130 boerenbedrijven verliezen mogelijk vergunning door milieugroep MOB

'Dag en nacht' is pluimveehouder Frank Rooijakkers bezig 'met de gedachte dat de provincie Noord-Brabant ons mooie bedrijf wil sluiten', vertelde hij in augustus aan de Provinciale Staten. Volgens de provincie is sluiting de enige passende maatregel die nog te nemen is om te voorkomen dat de beschermde Natura 2000-gebieden Deurnsche Peel & Mariapeel en Grootte Peel verder verslechteren.

Intrekkingsverzoeken

Rooijakkers was niet de enige pluimveehouder die het woord nam. Elleke van den Berg vertelde over haar overname van het familiebedrijf omdat 'alle seinen op groen stonden'. "Er was ambitie, er waren plannen, er was een gezonde basis. En, erg belangrijk, alle vergunningen waren op orde." Maar juist aan die vergunningen wordt door natuurorganisatie MOB sinds 2023 geknabbeld, via zogenoemde intrekkingsverzoeken.

Lees ook

PBL: stikstofpakket grenst aan haalbare, gedwongen krimp voorlopig nodig

MOB dient zulke verzoeken in, in de hoop dat provincies de eerder door hun verleende vergunningen of natuurtoestemmingen weer intrekken om nabijgelegen natuur te doen herstellen. 

Zonder vergunning kan het boerenbedrijf in kwestie niet opereren. Gehouden dieren moeten dan verdwijnen en daarmee verdwijnt ook de uitstoot van ammoniak (een stikstofverbinding) die neerslaat op beschermde natuurgebieden in de buurt van de bedrijven. Die gebieden zijn al stikstof-overbelast en mogen niet verder verslechteren.

Tien provincies

Onderzoek van RTL Z leert dat MOB in tien van de twaalf provincies verzoeken heeft ingediend om bestaande natuurvergunningen of -toestemmingen van boerenbedrijven in te trekken. Verreweg de meeste verzoeken zijn ingediend in de provincies Limburg, Overijssel, Gelderland en Noord-Brabant. Het zijn de provincies die natuurvergunningen verstrekken en het zijn ook de provincies die ze in kunnen trekken.

Jonge boeren, zoals Amber (29) zijn hard op zoek naar perspectief in de stikstofcrisis:

01:29

Geen enkele provincie willigde zo'n intrekkingsverzoek uit eigen beweging al in. Het standaardbeleid was tot de zomer van dit jaar om verzoeken af te wijzen. Maar MOB ging tegen afwijzingsbesluiten in bezwaar en beroep. Eén van de eerste rechtbanken die zich over zulke beroepen moest buigen was die van Oost-Brabant, in de zaken waarbij Rooijakkers en Van den Berg en drie andere Brabantse pluimveehouders 'het lijdend voorwerp zijn'.

Overheidsbeleid

De rechtbank gaf de provincie Noord-Brabant vorig jaar nog één jaar de tijd om in overleg met MOB en de boeren zelf tot een oplossing te komen. Maar dit overleg leidde niet tot passende maatregelen die juridisch houdbare vergunningen zouden opleveren, aldus de provincie. Noord-Brabant besloot daarom in juli dat het geen andere keus heeft dan de vergunningen inderdaad in te trekken, ook omdat beleid vanuit de rijksoverheid dat nodig is voor stikstofreductie en natuurherstel maar niet van de grond kwam.

Lees ook

PRO noemt stikstofplan kabinet 'absolute minimum': lost niet alle problemen platteland op

De hoop is nu gevestigd op het nieuwe kabinet. Minister Jaimi van Essen (D66) van LVVN liet eerder deze maand weten dat het intrekken van vergunningen 'juist is wat we willen voorkomen'. Daarvoor werkt hij aan een landelijk maatregelenpakket om de stukstofuitstoot drastisch te verlagen. Als dat lukt, kunnen provincies beter onderbouwen dat de staat van de natuur niet verslechtert, omdat er al maatregelen liggen zónder de vergunningen in te trekken.

Onderbouwing

Voor de onderbouwing is het noodzakelijk dat een provincie kan verwijzen naar maatregelen die het Rijk neemt, aldus Van Essen. Het gaat dan om de maatregelen die hij in juni aankondigde en in oktober in een spoedwet naar de Tweede Kamer wil sturen. In dat pakket zit een gedwongen generieke krimp van de veestapel als in 2035 de natuurdoelen niet op een andere manier zijn bereikt. Daarmee is sprake van een juridische borging dat het Rijk stikstofuitstoot reduceert en ervoor zorgt dat de natuurgebieden weer in goede staat van instandhouding raken.

Of Van Essen met zijn pakket daadwerkelijk kan voorkomen dat natuurvergunningen worden ingetrokken, is twijfelachtig, oordelen Jan Willem Erisman en Chris Backes. Erisman is hoogelaar Milieu en Duurzaamheid aan de Universiteit Leiden en voorzitter van de Wetenschappelijke Klimaatraad. Backes is hoogleraar Omgevingsrecht aan de Universiteit Utrecht en adviseerde toenmalig Minister van Natuur en Stikstof Christianne van der Wal over het stikstofbeleid.

Deeloplossing

"Rijksmaatregelen zijn slechts een deel van de oplossing", zegt Backes. "Voor sommige natuurgebieden zijn deze voldoende, bleek onlangs ook uit onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving. Maar voor de meeste moeten de provincies aanvullende maatregelen nemen." Als deze onvoldoende zijn om natuurherstel te garanderen, dan kunnen provincies alsnog gedwongen zijn tot het intrekken van vergunningen, aldus Backes. Vooral bij zeer stikstof-overbelaste Natura 2000-gebieden zoals de Peel en de Veluwe blijft het intrekkingsrisico reëel.

En daarmee blijven boerenbedrijven in onzekerheid. Een onzekerheid die er volgens pluimveehouder Van den Berg 'niet zou mogen zijn, als je over onherroepelijke vergunningen beschikt'. Een onzekerheid bovendien die minister Van Essen ook niet kan wegnemen, bleek toen hem onlangs in de Kamer door de BBB werd gevraagd naar garanties om te voorkomen dat een boer zijn bedrijf zou verliezen. "Volgens mij heeft het Kamerlid zelf een keer aangegeven dat garantie iets is dat je bij de Media Markt krijgt op een wasmachine."

Verantwoording

RTL Z vroeg bij alle provincies de aantallen intrekkingsverzoeken op en raadpleegde de website officiële bekendmakingen. Op basis hiervan kwam het tot een lijst van ruim 130 locaties, waaronder de 5 in Noord-Brabant. De provincies bevestigen dat deze verzoeken zijn gedaan door MOB.

MOB is gevraagd om eveneens te bevestigen dat het de vergunningen van deze locaties op de korrel heeft, maar dat is door de natuurorganisatie geweigerd. Volgens MOB gaat het haar ook niet om de boerenbedrijven zelf. De procedures zouden een manier zijn om ervoor te zorgen dat de overheid meer maatregelen neemt om de natuur te beschermen en herstellen.