Herders met 350 schapen in Brussel: ‘We willen ruimte krijgen om beroep uit te oefenen'

Na zestien dagen onderweg te zijn geweest, bereiken 350 schapen vandaag Brussel. De kudde van de Limburgse herders Johan Schouteden en zijn zoon Toon vertrok eind september vanuit Hamont-Achel, aan de Nederlandse grens, en trok via verschillende Vlaamse landschappen naar de hoofdstad. Met de tocht van zo’n 160 kilometer willen de herders de maatschappelijke en ecologische waarde van hun beroep onder de aandacht brengen.

De tocht kadert in het internationale jaar van de herders en de weidelanden. In Brussel vragen de deelnemers aandacht voor een beroep dat steeds moeilijker uit te oefenen is. Ook willen ze in gesprek gaan met Europese beleidsmakers over de toekomst van de sector.

"We willen duidelijk maken dat we als herders veel goede dingen doen voor onze leefomgeving", zegt Johan Schouteden.

Geen lening

Een van de grootste problemen is volgens de herders de beperkte toegang tot terreinen waar ze hun kuddes kunnen laten grazen. Vooral de korte looptijd van begrazingscontracten maakt het moeilijk om op lange termijn te plannen. Wanneer een contract na twee of drie jaar afloopt, is het onzeker of een herder hetzelfde terrein kan blijven gebruiken.

Die onzekerheid bemoeilijkt ook investeringen. Wie een bedrijf wil overnemen of een nieuwe stal wil bouwen, heeft daarvoor financiële middelen nodig. Banken willen echter garanties dat een onderneming ook op langere termijn inkomsten zal opleveren.

"Als je maar twee of drie jaar werkzekerheid hebt, of maximaal vijf jaar, en je daarna niet weet hoe het verder moet, kun je geen grote investeringen doen of leningen aangaan", zegt Toon Schouteden.

Ook vergunningen vormen een struikelblok. Wie een bedrijf wil uitbouwen of een stal wil bouwen, moet daarvoor de nodige toelatingen krijgen. Die zijn volgens de herders niet altijd eenvoudig te verkrijgen. Dat is extra frustrerend omdat hun activiteiten net kunnen bijdragen aan het beheer van de natuur rond hun bedrijf.

"We kunnen zoveel goeds doen voor die natuur, maar we krijgen geen vergunning", zegt Toon. De herders vragen daarom om regelgeving die hun werk niet onnodig bemoeilijkt en jonge mensen meer zekerheid biedt om in de sector te stappen.

Schapen als bondgenoten van de natuur

Met hun tocht willen vader en zoon ook de ecologische waarde van begrazing onderstrepen. Schapen helpen natuurgebieden open te houden en dragen bij aan de biodiversiteit. Via hun vacht kunnen ze zaden en kleine organismen verspreiden, waardoor verschillende natuurgebieden met elkaar verbonden raken.

Ook graslanden spelen volgens Johan een rol in de opslag van CO₂. Goed beheerde graslanden kunnen koolstof in de bodem opslaan en zo bijdragen aan de strijd tegen de klimaatopwarming.

Daarnaast kan begrazing helpen bij brandpreventie. De kudde van de Schoutedens graast onder meer op een militair domein in Houthalen. Daar onderhouden de herders contact met militairen en de brandweer.

"Die mensen zeggen dat het terrein waar de schapen grazen, minder snel brandt dan waar ze niet grazen", vertelt Johan. Door vegetatie kort te houden, kan begrazing helpen om de hoeveelheid brandbaar materiaal te beperken.

Europese steun blijft onzeker

De herders hopen dat hun boodschap ook in Brussel gehoor vindt. Europese regelgeving bepaalt mee hoe landbouwsubsidies worden verdeeld, maar de lidstaten beslissen uiteindelijk hoe die steun concreet wordt toegekend. Volgens de Schoutedens dreigt hun sector daarbij onvoldoende aandacht te krijgen.

"Overal worden subsidies afgebouwd en sleutelt men aan de kraantjes", zegt Johan. Hij vreest dat de steun voor herders verder onder druk komt te staan en hoopt dat beleidsmakers hun noden niet uit het oog verliezen.

Daar hoort volgens hen ook een vermindering van de administratieve rompslomp bij. Aangiftes en andere verplichtingen maken deel uit van het landbouwbedrijf, maar mogen de uitoefening van het beroep niet onmogelijk maken.

'Zoveel voldoening'

Voor Toon Schouteden is het herdersleven een bewuste keuze. Hij groeide op in een familiebedrijf, maar zegt nooit onder druk te zijn gezet om zijn vader op te volgen.

"Het is een vrije keuze", vertelt hij. "Je leeft mee met de seizoenen en met de natuur. Je haalt zoveel voldoening uit iets goeds doen voor je kudde."