Życie bez ślubu, antykoncepcja, rozwód. Jakie są poglądy Polaków?

Przez ostatnie pięć lat Polacy nie zmienili się istotnie w kwestiach obyczajowych – wynika z najnowszego badania Centrum Badania Opinii Społecznej. Sondaż przeprowadzony w sierpniu 2026 roku pokazuje, że społeczeństwo zachowuje stabilność w ocenach moralnych dotyczących takich zjawisk, jak życie w związku bez ślubu, stosowanie antykoncepcji czy seks przed ślubem. Jedyną wyraźną zmianą jest nieco mniejsze przyzwolenie na rozwody, choć nadal większość badanych nie widzi w nich nic złego.

Zdj. ilustracyjne /Shutterstock

CBOS zapytał Polaków o ocenę moralną wybranych zachowań i zjawisk społecznych. Wyniki pokazują, że aż 62 proc. ankietowanych nie widzi nic złego w seksie przed ślubem. Podobny odsetek – 62 proc. – akceptuje stosowanie środków antykoncepcyjnych oraz życie w związku bez formalnego zawarcia małżeństwa. Przeciwników tych zachowań jest znacznie mniej – od 16 do 19 proc.

Społeczeństwo podzielone

W przypadku rozwodu społeczeństwo jest bardziej podzielone. 44 proc. badanych nie widzi w nim nic złego, natomiast 25 proc. wyraża dezaprobatę. Jeszcze większe kontrowersje budzi kwestia przerywania ciąży – 53 proc. Polaków uważa to za coś złego, w stosunku do 21 proc. 

Badanie wykazało również dużą ambiwalencję w ocenie homoseksualizmu. 40 proc. respondentów postrzega go negatywnie, a 37 proc. nie widzi w nim nic złego. Podobne wyniki padają przy pytaniu o eutanazję – 39 proc. uznaje ją za coś negatywnego, natomiast 37 proc. ma przeciwne zdanie.

Surowość wobec nieuczciwości i przemocy

Polacy są zdecydowanie bardziej rygorystyczni w ocenie zachowań naruszających prawo lub porządek społeczny. Aż 96 proc. badanych potępia bicie dzieci, 95 proc. – przyjmowanie łapówek i wykorzystywanie pracowników, a 93 proc. – wręczanie łapówek. Surowo oceniane są także: zdrada małżeńska (90 proc. dezaprobaty), wykorzystywanie stanowiska służbowego (91 proc.), zaniedbywanie obowiązków w pracy (85 proc.) oraz dokonywanie fikcyjnych darowizn czy zaniżanie dochodów w celu uniknięcia podatków (82 proc.).

Młodzi bardziej liberalni, starsi – konserwatywni

Z raportu wynika, że największym permisywizmem moralnym cechują się osoby poniżej 45 roku życia, zwłaszcza najmłodsi respondenci w wieku 18-24 lata. Liberalne postawy są także bardziej powszechne wśród mieszkańców metropolii, osób z wyższym wykształceniem oraz tych, których dochód per capita przekracza 4 tys. zł. 

Z kolei większy rygoryzm moralny obserwuje się wśród osób powyżej 54 roku życia, mieszkańców wschodniej Polski, osób z wykształceniem podstawowym lub zawodowym, rolników, prywatnych przedsiębiorców oraz osób o najniższych dochodach.

Religijność i poglądy polityczne mają znaczenie

Badanie CBOS potwierdza, że religijność jest jednym z najważniejszych czynników różnicujących postawy moralne Polaków. Osoby nieuczestniczące w praktykach religijnych lub robiące to sporadycznie wykazują wyższy poziom permisywizmu, podobnie jak osoby o lewicowych poglądach i popierające partie takie jak Razem, Nowa Lewica czy Koalicja Obywatelska. Natomiast osoby zaangażowane w praktyki religijne, szczególnie uczestniczące w nich kilka razy w tygodniu, oraz identyfikujące się z prawicą i popierające Prawo i Sprawiedliwość, prezentują wyższy poziom rygoryzmu moralnego.

Sondaż wykazał także, że kobiety są bardziej liberalne niż mężczyźni, zwłaszcza w młodszych grupach wiekowych. „Młode kobiety są bardziej liberalne niż młodzi mężczyźni, jeśli chodzi o naruszenia porządku społecznego” – podkreśla CBOS.

Z badania wynika, że napięcie na linii obyczajowej zaznacza się w podziale na wieś i małe miasta (bardziej konserwatywne) oraz duże miasta i metropolie (bardziej liberalne). Największe miasta wyróżniają się wyższym poziomem przyzwolenia na zachowania naruszające porządek społeczny.

Polityka a moralność społeczna

CBOS zwraca uwagę na interesującą zależność pomiędzy dominującą narracją polityczną a postawami społecznymi. „W okresie rządów o nastawieniu bardziej liberalnym obyczajowo (pomiary z lat 2010 i 2013 oraz obecny) Polacy jawią się jako społeczeństwo nieco bardziej rygorystyczne moralnie, natomiast kiedy rządziła formacja konserwatywna (badanie z roku 2021), nasilił się permisywizm”. 

Jak wskazuje CBOS, „może to sugerować istnienie napięcia między dominującą narracją polityczną a życiem społecznym, które kształtuje się w opozycji do tego, co płynie 'z góry'”.

Badanie „Aktualne problemy i wydarzenia” zostało przeprowadzone w dniach 20-30 sierpnia 2026 roku na reprezentatywnej próbie 935 osób. Ankietowani odpowiadali na pytania zarówno w formie bezpośrednich wywiadów, jak i telefonicznie oraz internetowo.