes sinds 2021 flink was toegenomen. "Maar het is nog steeds heel hoog", zegt longpatholoog Danielle Cohen van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Ruim een op de vijf jongeren tussen de twaalf en zestien jaar heeft volgens het HBSC-onderzoek namelijk weleens gevapet.

Dat jongeren zo breed in contact komen met vapes, baart zorgen. "De vape is de opstap naar het roken", legt Cohen uit. "Het gaat allemaal om dezelfde nicotineverslaving. Wat je ziet gebeuren, is dat jongeren nu heel jong in de nicotineverslaving worden gelokt."

Roken vaker te zien in reclames en op sociale media

Roken en vapen zijn de afgelopen jaren meer genormaliseerd geraakt, ziet De Kanter. Dat is het gevolg van veel reclame voor nicotineproducten als vapes, waarmee bijvoorbeeld Formule 1-auto's vol staan. Ook roken popsterren, influencers en acteurs vaker in video's en op foto's, al dan niet betaald door de tabaksindustrie.

Daardoor denken jongeren sneller dat roken en vapen zijn genormaliseerd. Maar bij die rolmodellen zien ze niets over de schadelijke gevolgen van roken, zoals longkanker en hart- en vaatziekten die dodelijk kunnen zijn.

Die reclames onthullen wat het achterliggende doel van vapes is voor de tabaksindustrie. "Het is niet bedoeld om rokers te helpen met stoppen, zoals de industrie graag presenteert, maar om jongeren verslaafd te maken", zegt De Kanter.

Voor het eerst roken meer meisjes

In het HBSC-onderzoek is nog een opmerkelijke ontwikkeling te zien: voor het eerst is het aandeel meisjes dat rookt en vapet groter dan het aandeel jongens. Een reden daarvoor is nog niet bekend, maar het is wel iets dat volgens Cohen aandacht verdient.

"Wat is er aan de hand dat de meiden kwetsbaarder zijn om te beginnen?", zegt Cohen. "Is er misschien een relatie met het feit dat ook de mentale gezondheid bij meiden minder goed is dan bij jongens?" Die problemen met de mentale gezondheid kwamen in datzelfde HBSC-onderzoek aan het licht.

Het maakt Cohen boos en verdrietig dat het aantal rokende jongeren niet langer afneemt en zelfs lijkt te groeien. "We weten namelijk zo duidelijk dat we niet meer willen dat mensen hieraan beginnen en ziektes krijgen van deze producten. En het lukt gewoon niet om een generatie te krijgen die we daartegen weten te beschermen."

Artsen informeren scholieren in de klas over stoppen

Waar Stoptober de afgelopen jaren goed aansloeg bij volwassenen, is het ook zaak om de drempel om te stoppen lager te maken voor jongeren. "Jongeren zitten in een cruciale fase van hun ontwikkeling", zegt Cohen. "Als je in die jaren weet te stoppen, krijgt het brein de kans om een heel stuk zonder nicotine te ontwikkelen. Daar heb je je hele leven profijt van."

Een groep artsen, onder wie Cohen, probeert met de organisatie 'Vapen jouw keuze' jongeren te informeren over mogelijkheden om te stoppen. Zulke stoptrajecten worden namelijk in het basispakket vergoed, zonder dat dit van het eigen risico af gaat.

Sinds vorig jaar doen ze dat met het initiatief 'de Stopshow'. Daarmee gaan ze naar scholen toe, waar jongeren zich met hun vrienden kunnen inschrijven voor een stoptraject. "Zo voelt het als een beloning om samen te stoppen", zegt Cohen.

De Kanter pleit bovendien voor campagnes die de schadelijke gevolgen van roken laten zien, bijvoorbeeld door te wijzen op het feit dat familieleden eerder kunnen overlijden. "Zulke schadecampagnes zijn er al twintig jaar niet geweest. Stoptober is een campagne die achteraf rokers helpt, maar je wilt een campagne hebben die vooraf waarschuwt."

Stoptoberbus trekt door het land

Woensdag was de aftrap van de Stoptober Supertour. Dat is de landelijke campagne van dit jaar om mensen aan te zetten om te stoppen met roken en vapen.

Verschillende bekende Nederlanders, onder wie Patty Brard en presentator Koen Pieter van Dijk, zijn ambassadeur van Stoptober en vormen een supportteam om rokers te steunen die willen stoppen. De Stoptoberbus met leden van het supportteam bezoekt plaatsen in het hele land.

Mensen kunnen de app downloaden of zich aanmelden in het speciale WhatsApp-kanaal. Daarin worden dagelijks motiverende berichten verstuurd.