تهران با تهدید اروپا دنبال چیست؟

جمهوری اسلامی این روزها در رسانه‌ها و از زبان مقام‌هایش، پی‌درپی اروپا را تهدید می‌کند. به‌تازگی ویدیویی ساخته‌شده با هوش مصنوعی در رسانه‌های نزدیک به حاکمیت منتشر شده که در آن، سخنگوی قرارگاه خاتم‌الانبیا با ماسکی بر چهره خطاب به اروپاییان می‌گوید: «ما مثل شما نیستیم. ایران به بی‌گناهان آسیبی نمی‌زند. شما دشمن ما نیستید. اما هرکس در هر نقطه‌ای از اروپا به آمریکا برای آسیب‌رساندن به زنان و کودکان ما کمک کند، دشمن ماست و او را مجازات می‌کنیم.» این ویدیو فهرستی از اهداف نظامی در فرانسه، آلمان و انگلستان را نیز نشان می‌دهد و خطاب به اروپاییان می‌گوید که وقت برخاستن و بازپس‌گرفتن شرافت و استقلال اروپا رسیده است و باید «دزدان» را از کشورشان بیرون کنند. همچین برخی رسانه‌ها نیز فهرستی از اهداف نظامی تهران در برخی کشور اروپایی منتشر کرده‌اند.

این تصاویر نشانگر بخشی از تنشی است که این روزها بین تهران و برخی کشورهای اروپایی در جریان است. اخیرا «اسماعیل بقایی»، سخنگوی وزارت امور خارجه، به مواضع وزیر خارجه آلمان واکنش نشان داده و این مقام آلمانی را به توجیه تجاوز و بی‌تفاوتی نسبت به خسارت‌های انسانی و اقتصادی جنگ متهم کرده است. بقایی همچنین، با اشاره به یک ضرب‌المثل آلمانی درباره درس‌گرفتن از خسارت، نوشت: «اما "هانس سربه‌هوا" اهل درس‌آموزی نیست.»

مقام‌های جمهوری اسلامی در تهدیدهای اخیر خود، کشورهای اروپایی را از همکاری با آمریکا در جنگی تازه علیه ایران برحذر می‌دارند. آن‌ها بارها به نقش اروپا در جنگ پیشین اشاره کرده‌اند و مدعی‌اند این همکاری همچنان ادامه دارد. تهدید به حمله موشکی نیز متوجه کشورهایی است که به گفته این مقام‌ها، خاک و امکانات خود را در اختیار آمریکا می‌گذارند تا به ایران حمله کند.

هزینه‌ای که به تهدید رسید

اروپا در حدود یک سال و نیم گذشته، اگرچه در مواضع اعلامی خود گاهی با اقدامات آمریکا مخالفت کرده، در عمل عمدتاً با این کشور همراه بوده است. با این حال، هزینه‌های اقتصادی جنگ به موضوعی مناقشه‌برانگیز در روابط دو طرف تبدیل شده و افزایش قیمت سوخت، نارضایتی اروپا از واشنگتن را در پی داشته است. در هشتم آبان «فریدریش مرتس»، گفت افزایش قیمت انرژی ناشی از جنگ ایران، طی هشت ماه بیش از ۱۰۰ میلیارد یورو به اروپا تحمیل کرده است. او تاکید کرد که این مناقشه راه‌حل نظامی ندارد و همه طرف‌ها، از جمله اسراییل، باید مذاکره کنند. 

در پاسخ «عباس عراقچی»، وزیر خارجه ایران، این رقم را به تهدید پیوند زد. او در نهم آبان در ایکس نوشت که حمایت پیشین مرتس از بمباران ایران را در برابر شکایت کنونی او از هزینه انرژی قرار دارد. عراقچی گفت: «۱۰۰ میلیارد یورو در مقایسه با ضربه مهیبی که نیروهای مسلح قدرتمند ایران به کسانی خواهند زد که جرئت کنند به مردم ما آسیب برسانند، چیزی نیست.» او اما از قدرت نیروهای مسلح برای پاسخ‌دادن به تهدیدات گفت. اگرچه طرف آلمانی مخاطب انتقاد او بود، اما تهدیدش متوجه همه گروه‌هایی بود که به مردم ایران آسیب برسانند.

اما مسئله  ایران فقط با یک کشور اروپایی نیست. در هفتم آبان «محمد مخبر»، مشاور و دستیار رهبر جمهوری اسلامی، نوشت: «اروپا در روزهای جولان ترامپ علیه جمهوری اسلامی با عملکرد خود در قالب همکاری ناتو، باد کاشت و امروز با بحران اقتصادی و اجتماعی در حال درو کردن طوفان خودخواسته است.» مخبر بحران جاری اروپا را به همکاری آن با آمریکا نسبت ‌داد. موضوعی که برخی از مقامات جمهوری اسلامی آن را به اعتراضات این روزها در کشورهای اروپایی پیوند می‌زنند و این اعتراضات را دلیلی بر حقانیت رویکرد تهران می‌دانند.

«محسن رضایی»، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز گفت که رییس‌جمهور فرانسه و صدراعظم آلمان در ابتدای جنگ ذوق‌زده بودند و اکنون نگران اقتصاد و پیامدهای جنگ‌اند. او در گفتگوی خود توضیح داد که مقامات این دو کشور وضعیت بد اقتصادی خود را امروز به جنگ نسبت می‌دهند. وی تاکید می‌کند دلیل این وضعیت به وجود آمده در اروپا و جهان، پیروزی و مقاومت ایران است.

فرمانی برای پاسخ در هر جغرافیا

اما موج اخیر تهدیدات اروپا پس از دیدار نهم آبان، بین فرماندهان ارشد نظامی با «مجتبی خامنه‌ای»، رهبر جمهوری اسلامی، روی داد. بر اساس پیامی که از این دیدار منتشر شد، فرماندهان موظف شده‌اند تا به هر تهدید احتمالی، فوری و اثرگذار و «بدون محدودیت جغرافیایی» پاسخ دهند. همچنین موظف شده بودند بانک اهداف، یعنی فهرست هدف‌های احتمالی نظامی، را به‌روز کنند تا دارایی‌های مادی و غیرمادی آمریکا و اسراییل در تیررس قرار گیرند.

یک روز بعد، «محمد اکرمی‌نیا»، سخنگوی ارتش، نوشت که در صورت آغاز جنگی تازه، حملات ایران به خاورمیانه محدود نخواهد ماند. او تاکید کرد که تاسیسات، نیروها و منافع آمریکا در هر نقطه‌ای که در دسترس باشند، هدف احتمالی خواهند بود. اکرمی‌نیا همچنین از تقویت آمادگی ارتش و به‌روزرسانی بانک اهداف سخن گفته بود.

سپاه نیز در بیانیه‌ای که دوازدهم آبان منتشر کرد، آمادگی نیروهای مسلح را برای اجرای «تمامی تدابیر و فرامین اخیر» اعلام کرد. در این بیانیه آمده بود که گفته‌های فرمانده کل قوا را در راستای «بازدارندگی حداکثری» با تمام توان در دستور کار قرار گرفته است. آمادگی رزمی، به‌روزرسانی بانک اهداف و پاسخ فوری و بدون محدودیت جغرافیایی، از ماموریت‌های اعلام‌شده بود. هشدار پایانی بیانیه، به «اردوگاه دشمن آمریکایی-صهیونیستی و همراهان پلید منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای» بود و نوشته شده بود «در هر نقطه از جغرافیای جهان، تا آخرین قطره خون خود پای کار آرمان‌های دینی، انقلابی و میهنی» خواهند ایستاد.

«علی عبداللهی»، رییس ستاد کل نیروهای مسلح و فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا، نیز که از ۹ اسفند مسوولیت اصلی فرماندهی جنگ را بر عهده دارد، در این رابطه نوشت« با تمام ظرفیت اطلاعاتی، تحرکات و آمادگی‌های دشمن را رصد می‌کنیم و بانک اهداف را بروز می‌کنیم.» وی تاکید کرد پاسخ به تهدید محدودیت جغرافیایی نخواهد داشت.

«بازدارندگی حداکثری» عنوانی است که در گفته‌های مقامات مختلف نیروهای مسلح به این تدابیر جدید داده شده است.

اروپا چرا وارد فهرست شد؟

روز ۱۲ آبان روزنامه «همشهری»، وابسته به شهرداری تهران، تصویری از پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهای اروپایی منتشر و آن‌ها را اهداف احتمالی موشک‌های جمهوری اسلامی در صورت جنگ تازه معرفی کرده است. این متن با استناد به راهبرد پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی، از امکان قرارگرفتن پایگاه‌های هوایی، دریایی و مراکز پشتیبانی آمریکا در اروپا در فهرست اهداف نوشته و تاکید کرد که رسیدن موشک‌ها به کشورها اروپای شرقی پیش از این آزمایش شده بود.

«کامران غضنفری»، نماینده مجلس، با متهم کردن انگلیس، فرانسه و آلمان به مشارکت در حملات علیه ایران، تهدید کرد که پایگاه‌های نظامی و مراکز صنعتی و اقتصادی این کشورها هدف قرار خواهند گرفت. «محمدصالح جوکار»، دیگر نماینده مجلس، نیز مدعی شد ایران موشک‌هایی با قابلیت هدف قرار دادن اروپا آزمایش کرده و پایگاه‌های آمریکا در این قاره می‌توانند هدف حمله قرار گیرند. هم‌زمان، «منوچهر متکی» هشدار داد که جنگ احتمالی به اروپا کشیده خواهد شد و «محمد سراج»، نماینده تهران، نیز با اشاره به صدور «مجوز» برای گسترش جغرافیای جنگ، تأکید کرد که در صورت آغاز درگیری جدید، جنگ دیگر محدود به منطقه نخواهد ماند.

اما مساله فقط تهدید این کشورها نیست، بلکه جمهوری اسلامی برای این کار زمینه سازی نیز می‌کند. مهمترین زمینه‌سازی اخیر تهران علیه یک کشور اروپایی مربوط به انگلستان است وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در ۱۰ آبان ۱۴۰۵، با استناد به مصوبه شورای عالی امنیت ملی، سرویس اطلاعات خارجی بریتانیا (MI6) را «گروه متخاصم» و نیروی دریایی و نیروی هوایی سلطنتی این کشور را «سازمان‌های تروریستی» اعلام کرد. تهران این تصمیم را واکنشی به مشارکت ادعایی بریتانیا در جنگ علیه ایران از طریق ارائه پایگاه‌ها و امکانات نظامی به آمریکا و اسراییل و همچنین قرار گرفتن سپاه پاسداران ذیل قانون تهدیدات دولتی بریتانیا در تیرماه ۱۴۰۵ دانست و اعلام کرد که این اقدامات بر اساس اصل عمل متقابل اتخاذ شده‌اند و مسئولیت پیامدهای آن بر عهده دولت بریتانیاست.

با این حال در مواضع اروپایی، درخواست مذاکره همچنان وجود دارد. وزیر دفاع بریتانیا علی‌رغم اقدام تهران می‌گوید: «در مقطع کنونی، در مواجهه با تمام چالش‌هایی که با ایران داریم، باید بر کاهش تنش و دیپلماسی تمرکز کنیم.» در سوی دیگر «یوهان وادفول»، وزیر خارجه آلمان، اول آبان، از آمادگی آلمان، فرانسه و بریتانیا برای مذاکره با ایران با هدف جلوگیری از دستیابی آن به سلاح هسته‌ای گفت. «اندی برنهام»، نخست‌وزیر بریتانیا، نیز در خبر هفتم آبان همین وب‌سایت، تلاش لندن برای کاهش درگیری و بازگشایی کامل هرمز را مطرح کرد و نبود قابلیت هسته‌ای در ایران را شرط خواند.

واشنگتن برای حمله به پایگاه‌ها، فضای هوایی و پشتیبانی اروپایی نیاز دارد، و اروپا هم از ادامه جنگ زیان می‌بیند و هم هنوز با آن همراه است. از این رو به نظر می‌رسد تهران با بالا بردن هزینه میزبانی، می‌کوشد پیش از آغاز دور تازه، پایتخت‌های اروپایی را میان وفاداری به آمریکا و امنیت خاک خودشان به انتخاب وادارد. هدف تهران بیرون کشیدن اروپا از معادله جنگ است. اما ارزش این تهدیدات بیشتر در اجرا نشدن آن است. تا وقتی شلیکی نشده، هر دولت اروپایی که درباره پایگاه‌هایش مردد شود، برای تهران دستاوردی بی‌هزینه است. اجرای تهدید اما احتمالا اروپا را دوباره پشت آمریکا متحد می‌کند.