آیا با تحریم جدید آمریکا دست فدراسیون به ۵هزارمیلیارد تومان فیفا می‌رسد؟
«مهدی تاج»، رییس فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی، یکشنبه ۲۶مهر۱۴۰۵ از وجود نزدیک به پنج هزار میلیارد تومان مطالبات فوتبال ایران نزد «فیفا» خبر داد و گفت که او پیگیری و انتقال این پول به داخل کشور را یکی از «موضوعات مهم پیش‌روی فدراسیون» می‌داند؛ رقمی که با احتساب نرخ تقریبی ۳۷۰ هزار تومان برای هر دلار، ارزشی معادل ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار دلار دارد.
اما فوتبال ایران چگونه صاحب چنین درآمدی شده و چرا هنوز به آن دسترسی ندارد؟ آیا تمام این پول به فدراسیون فوتبال تعلق می‌گیرد یا باشگاه‌ها هم از آن سهمی برده‌اند؟ مهم‌تر از همه، آیا با تغییر مقررات تحریمی آمریکا، امکان استفاده از این منابع همچنان وجود دارد؟
این نخستین بار نیست که مدیران فدراسیون فوتبال از «میلیون‌ها دلار درآمد مسدود شده نزد نهادهای بین‌المللی» صحبت می‌کنند.
شهریور و مهر۱۴۰۲ رییس فدراسیون از آزادسازی قریب‌الوقوع ۲۸ میلیون دلار مطالبات فوتبال ایران خبر داده بود. در همان زمان، «ایران‌وایر» براساس گزارش‌های منابع داخلی خبر داد که بخش عمده مبلغ اعلام‌شده «به باشگاه‌ها تعلق داشته» و برخلاف ادعای مدیران فدراسیون، قرار نبوده و نیست که تمام این درآمد به حساب‌های بانکی ایران برسد.
حالا سه سال پس از آن وعده، دوباره صحبت از میلیون‌ها دلار پولی به میان آمده که ظاهرا در اختیار فوتبال ایران قرار ندارد. با این تفاوت که از شهریور۱۴۰۵، دولت آمریکا در کنار تصویب تحریم‌های کم‌سابقه خود علیه جمهوری اسلامی، بسیاری از مجوزهای عمومی مربوط به فعالیت‌های ورزشی با ایران را نیز تعلیق کرد؛ تصمیمی که می‌تواند استفاده از بخشی از این منابع را دشوارتر از گذشته کند.
فوتبال ایران چگونه از فیفا درآمد کسب می‌کند؟
مهم‌ترین منبع درآمد بین‌المللی فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی طی سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۵، حضور تیم ملی در دو دوره جام جهانی ۲۰۲۲ قطر و ۲۰۲۶ آمریکا، کانادا و مکزیک بوده است.
فیفا برای تیم‌هایی که در مرحله گروهی جام جهانی قطر حذف شدند، ۹ میلیون دلار پاداش در نظر گرفت. تیم فوتبال جمهوری اسلامی نیز با یک پیروزی مقابل ولز و دو شکست برابر انگلیس و آمریکا، در همین مرحله از مسابقات کنار رفت.
ایران‌وایر ۳مهر۱۴۰۲، با محاسبه سهم ۳۰ درصدی بازیکنان از پاداش جام جهانی، مبلغ ۶ میلیون و ۳۰۰ هزار دلار را سهم فدراسیون فوتبال دانست.
منبع مهم دیگر، حضور این تیم در جام جهانی ۲۰۲۶ است. فیفا برای هر یک از تیم‌های شرکت‌کننده در این مسابقات، حداقل ۱۰ میلیون دلار پاداش و ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار دلار کمک‌هزینه آماده‌سازی اختصاص داد. بنابراین حتی حذف تیم فوتبال در مرحله گروهی نیز مانع «تعلق گرفتن» حداقل ۱۲ میلیون و ۵۰۰ هزار دلار درآمد از این رقابت‌ها نمی‌شد. با این حال مشخص نیست که آیا فیفا توانسته ریالی از این درآمد میلیون دلاری را مستقیم یا غیرمستقیم به فدراسیون جمهوری اسلامی برساند یا نه.
این مبلغ به‌تنهایی به رقم ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار دلاری اعلام‌شده از سوی رییس فدراسیون نزدیک می‌شود.
طبق مقررات رسمی فیفا، برای دوره چهارساله ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶، هر فدراسیون می‌تواند حداکثر هشت میلیون دلار اعتبار دریافت کند. از این مبلغ، پنج میلیون دلار به هزینه‌های جاری و سه میلیون دلار به پروژه‌های توسعه فوتبال اختصاص دارد.
پرداخت این اعتبارات بدون شرط نیست. فیفا بخشی از کمک‌های سالانه را به برگزاری مسابقات زنان، مردان و رده‌های پایه، فعالیت تیم‌های ملی، برنامه‌های داوری و ثبت اطلاعات بازیکنان وابسته کرده است. بودجه پروژه‌های عمرانی و توسعه‌ای نیز به تصویب و نظارت این نهاد نیاز دارد.
منبع دیگر، برنامه حمایت مالی فیفا از باشگاه‌هایی است که بازیکنانشان در جام جهانی حضور دارند. در سال ۲۰۲۲، پنج باشگاه ایرانی مجموعا یک میلیون و ۴۷۳ هزار و ۷۴۶ دلار سهم داشتند. این پول برخلاف پاداش تیم ملی، متعلق به باشگاه‌ها بود و نمی‌توانست درآمد اختصاصی فدراسیون محسوب شود.
در نتیجه، می‌توان انتظار داشت که جمع درآمدهای بالقوه فوتبال ایران «از سال ۱۴۰۱» به‌مراتب بیشتر از ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار باشد.
میلیون‌ها دلار فوتبال ایران تاکنون کجا هزینه شده‌اند؟
برای یافتن رد پول‌هایی که فدراسیون فوتبال طی سال‌های گذشته از فیفا دریافت یا هزینه کرده، باید به پرونده‌های قدیمی‌تر بازگشت؛ از قرارداد مربیان خارجی تا خرید تجهیزات کمک‌داور ویدیویی.
ایران‌وایر ۸بهمن۱۴۰۳ در گزارشی، به برخی مواردی پرداخت که مدیران فدراسیون از درآمدهای نزد فیفا برای توجیه هزینه‌های خود استفاده کرده بودند.
یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها، پرونده «مارک ویلموتس»، سرمربی پیشین تیم ملی فوتبال ایران بود.
«علی کشوری»، سخنگوی کمیسیون اصل نود مجلس شورای اسلامی، به نقل از رییس فدراسیون اعلام کرده بود که چهار میلیون و ۷۰۰ هزار یورو از درآمدهای فوتبال ایران نزد فیفا برای تسویه مطالبات این مربی بلژیکی اختصاص یافته است.
نمونه دیگر، خرید تجهیزات کمک‌داور ویدیویی یا VAR بود.
روزنامه «اعتماد» گزارش داد فدراسیون فوتبال با موافقت فیفا، دو میلیون دلار از موجودی خود نزد این نهاد را به‌عنوان پیش‌پرداخت به یک شرکت چینی اختصاص داده بود. در گزارش‌های دیگری نیز از دریافت ۱۸ میلیون دلار منابع دولتی برای خرید تجهیزات کمک‌داور ویدیویی سخن به میان آمد.
ایران‌وایر پیش‌تر در گزارشی درباره قرارداد شرکت چینی، به ابهام‌های مالی و چرایی انتخاب این شرکت پرداخته بود؛ به‌ویژه آنکه همکاری با برخی تامین‌کنندگان مورد تایید فیفا، از نظر تحریم‌ها ممنوعیتی نداشت.
پرداخت دستمزد و پاداش‌های نامتعارف «کارلوس کی‌روش» و اعضای کادر فنی تیم فوتبال در جام جهانی ۲۰۲۲ و جام ملت‌های ۲۰۲۱ نیز از دیگر موارد هزینه کردن بودجه میلیون دلاری ایران نزد فیفا بود.
تیر۱۴۰۵ ایران‌وایر به نقل از روزنامه «خبرورزشی» گزارش داد که «امیر قلعه‌نویی» یک میلیون دلار پاداش ویژه و بازیکنان تیم ملی مجموعا یک میلیون دلار پاداش دیگر دریافت کرده‌اند. طبق ادعای این روزنامه، منبع پرداخت، درآمدهای جام جهانی بود. با این حال، منابع ایران‌وایر می‌گفتند بخش بزرگی از پاداش‌های ریالی بازیکنان و همراهان تیم ملی از محل کمک نهاد ریاست‌جمهوری تامین شده بود.
بنابراین نمی‌توان همه هزینه‌های اعلام‌شده را از موجودی فعلی فیفا کسر کرد. آنچه روشن مانده، استفاده مکرر مدیران فدراسیون از عنوان «درآمدهای نزد فیفا» برای توضیح پرداخت‌هایی است که صورت‌حساب کامل و عمومی آنها منتشر نشده است.
آیا راهی برای رسیدن به پول‌های فیفا باقی مانده است؟
تا پیش از شهریور۱۴۰۵، دست‌کم یک راه برای استفاده از درآمدهای بین‌المللی فوتبال ایران وجود داشت؛ پرداخت مستقیم هزینه‌ها از سوی فیفا به شرکت‌ها یا اشخاص خارجی.
در این روش، پول به حساب بانکی فدراسیون فوتبال در ایران منتقل نمی‌شد. فدراسیون می‌توانست درخواست پرداخت هزینه‌ای مشخص را مطرح کند و در صورت تایید، مبلغ مورد نظر از منابع بین‌المللی به حساب دریافت‌کننده خارجی واریز شود.
ایران‌وایر مهر۱۴۰۲ با استناد به برخی گزارش‌های منتشر شده در رسانه‌های داخلی و همین طور منابع آگاه خود در فدراسیون فوتبال گزارش داد که مدیران فدراسیون با توجیه خرید تجهیزات ورزشی، کمک‌داور ویدیویی و اجرای پروژه‌های عمرانی برای فیفا سندسازی کرده‌اند.
اما دولت آمریکا در ۲۴آگوست۲۰۲۶ یعنی ۲شهریور۱۴۰۵، «مجوز عمومی F» را که برخی خدمات و مبادلات مرتبط با فعالیت‌های ورزشی حرفه‌ای و آماتور میان ایران و آمریکا را پوشش می‌داد، برای مدت نامحدود تعلیق کرد.
این تصمیم از سوی دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا، موسوم به OFAC، اعلام شد. مهلت انتقالی برخی معاملات مرتبط با مجوزهای پیشین نیز در ۸سپتامبر۲۰۲۶ پایان یافت.
معنای این تغییر چیست؟
پیش از تعلیق، برخی فعالیت‌های مالی و اداری ورزشی، میان جمهوری اسلامی و سایر کشورها ولو ایالات متحده آمریکا، بدون دریافت مجوز اختصاصی انجام می‌شدند؛ مانند واریز دلار از حساب فیفا به یک شرکت چینی برای خرید تجهیزات کمک داور ویدیویی. اما حالا برای همان دسته از معاملات، دیگر امکان استناد به این مجوز عمومی وجود ندارد. در مواردی که مقررات تحریمی آمریکا اعمال می‌شوند، طرف‌های معامله ممکن است ناچار به دریافت مجوز اختصاصی باشند.
با این حال، مجوز F هیچ‌گاه مجوز عمومی برداشت تمام درآمدهای ایران از فیفا نبود. هرچند که تعلیق آن، راه‌های رسیدن حکومت و نهادهای ورزشی‌اش به دلارهای خارج از کشور را دشوارتر از قبل می‌کند.
از سوی دیگر، بخش‌های مالی فیفا یا آنچه «اعتبارهای مالی فیفا» نامیده می‌شوند هم تابع مقررات مالی و نظارتی بانک‌هایی هستند که زیرنظر قوانین بین‌المللی از جمله قوانین ایالات متحده آمریکا فعالیت می‌کنند.
فیفا نه امروز و دیروز که در سال‌های گذشته نیز در قبال ادعاهای مدیران فدراسیون فوتبال ایران، توضیح مشخصی نداده است؛ پس این بار نیز نمی‌توان انتظار داشت که در قبال نگهداری ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار دلار مورد اشاره رییس فدراسیون یا امکان پرداخت آن واکنشی نشان دهد.
پول‌های بلوکه‌شده، هزینه‌های بی‌حساب و مدیران بی‌پاسخ
هنوز مشخص نیست پنج هزار میلیارد تومان مطالبات فوتبال ایران تا چه زمانی نزد فیفا باقی می‌ماند و آیا اساسا راهی برای دسترسی به آن وجود خواهد داشت یا خیر. پرسش مهم‌تر اما به حساب‌وکتاب درآمدهای پیشین بازمی‌گردد.
فدراسیون فوتبال طی سال‌های گذشته از دریافت پاداش‌های جام جهانی، اعتبارات توسعه‌ای فیفا و هزینه‌کرد میلیون‌ها دلار برای قرارداد مربیان خارجی، خرید تجهیزات کمک‌داور ویدیویی و پرداخت پاداش خبر داده، اما صورت‌حساب جامعی از مجموع درآمدها، مبالغ پرداخت‌شده و مانده واقعی مطالبات خود منتشر نکرده است.
سوال بعد این است که اصولا چگونه می‌توان رقم پنج هزار میلیارد تومان را پذیرفت، وقتی مشخص نیست چه میزان پول از سال ۱۴۰۱ تاکنون به حساب فوتبال ایران منظور شده، چه مبالغی با تایید فیفا هزینه شده و چه مقدار از این منابع اساسا به باشگاه‌ها تعلق داشته است؟
ابهام فقط به گذشته محدود نمی‌شود. حتی اگر روزی امکان برداشت این ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار دلار فراهم شود، چه تضمینی وجود دارد که پول به جای قراردادهای پرهزینه و پاداش‌های مدیران، صرف توسعه فوتبال، زیرساخت‌های فرسوده، فوتبال پایه و تیم‌های زنان شود؟
فدراسیونی که درباره قرارداد «مارک ویلموتس»، منابع مالی خرید تجهیزات کمک‌داور ویدیویی و نحوه پرداخت پاداش‌های تیم ملی با پرسش‌های بی‌پاسخ روبه‌رو بوده، هنوز برنامه‌ای شفاف و قابل نظارت برای هزینه‌کرد مطالبات جدید ارائه نکرده است.
موضوع اصلی این است که مشکل فقط تحریم‌هایی نیست که دسترسی به پول را دشوار کرده‌اند؛ نبود شفافیت مالی در فوتبال ایران نیز این ابهام را شکل می‌دهد که در صورت آزاد شدن منابع مالی ایران از سوی فیفا، چه کسانی درباره سرنوشت آن تصمیم خواهند گرفت و حتی چه نهادی بر هزینه‌کردشان نظارت خواهد کرد؟
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.