Co oznacza żałoba narodowa po strzelaninie w Krakowie? Wyjaśniamy
Żałobę narodową w Polsce może ustanowić prezydent Rzeczypospolitej Polskiej albo osoba wykonująca jego obowiązki. Taka decyzja może zapaść po śmierci najważniejszych postaci polityki krajowej i zagranicznej, również głów państw, a także po katastrofach oraz zamachach terrorystycznych na świecie, zwłaszcza wtedy, gdy wśród ofiar znajdują się obywatele polscy. Aby rozporządzenie mogło obowiązywać, konieczna jest kontrasygnata prezesa Rady Ministrów. Akt ten podlega również publikacji w Dzienniku Ustaw.
Aktem prawnym, na którym opiera się wprowadzenie żałoby narodowej, jest ustawa o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych z 31 stycznia 1980 r. Przepisy wskazują, że prezydent może ustanowić żałobę narodową w formie rozporządzenia. W takim akcie powinny zostać wskazane zwłaszcza powody tej decyzji oraz okres jej obowiązywania, z uwzględnieniem okoliczności kulturowych, historycznych i utrwalonych zwyczajów.
Dodaj Onet Wiadomości do preferowanych źródeł w Google
Nasze materiały będą się częściej pojawiać w Twoich wynikach wyszukiwania
Sam dokument ma więc zawierać zarówno uzasadnienie ogłoszenia żałoby, jak i termin, przez jaki będzie ona trwała. Przy jego przygotowaniu prezydent powinien brać pod uwagę tradycję, kontekst historyczny oraz zwyczaje przyjęte w podobnych sytuacjach. Ustawa nie wyznacza jednak z góry, ile dni ma obejmować żałoba narodowa.
Podczas żałoby narodowej flagi państwowe umieszczone na budynkach publicznych zawiesza się w połowie wysokości masztów i przewiązuje kirem. W tym czasie rezygnuje się z organizacji wydarzeń masowych, rozrywkowych, koncertów oraz imprez sportowych. Jest to okres zadumy, w którym odwoływane są duże zgromadzenia i wydarzenia sportowe.
Czas żałoby narodowej nie jest okresem wolnym od pracy. Ogólnokrajowy charakter żałoby nie powoduje również zamknięcia urzędów, kin, restauracji ani sklepów. Nie nakłada też obowiązku rezygnacji z uroczystości rodzinnych, takich jak komunie czy wesela.
Żałoba narodowa różni się od lokalnej przede wszystkim zasięgiem terytorialnym. Żałoba miejska obowiązuje wyłącznie na terenie danej miejscowości lub gminy. Ogłasza ją prezydent lub burmistrz danego miasta na podstawie przepisów ustawy o samorządzie gminnym.
Czasy III Rzeczypospolitej przyniosły wiele przypadków ustanawiania żałoby narodowej.
Powodami takich decyzji były katastrofy naturalne w Polsce, wypadki drogowe i lotnicze, a także zamachy terrorystyczne poza krajem, jeżeli wśród zabitych znaleźli się również Polacy. Żałobę ogłaszano także po śmierci znanych osób, w tym głów państw polskich i zagranicznych. Może ona zostać ustanowiona również po odejściu wybitnych artystów, duchownych albo działaczy państwowych, których dorobek miał szczególne znaczenie dla Polski.
Po powodzi tysiąclecia z lipca 1997 r., która dotknęła południową część kraju, również ogłoszono żałobę narodową. 18 lipca 1997 r. był dniem upamiętnienia 56 ofiar tej katastrofy.
Kolejne decyzje zapadły od 12 do 14 września 2001 r., po ataku na World Trade Center i Pentagon w Nowym Jorku oraz Waszyngtonie. W zamachach zginęły 2973 osoby, w tym pięciu Polaków. Żałoba była ogłaszana także jako wyraz solidarności z ofiarami zamachów terrorystycznych w Madrycie w 2004 r.
Po śmierci papieża Jana Pawła II żałoba narodowa obowiązywała od 3 do 8 kwietnia 2005 r.
Żałoba narodowa obowiązywała również po katastrofie budowlanej na terenie Międzynarodowych Targów Katowickich. Zginęło wówczas 65 osób, a ponad 140 zostało rannych.
Dłużej niż tydzień utrzymano żałobę narodową po śmierci prezydenta Lecha Kaczyńskiego, jego żony Marii oraz 94 pozostałych osób. Wśród ofiar byli przedstawiciele parlamentu, urzędów państwowych, wojska i Rodzin Katyńskich, którzy zginęli w katastrofie smoleńskiej 10 kwietnia 2010 r. Decyzję podjął wtedy ówczesny marszałek Sejmu Bronisław Komorowski, wykonujący obowiązki głowy państwa po śmierci prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
Tę formę upamiętnienia stosowano również po śmierci byłych premierów, między innymi Tadeusza Mazowieckiego, który zmarł w 2013 r., oraz Jana Olszewskiego, zmarłego w 2019 r.
Status dnia żałoby narodowej nadano także dniowi pogrzebu prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza. Zmarł on po ataku nożem podczas finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Tak samo uczczono dzień pogrzebu papieża Franciszka.
Dniami żałoby narodowej są także 8 i 9 listopada 2026 r. Prezydent Karol Nawrocki podjął taką decyzję po tragicznej strzelaninie, która miała miejsce w Krakowie. W ataku, do którego doszło w sobotę na Ryzku Głównym zginęło sześć osób zginęło, a 16 zostało rannych.
Czytaj też:
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.