Aanvallen op Russische datacenters legden trollenlegers niet stil

Afgelopen week leek het even alsof Russische trollenlegers tot stilte waren gemaand. Oekraïense drones hadden meermaals datacentra getroffen van Yandex, een groot Russisch technologiebedrijf. President Zelensky beweerde maandag dat er op sociale media "minder haat, minder verdeeldheid en minder provocaties" te zien was.

Op sociale media ging een grafiek van cloudbedrijf Cloudflare viraal. Daarin was een sterke daling van het webverkeer van Yandex-bots te zien, waaruit sommige socialemediagebruikers de conclusie trokken dat Russische trollenlegers minder actief waren en er minder desinformatie werd gedeeld. Ook zouden accounts van de MAGA-beweging, Reform UK-aanhangers en de extreemrechtse Duitse AfD opeens minder actief zijn.

Die beweringen worden echter niet onderbouwd door zowel experts als Cloudflare zelf. Het bedrijf publiceerde woensdag een blogpost(opent in nieuw venster) waarin het analyseerde wat er achter de daling van het webverkeer zat.

Cloudflare schrijft daarin dat er "geen enkel bewijs te vinden" was dat de aanvallen op de Yandex-datacentra manipulatie op sociale media hadden uitgeschakeld "of op een andere manier kwaadaardige activiteiten op internet hadden verstoord".

"Cloudflare heeft een grafiekje gepubliceerd, dat overal werd opgepikt", zegt Robert van der Noordaa, expert op het gebied van hybride oorlogsvoering en buitenlandse inmenging op sociale media. Hoewel de grafiek wel een daling liet ziet van het webverkeer van Yandex-netwerken, werd volgens Van der Noordaa de verkeerde conclusie getrokken dat ook trollenlegers zouden zijn getroffen.

De meeste mensen denken bij bots namelijk aan nepaccounts die op sociale media desinformatie en polariserende berichten verspreiden, maar er bestaan ook andere soorten bots. "De bots die Cloudflare rapporteert zijn geen socialemediabots, maar vooral zogenoemde webcrawlers", zegt Van der Noordaa. Dat zijn bots die webpagina's automatisch bezoeken en deze indexeren, zodat ze in zoekmachines te vinden zijn.

Zelensky's team liet in een reactie aan de BBC(opent in nieuw venster) weten dat de president zou hebben gesproken over de sfeer op sociale media die verbeterd zou zijn en niet over een afname van botactiviteit. Ook een Tsjechisch lid van het Europees Parlement kwam terug op zijn post op X(opent in nieuw venster), waarin hij schreef dat er minder AfD-activiteit op sociale media te zien was. Zijn post was inmiddels wel meer dan vier miljoen keer bekeken.

De bewering dat er minder activiteit van pro-Kremlin, pro-MAGA, Reform-UK en AfD-accounts op sociale media was, wordt echter ook weerlegd(opent in nieuw venster) door andere experts, zoals onderzoekers van dTeam, een Amerikaanse groep die Russische inmenging volgt.

Aan de BBC(opent in nieuw venster) laat dTeam weten dat er "geen verandering in het verkeer van bekende Russische accounts en botclusters op welk platform dan ook" is waargenomen. Bots die gelinkt zijn aan pro-Kremlin-beïnvloedingsoperaties waren vandaag nog steeds actief op sociale media.

Bots kunnen niet zomaar uitgeschakeld worden door bombardementen, zegt Ned Mendez, hoofd onderzoek bij Alliance4Europe, tegen The Guardian(opent in nieuw venster). "Hoe aantrekkelijk dat ook klinkt", voegt hij daaraan toe. "Het zijn niet zomaar een aantal gebouwen die je kunt uitzetten."

Wat dan wel te doen tegen trollenlegers die nepinformatie verspreiden? Van der Noordaa zegt dat het belangrijk is de socialemediabedrijven onder druk te zetten om verdachte netwerken uit te schakelen. Als veiligheidsdiensten, de politie of de overheid laten zien dat er een gecoördineerd netwerk is dat de regels overtreedt zouden de platforms dit in principe moeten weghalen, aldus Van der Noordaa.