Polscy archeolodzy w Sudanie. Zagadkowy petroglif wciąż czeka na interpretację

• Badania objęły rejon w pobliżu Trzeciej Katarakty Nilu, ważny dla komunikacji i osadnictwa dawnej Nubii.
• Najstarsze ślady obecności człowieka w Misejdzie pochodzą sprzed ok. 12 tys. lat.
• W pobliżu kościoła znaleziono ceramikę powiązaną z ośrodkami Nobadii i Makurii.

Polscy archeolodzy pracujący w Sudanie połączyli analizę zabytków z badaniami przestrzennymi, obserwacjami etnograficznymi oraz analizą ceramiki i sztuki naskalnej. W projekcie uczestniczyli naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego i Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Takie podejście pozwoliło prześledzić przemiany zachodzące w regionie od najwcześniejszych śladów aktywności człowieka po czasy współczesne.

Misejda na szlaku dawnej Nubii

Misejda leży w regionie Mahas, niedaleko Trzeciej Katarakty Nilu. Skalny odcinek rzeki utrudniał żeglugę, ale jednocześnie wpływał na organizację osadnictwa i kontakty między społecznościami z terenów położonych na północ i południe od katarakty. W trakcie prac terenowych badacze udokumentowali miejsca związane z osadnictwem, produkcją i używaniem narzędzi, a także liczne przykłady ceramiki i sztuki naskalnej.

Najstarsze znaleziska wiążą się z mezolitem, datowanym na okres od ok. 12 tys. do 8,2 tys. lat temu. Kolejny wyraźny etap rozwoju przypada na późny neolit i okres Pre-Kerma, czyli mniej więcej od 3 tys. do 2,5 tys. roku p.n.e. Z tego czasu pochodzi wiele śladów osadnictwa oraz działalności gospodarczej. Słabsza reprezentacja okresu od klasycznej fazy kultury Kerma do końca królestwa Meroe, obejmującego czas od ok. 1,7 tys. roku p.n.e. do IV wieku n.e., nie przesądza jednak o opuszczeniu tego obszaru.

Petroglif i kościół z VII wieku

Jednym z najważniejszych zabytków jest naturalnej wielkości postać ludzka wyryta na granitowym głazie. Wcześniej petroglif interpretowano jako wizerunek nubijskiego władcy. Naukowcy dopuszczają, że mógł powstać w okresie kermańskim albo kuszyckim, lecz jego datowanie i znaczenie wymagają dalszych analiz. Na sąsiednich głazach zachowały się także przedstawienia lwa, nosorożca, słonia i bydła.

Chrześcijański kościół wzniesiono przy skale w późniejszym okresie, najpewniej w VII wieku. W jego pobliżu znaleziono późniejsze ryty, między innymi krzyże, które mogą wiązać się z religijnym charakterem miejsca oraz obecnością pielgrzymów.

Nie wiadomo, czy budowniczowie świątyni świadomie nawiązali do wcześniejszego znaczenia petroglifu. W pobliżu kościoła odkryto również ceramikę datowaną od końca V do VII wieku, związaną z początkami Nobadii i wczesnymi tradycjami Makurii z Dongoli.