Limburgse huizen gaan op een 'dienblad' de lucht in tegen hoogwater

In het Noord-Limburgse Well worden huizen opgetild, zodat ze droog blijven als de Maas buiten de oevers treedt. Soms zijn ingrijpende maatregelen nodig om wateroverlast in een warmer klimaat te voorkomen. "Hopelijk krijg je er langdurige zekerheid voor terug."

De inwoners van Well hebben ruime ervaring met wateroverlast. In 1993 en 1995 trad de Maas buiten de oevers en kwamen veel huizen blank te staan. In de stal naast het huis van Hen Welles is op een paal nog te zien hoe hoog het water kwam: in 1995 tot zijn ellebogen. Bij een eerdere overstroming in 1926 was het tot zijn neus gekomen, als hij toen al had geleefd.

Ook in juli 2021 steeg het waterpeil razendsnel, na de enorme regenval die in Limburg, België en Duitsland tot veel schade en slachtoffers leidde. Bij Well was inmiddels een nooddijk aangelegd, die het maar net hield. "Door het oog van de naald" en "op een haar na" zijn termen die verschillende inwoners gebruiken over die zomer. Als het water een paar centimeter hoger was gekomen, dan was de schade groot geweest.

"We verwachten dat dit vaker gaat voorkomen", zegt bestuurder Jeroen Achten van het Waterschap Limburg. Door klimaatverandering worden buien heviger; als regenrivier moet de Maas dat allemaal afvoeren. Daarom worden op verschillende plekken dijken verhoogd en komt er meer ruimte voor de rivier.

Zo ook bij Well: een oude arm van de Maas die eerder werd afgesloten, moet daar weer gaan stromen. Die 'groene rivier' zorgt straks voor extra waterberging en voor nieuwe natuur.

Woning op een dienblad

Er moest wel een oplossing worden gevonden voor het gehucht De Kamp, dat buitendijks komt te liggen. De gesprekken daarover begonnen tien jaar geleden al, vertelt Welles. "De eerste insteek was dat ze ons huis zouden kopen." Maar dat had zo weinig geld opgeleverd, dat het moeilijk was geworden om er een nieuw huis van te kopen of bouwen.

Daarom werd uiteindelijk besloten om drie woningen ruim 1,5 meter op te tillen. "Alle vijf gezinnen in die drie woningen moesten dat samen goed vinden", vertelt Marian Thijssen-Stevens, van wie het huis als eerste aan de beurt was. Het nemen van die beslissing ging volgens haar vrij snel, al duurde het vervolgens nog wel jaren voordat het werk echt kon beginnen.

De woning van Welles is de afgelopen dagen opgevijzeld. Woensdag zijn werklui onder zijn vloer aan het werk, terwijl tientallen omwonenden een kijkje komen nemen.

Om een woning op te tillen moet de vloer eerst worden verwijderd en worden vervangen door een 'dienblad', zoals directeur Taco Bresser van het gelijknamige bouwbedrijf het noemt. Dat wordt op palen gezet en langzaam opgetild. Vervolgens komen er waterkerende wanden onder het huis, die worden aangevuld met grond. "Over anderhalve week is hier een heuvel en zie je niet meer dat het huis is opgetild", zegt Bresser.

'Wateroverlast 1993 was heel erg'

Bij het huis van Thijssen-Stevens is dat inderdaad het geval: haar huis lijkt op een zandheuvel te staan, al is door een opening nog te zien dat er lucht onder de vloer zit. Ze is blij met de vernuftige oplossing, na meermaals wateroverlast te hebben meegemaakt.

"Dat was heel erg bij ons", vertelt ze. "In 1993 probeerden we het water nog weg te scheppen met lege blikken, maar dat was grote onzin. Het water kwam door de grond omhoog en het tapijt begon te zwellen." Het leverde een flinke schade op, en twee jaar later zou het water opnieuw toeslaan. "Toen waren we wel beter voorbereid."

Ook haar man Albert is blij dat de woning nu is opgetild, ook al moest het stel daarvoor wel een half jaar elders gaan wonen. "Je krijgt er hopelijk voor terug dat je voor langere tijd zekerheid hebt."

'Merk de solidariteit'

Voor waterschapsbestuurder Achten is het opvijzelen van de woningen een mooi voorbeeld van een oplossing die samen met de inwoners is gevonden. En het is ook nog eens een stuk goedkoper dan een traditionele dijk, al was dat volgens hem toeval.

Ook verderop in het dorp Well moet er het nodige veranderen om het water tegen te houden. Sommige mensen die eerst nog uitzicht hadden op de Maas, kijken straks tegen een dijk aan. "Ook daar moeten we het goede gesprek voeren", zegt Achten. Maar volgens hem is er veel begrip voor de noodzaak van maatregelen tegen wateroverlast: "Het is in 2021 ook wel echt spannend geweest, dus ik merk de solidariteit."

Welles en zijn vrouw kunnen begin volgend jaar hun opgevijzelde huis in. Nog even wachten dus, maar ondertussen staat hij opgewekt te kijken naar de werkzaamheden die zijn woning in de toekomst droog zullen houden. "Wij gingen voor veiligheid en we zijn tevreden. Je hoort ons niet klagen."

Jeroen schrijft over (inter)nationaal klimaatbeleid en de energietransitie. Wekelijks verschijnt zijn blog De broeikas. Mail je tips of vragen.