Zastrzelona w windzie. 20 lat temu zamordowano Annę Politkowską

Anna Politkowska, dziennikarka „Nowej Gaziety”, została zastrzelona w windzie bloku mieszkalnego w Moskwie 20 lat temu, 7 października 2006 r. Opublikowała wiele artykułów oraz kilka książek na temat sytuacji dotyczącej praw człowieka w Rosji, w tym na Kaukazie Północnym, m.in. w Czeczenii. Wspierała też osoby, których prawa były łamane, zwłaszcza w Czeczenii.

Kim była Anna Politkowska?

Jej wnuczka przyleciała do Strasburga na sesję Parlamentu Europejskiego, by wraz z europosłami oddać hołd swojej babci. Anna Victoria podkreśliła w rozmowie z PAP, że pamięć o działalności Anny Politkowskiej jest dziś szczególnie ważna, ponieważ w Rosji – jej zdaniem – ta pamięć stopniowo zanika.

Jest już całe pokolenie ludzi, którzy dorastali, nie wiedząc, kim była moja babcia. Nie widząc jej w telewizji i nie oglądając jej wywiadów – przyznała.

Jak dodała, dorastanie z nazwiskiem babci było „bardzo surrealistycznym doświadczeniem”, które trwa do dziś. Z czasem zrozumiała jednak, że wraz z tym nazwiskiem otrzymała także obowiązek podtrzymywania wartości wyznawanych przez dziennikarkę.

To obowiązek obrony wolności słowa, obrony tych, którzy sami nie mogą się bronić, i ludzi, którzy mają trudności z opowiedzeniem o własnych problemach – zaznaczyła.

„Żadne wydawnictwo nie chce ich ponownie publikować”

Wnuczka dziennikarki oceniła, jednym z powodów, dla których pamięć o Politkowskiej w Rosji stopniowo zanika, jest brak nowych publikacji jej książek. Istniejące egzemplarze można znaleźć przede wszystkim w prywatnych zbiorach osób, które kupiły je jeszcze w latach 2000., gdy książki Politkowskiej były szerzej dostępne.

Bardzo trudno jest dziś drukować jej książki w Rosji. Żadne wydawnictwo nie chce ich ponownie publikować – przyznała rozmówczyni PAP.

Według niej jednym z powodów jest sposób, w jaki Politkowska przedstawiała wojnę w Czeczenii, niezgodny z obecną rosyjską narracją państwową. Dziś mówienie czegokolwiek przeciwko reżimowi, przeciwko rządowi, przeciwko Putinowi, może prowadzić do kary więzienia. Dlatego znacznie łatwiej jest ludziom po prostu o niej nie mówić – dodała.

Nie wszyscy zapomnieli

Jednocześnie – jak zaznaczyła – istnieją osoby, które próbują podtrzymywać pamięć o dziennikarce.

Przykładem jest marmurowa tablica upamiętniająca Politkowską, zamontowana w 2006 r. po jej zabójstwie. Jak powiedziała, była ona wielokrotnie niszczona. Po jednym z aktów wandalizmu grupa w większości młodych ludzi zaczęła ją ponownie instalować i jej pilnować.

Siedzieli w samochodzie przed tablicą w nocy, żeby nikt jej ponownie nie zniszczył – opowiadała Anna Victoria. Jak dodała, tablica była niszczona ponad 30 razy, a kolejne próby jej przywrócenia również kończyły się aktami wandalizmu.

Ale ta mała grupa ludzi, która wciąż coś robi i próbuje przywrócić jej pamięć poprzez tę tablicę, sprawia, że myślę, iż wciąż jest nadzieja – podkreśliła.

W podtrzymywanie pamięci o Politkowskiej angażują się również jej matka i wujek. Myślę jednak, że dziś bardzo ważne jest, żeby dać światu także młodsze spojrzenie – powiedziała. Sama jest przedstawicielką, jak powiedziała, pokolenia Z i chce wykorzystywać swój język oraz sposób komunikacji, aby opowiadać o babci młodym ludziom.

Chcę nieść pamięć o mojej babci nie tylko starszym osobom, ale również młodszym pokoleniom – zaznaczyła.

Nie ma niezależnych mediów

Pytana o sytuację niezależnego dziennikarstwa w dzisiejszej Rosji, wnuczka Politkowskiej oceniła, że przestrzeń do działalności takich mediów jest coraz mniejsza.

Jak powiedziała, jeszcze niedawno „Nowaja Gazieta” w Moskwie funkcjonowała w miarę normalnie, choć była poddawana represjom i nie mogła publikować wszystkich informacji. Jednak we wrześniu została uznana za tzw. zagranicznego agenta, co dodatkowo ograniczyło jej działalność.

Obecnie rosyjskie media są właściwie pozbawione niezależności – powiedziała. Jak dodała, większość niezależnych redakcji przeniosła działalność za granicę po rozpoczęciu pełnowymiarowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r.

Jest bardzo niewielu niezależnych dziennikarzy, którzy wciąż pozostają w Rosji. Ci, którzy tam są, działają bardzo dyskretnie i po cichu, ponieważ wiedzą, że w momencie, kiedy przestaną być cicho, poniosą realne konsekwencje – zaznaczyła.

Dla wnuczki Politkowskiej najważniejszą lekcją płynącą z pracy jej babci pozostaje konieczność patrzenia na wydarzenia nie przez pryzmat liczb, lecz konkretnych ludzkich historii.

To nie jest po prostu jedna ofiara ataku dronowego w Kijowie. To prawdziwa osoba, która ma rodzinę, być może dzieci, przyjaciół i własną historię – powiedziała. Nie powinniśmy myśleć tylko o tym, że są jakieś liczby. Nie możemy zapominać o konkretnych historiach, o konkretnych osobach – zaznaczyła.