Çölde buğday yetiştirmeye çalıştılar ama bedeli çok ağır oldu

Suudi Arabistan, 1980'li yıllarda başlattığı tarım politikaları doğrultusunda, neredeyse tamamı kurak topraklardan oluşan bir coğrafyada radikal bir üretim hamlesine imza attı. Ancak binlerce yıllık yeraltı su kaynaklarının tükenme noktasına gelmesi, ülkeyi kademeli olarak bu stratejiden vazgeçmek zorunda bıraktı.

1990'LI YILLARDA DÜNYANIN EN BÜYÜK 6. İHRACATÇISI OLDU

1980 öncesinde neredeyse hiç buğday üretmeyen ve yılda net 500 bin ton ithalat yapan Suudi Arabistan, 1992 yılına gelindiğinde yıllık 4,1 milyon tonluk üretime ulaştı. Yıllık ulusal ihtiyacı 1,2 milyon ton seviyesinde bulunan ülke, tüketiminin üç katından fazla üretim gerçekleştirerek net 2 milyon tonun üzerinde ihracat yaptı. Bu rakamlar, Suudi Arabistan'ı Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre 1990'ların başında dünyanın en büyük altıncı buğday ihracatçısı konumuna yükseltti.

PİYASA FİYATININ 4,8 KATI MALİYET

Söz konusu üretim patlaması, devletin 1980'lerin başında "buğdayda öz yeterlilik" hedefiyle başlattığı yüksek teşvik politikalarına dayandırılıyor. Devlet Tahıl Siloları ve Un Değirmenleri Örgütü (GSFMO), üretilen tüm ürünü satın alma garantisi verdi. Başlangıçta ton başına 3 bin 500 riyal olarak belirlenen alım fiyatı; ilerleyen süreçte sırasıyla 2 bin ve 1 bin 500 riyale düşürüldü.

Çiftçilerin dünya piyasa fiyatının yaklaşık üç katı gelir elde ettiği ve gübre ile ekipmanların piyasa değerinin altında tedarik edildiği bu dönemde; 1991/92 sezonunda devletin ton başına maliyeti yaklaşık 480 doları buldu. Bu miktar, dönemin 100 dolarlık dünya piyasa fiyatının yaklaşık 4,8 katına denk geliyordu.

YILLIK 13,5 MİLYAR METREKÜP YERALTI SUYU TÜKETİLDİ

Tamamı sulamaya dayalı yürütülen buğday tarımı, ülkenin su kaynakları üzerinde ciddi bir baskı oluşturdu. Orta Doğu Ekonomi Dergisi (MEED) verilerine göre, ülkede 1 ton buğday üretimi için 1.000 metreküpten fazla su harcandı. Çöl iklimindeki buharlaşma nedeniyle hektar başına su tüketimi, ılıman iklimlere kıyasla iki ila üç kat daha yüksek gerçekleşti.

FAO verilerine göre, 1990'lı yıllarda derin akiferlerden yıllık 13,5 km³ (13,5 milyar metreküp) yenilenemeyen yeraltı suyu çekildi. Bu miktar, her yıl yaklaşık 5,4 milyon olimpik yüzme havuzunun boşaltılmasına denk geliyor. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) verileri ise yıllık yağış miktarı 100 ila 200 milimetre arasında kalan bu akiferlerin kendini besleme kapasitesinin bulunmadığına dikkat çekti. Yeraltı su seviyelerinin yılda ortalama 2,1 metre düştüğü alanlarda, FAO mevcut rezervlerin en fazla 25 ila 30 yıl içinde tükeneceğini öngörürken, bazı hidrojeologlar bu süreyi 50 yıl olarak tahmin etti. 1994 verilerine göre çekilen 30 milyar m³ suyun yüzde 90'ını fosil sular oluşturdu.

335 SAYILI KARARNAME VE ÜRETİMDEN ÇIKIŞ

Su kaynaklarının tükenme riski üzerine Suudi Arabistan hükümeti, 2007 yılında çıkardığı 335 sayılı Kararname ile buğday üretimini kademeli olarak sonlandırma kararı aldı. 2007/08 sezonundan itibaren kayıtlı çiftçilerin kotaları her yıl yüzde 12,5 oranında azaltıldı ve program 2015/16 sezonunda tamamen bitirildi.

ABD Tarım Bakanlığı (USDA) verilerine göre ülke, 2015/16 döneminde tahmini 3,35 milyon tonluk iç tüketime karşılık yaklaşık 3 milyon ton buğday ithal ederek yeniden net ithalatçı konumuna geçti. Kasım 2015'te Suudi Buğday Örgütü (SAGO) adını alan kamu kuruluşu, sübvansiyonlu buğday ithalatında tek yetkili kılındı.

YEM BİTKİLERİ ÜRETİMİNE DE SINIRLAMA GETİRİLDİ

Buğday üretiminin durdurulmasının ardından beklenen su tasarrufu tam anlamıyla sağlanamadı. Çok sayıda üreticinin buğdaya kıyasla yaklaşık üç kat daha fazla su tüketen yonca gibi yem bitkilerine yönelmesi üzerine hükümet, Kasım 2018 itibarıyla yem üretiminde de yüzde 42,5'lik kısıntıya gitti.

Aralık 2016'da yapılan yeni düzenlemeyle, 100 hektardan küçük araziye sahip küçük ve orta ölçekli üreticilere yem bitkilerine alternatif olarak azami 50 hektarlık alanda buğday veya yem bitkisi ekim hakkı tanındı.

www.sozcu.com.tr internet sitesinde yayınlanan yazı, haber ve fotoğrafların her türlü telif hakkı Mega Ajans ve Rek. Tic. A.Ş'ye aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.