Usłyszeli o "krwawym piątku", zaczęła się panika. "Rosja wyciąga wiśnie"

- W ciągu zaledwie godziny po ataku w Leszczydole-Nowinach, otwiera się w nowym oknie z pięciu różnych źródeł dotarły do mnie sprzeczne wiadomości na temat zagrożenia innych w szkołach. Mnóstwo podobnych wiadomości dostawały moje dzieci. Miałem wrażenie, że świat oszalał - mówi Jakub, doświadczony dziennikarz, prywatnie ojciec dwojga nastolatków.

Mieszka w powiecie wyszkowskim, w tym samym, w którym uczeń zabił woźną i ranił dwie inne osoby.

Koledzy i koleżanki jego dzieci masowo przesyłali sobie zdjęcia i filmiki z rzekomo nowych miejsc, gdzie miało dojść do innych ataków. Lawina pogłosek powodowała, że strach narastał. Prawda mieszała się z plotkami i kłamstwami. Szybko uaktywnili się także rodzice, którzy także twierdzili, że mają informacje o "innych atakach".

Innych ataków nie było, ale fala spekulacji i tak wzbierała

Jakub jako dziennikarz odruchowo zaczął weryfikować pogłoski. Sam pełen obaw o bezpieczeństwo własnych dzieci wykonał telefony na komendy i do szkół. Policja kategorycznie zaprzeczała, że są "inne ataki", podobną informację dostawał w szkołach.

- W podstawówce mojego syna usłyszałem, że budynek, w ramach środków ostrożności, został zamknięty, a przed nim pojawił się radiowóz - mówi.

Zweryfikowane informacje natychmiast zamieścił na grupie rodziców. Kilka minut później któryś z ojców napisał: "Jest nowy atak! Chłopak raniony przed szkołą. Widziałem zdjęcia".

- Ręce mi opadły. Fala spekulacji rozkręciła się na nowo. Jakby mój wpis nie istniał. Ten ojciec pisał prawdopodobnie o zdjęciu pochodzącym z wcześniejszego ataku w Ostrołęce, które błyskawicznie rozchodziło się wśród uczniów. Potem pokazał mi je syn. Młodzież łączyła wątki z wcześniejszych ataków w jedną nową przerażającą i zupełnie nieprawdziwą opowieść. Dodatkowo dorośli pisali do mnie, że w lokalnym szpitalu leży mnóstwo pociętych osób. Wiedzą o tym, bo "znają kogoś, kto tam pracuje" - opowiada.

Jednocześnie runęła kolejna lawina pogłosek, że ataki w szkołach w Ostrołęce i Leszczydole-Nowinach to dopiero początek, a najgorsze dopiero nadejdzie - "krwawy piątek".

"Krwawy piątek" i listy szkół. Wiele dzieci zostało w domach

Córka Jakuba, uczennica LO w stolicy, przyszła roztrzęsiona: "Tato, co mam robić? Wiem, że w innych szkołach nie było dziś zagrożenia, że pogłoski, które się rozchodziły, były kłamstwem, ale na wszystkich grupach młodzieżowych piszą, że jutro będą kolejne ataki".

Wśród uczniów i rodziców zaczęły krążyć listy szkół. Widzieliśmy kilka różnych wersji, gdzie wpisywano placówki lub miejscowości, które mają stać się celem napastników.

W czwartek wieczorem na forach rodziców, na których jest Jakub, padło pytanie: kto posyła dzieci do szkoły. Prawie wszyscy odpowiedzieli przecząco.

- Swoim dzieciom wytłumaczyłem, co jest zweryfikowanym faktem, a co plotką. Jednocześnie spytałem, czy też wolą zostać w domu. Przytaknęli. Widziałem, że są przybici całą sytuacją. Bardzo to przeżyli. Postanowiliśmy z żoną, że nie tylko dla ich bezpieczeństwa, ale po prostu komfortu psychicznego nie pójdą dziś do szkoły - przyznaje.

Wieczorem poprosił dzieci, by odłożyły telefony i choć fizycznie odcięły się od tego zamętu. - Chciałem, by zasnęły spokojnie - dodaje.

Żona Jakuba, jadąc rano do pracy w Warszawie, napisała mu SMS: w metrze sami dorośli, w ogóle nie widać młodzieży.

Na klasowym forum wybuchła panika. "Wiedzą, ale nam nie mówią"

O ogromnych emocjach opowiada nam także rodzic uczniów z Pruszkowa - Marcin.

- Na klasowym forum szybko wybuchła panika. Był czwartkowy wieczór. Zaczęło się od deklaracji kolejnych rodziców, że ich dzieci nie pójdą w piątek do szkoły. Po chwili pojawiły się pierwsze głosy, że szkoła wie, że coś się zdarzy, ale nie mówią, żeby nie siać paniki. Szybko w dyskusje włączyła się pani, która przekonywała, że mąż jej koleżanki jest antyterrorystą. "Potwierdziła mi, że jutro w Warszawie są w pełnej gotowości. Ewidentnie coś jest na rzeczy" - stwierdziła.

Oliwy do ognia dolały informacje, że dzieciaki z pruszkowskich szkół przesyłają sobie filmik, na którym dwóch zamaskowanych chłopaków z nożami w rękach grozi, że nikt w Pruszkowie i okolicach nie jest bezpieczny. - Dopiero poranna informacja, że policjanci zatrzymali tych chłopaków, sprawiła, że emocje nieco opadły. Niemniej połowa dzieci z klasy syna nie przyszła do szkoły - mówi.

Również na lokalnych forach zaczęły pojawiać się nakręcające emocje informacje powołujące się na rzekome ustalenia, że coś się wydarzy.

- Były pretensje do władz miasta, że coś wiedzą, ale nic nie mówią. Sporo osób kipiało z oburzenia, że próbuje się im uniemożliwić dostęp do prawdy. Mechanizmy teorii spiskowych w pełnej krasie - uważa Marcin.

Dorota, matka ucznia innej placówki na Mazowszu: - U nas akurat były oficjalne komunikaty, by w piątek zostawić dzieci w domach i to nawet z urzędu gminy, a na grupie rodzicielskiej dziwny spokój i racjonalność.

W gminie Lesznowola "w ramach działań prewencyjnych" zalecono, by dzieci pozostały w domach, ale decyzje o tym, czy zajęcia mają się odbyć, pozostawiono dyrektorom. Na koniec dodano apel "o korzystanie ze sprawdzonych źródeł informacji".

"Krwawy piątek". Część dyrektorów zdecydowała o odwołaniu lekcji

Marek Pleśniar z Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Kadry Kierowniczej Oświaty zrzeszającego dyrektorów potwierdza, że w związku z pogłoskami o "krwawym piątku" część dyrektorów zdecydowała o odwołaniu lekcji, część wdrożyła dodatkowe środki bezpieczeństwa. Przed szkołami pojawiły się radiowozy. W niektórych placówkach przed wejściem przeszukiwano szkolne plecaki.

- Niektórzy uczniowie pokazywali dyrektorom, nauczycielom te widomości o nowych atakach, które szły jak łańcuszki - potwierdza Pleśniar.

- Przestrzegamy przed ich rozpowszechnianiem, bo w ten sposób przykłada się rękę do zarażania wirusem dezinformacji - mówi Interii.

W piątek w mediach pojawiły informacje o licznych zatrzymaniach nastolatków, którzy mieli grozić atakami w szkołach. Takie informacje spłynęły m.in. ze Szczytna, Pruszkowa, Warszawy, Krakowa, Otwocka oraz Ełku. Niektórzy mieli zeznać, że "zrobili to dla żartu lub z głupoty".

Na warszawskim Mokotowie i w Mszczonowie u nastolatków, którzy zjawili się w szkołach znaleziono ostre narzędzia.

Ataki w szkołach. Kamil Basaj: Sugerowano, że akty agresji inspiruje Rosja

O ostatnie ataki w szkołach, rozlewającą się w związku z nimi falę dezinformacji pytamy Kamila Basaja, prezesa Fundacji INFO OPS Polska, eksperta w zakresie bezpieczeństwa środowiska informacyjnego.

Już na wstępie zaznacza, że to, czego nadal jesteśmy świadkami, jest sprawą wielopłaszczyznową i obecnie wnikliwe analizowaną.

Rozważane są zarówno hipotezy o zagranicznej dezinformacji - tutaj trop prowadzi do Rosji - jak i o wewnętrznej radykalizacji młodzieży.

Przypomnijmy, że około sześciu miesięcy temu Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego ostrzegała przed postępującymi procesami radykalizacji, zwłaszcza wśród młodzieży z tzw. środowisk antysystemowych.

Jak wskazywano w raporcie część młodych osób trafia w internecie do środowisk, w których fascynacja przemocą stopniowo przeradza się w akceptację ekstremizmu, a w skrajnych przypadkach - w przygotowania do zamachów.

- Cenne są także komunikaty służb litewskich o narastającym zagrożeniu, w których sugerowano inspirację aktów agresji młodzieży przez państwo zewnętrzne - Federację Rosyjską - mówi Interii Kamil Basaj.

Dziś za wcześnie na jednoznaczne wnioski. Co w takim razie wiemy niemal na pewno?

- Faktem jest narastająca skala agresji wśród młodzieży wymierzona w zdrowie i życie ludzkie. Struktura ataków od początku września do pierwszych dni października wskazuje na cykl działań o charakterze przestępczym. Ostatnie incydenty są bez precedensu pod względem natężenia - wylicza.

Jak mówi, materiały kolportowane w ostatnich czasie w serwisach społecznościowych można podzielić na trzy grupy.

Pierwsza to materiały samych potencjalnych sprawców, w których ostrzegają i grożą - osoby te są obecnie zatrzymywane przez policję.

Po drugie materiały mające budować atmosferę powszechnego zagrożenia i wywoływać panikę - w przypadku ostatnich ataków i doniesień o "krwawym piątku" - są one szczegółowo badane przez specjalistów pod kątem pochodzenia.

Na końcu pojawia się trzecia kategoria - temat niesiony silnymi emocjami zaczyna "żyć własnym życiem" i wpływać na wewnętrzną destabilizację.

Dodatkowo w rozkręcanie fali strachu w Polsce od dawna miesza się Rosja.

- Chodzi o wykorzystanie prawdziwej sytuacji do wzmocnienia efektu psychologicznego zastraszenia, destabilizacji i wywołania również dezorientacji wśród odbiorców - wskazuje Kamil Basaj.

- To taki sposób wyciągania wiśni z tortu. Najbardziej negatywne informacje są podchwytywane i wtłaczane ponownie do sieci. To mechanizm, który Rosjanie stosowali w trakcie powodzi na Dolnym Śląsku - przypomina ekspert.

Jolanta Kamińska-Samolej