Obchody 70. rocznicy rewolucji na Węgrzech 1956

Rewolucja węgierska 1956 roku rozpoczęła się 23 października w Budapeszcie, gdy studenci i mieszkańcy wyszli na ulice, domagając się wolności, demokratyzacji kraju oraz wycofania wojsk radzieckich z Węgier. Protesty szybko przerodziły się w zbrojne powstanie przeciwko komunistycznym władzom i dominacji ZSRR. Na czele nowego rządu stanął Imre Nagy, który zapowiedział reformy polityczne i ogłosił zamiar wystąpienia Węgier z Układu Warszawskiego. Początkowo wojska radzieckie częściowo wycofały się z Budapesztu, jednak 4 listopada 1956 roku ZSRR rozpoczął wielką ofensywę, brutalnie tłumiąc powstanie. Walki trwały jeszcze przez kilka dni, a opór w niektórych miejscach utrzymywał się dłużej. Tysiące Węgrów zginęły, a około 200 tysięcy uciekło z kraju. Imre Nagy został później aresztowany, po fikcyjnym procesie w 1958 roku stracony i haniebnie pochowany w bezimiennym grobie na Nowym Cmentarzu Publicznym w Budapeszcie w kwaterze 301. 

Rewolucja zakończyła się klęską, ale stała się symbolem walki o wolność i sprzeciwu wobec sowieckiej dominacji w Europie Środkowo-Wschodniej.

Obchody

Tegoroczne obchody, organizowane pod hasłem „Wolność nas łączy”, rozpoczęły się już 22 października. Odbył się przemarsz z pochodniami z udziałem premiera Pétera Magyara, uroczystości na placu Bema oraz zapalenie symbolicznego płomienia rewolucji o godzinie 19.56. 

Kulminacja obchodów przypadła na 23 października. Rano przed parlamentem na placu Kossutha odbyła się uroczysta ceremonia podniesienia flagi państwowej. Po południu zorganizowano główne uroczystości państwowe z przemówieniem premiera i występami artystów. Na Placu Kossutha tuż obok węgierskiego parlamentu tysiące osób miało w rękach węgierskie flagi z wyciętą okrągłą dziurą.

 O znaczenie tego symbolu zapytaliśmy młodego Węgra Krystiana:

„Była tam czerwona gwiazda – komunistyczny symbol – którą ludzie walczący z reżimem wycięli. 23 października, około godziny 18:00, tutaj na placu Kossutha, wycięli ją, a następnie udali się pod siedzibę radia narodowego. To właśnie tam rozpoczęły się walki, ponieważ ÁVH (komunistyczna policja) zaczęła strzelać do demonstrantów. Obchodzenie rocznicy rewolucji jest bardzo ważne; uwielbiam świętować każde wydarzenie o charakterze narodowym. Popieram również obecny węgierski rząd. Uważam, że dla Węgier kluczowe jest bycie częścią Europy, świata zachodniego i demokracji, dlatego tak ważne jest dla mnie wspieranie tego wydarzenia. Jestem proeuropejski, więc jestem tutaj”.

Posłuchaj:

W wydarzeniach uczestniczyli również przedstawiciele instytucji europejskich, w tym przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i przewodniczący Rady Europejskiej António Costa. 

Program rocznicowy obejmował także koncerty, wydarzenia rodzinne, instalacje artystyczne i historyczny tramwaj przypominający o Budapeszcie z 1956 roku. W całym mieście przywoływano pamięć o bohaterach powstania i ich walce o niezależność Węgier. Na głównych ulicach i placach stolicy występowali młodzi uliczni artyści, recytowali wiersze, snuli opowieści, tańczyli i śpiewali przebrani w stroje z lat 50. 

Jedna z młodych artystek podzieliła się z Radiem RMF FM swoją opinią:

„Rewolucja 1956 to był bunt i nadzieja – nawet w obliczu tak ogromnej siły, jaką była potęga radziecka – pozwoliła Węgrom zjednoczyć się i przeciwstawić jej. Wymagało to wielkiej odwagi, co widać zresztą do dziś. Współczesna scena polityczna jest bardzo zróżnicowana i pod pewnymi względami przypomina rewolucję z 1956 roku. Dostrzegam ducha tamtego zrywu w dzisiejszym pokoleniu „Z” oraz w młodych ludziach.”

70. rocznica stała się nie tylko okazją do wspominania tragicznych wydarzeń z 1956 roku, ale również manifestacją przywiązania Węgrów do wolności, suwerenności i europejskiej przyszłości kraju.

Nowy Cmentarz Publiczny

Nowy Cmentarz Publiczny (Új Köztemető), położony przy ulicy Kozma w Budapeszcie zajmuje ponad 200 hektarów i jest największym cmentarzem na Węgrzech. Szczególne znaczenie historyczne mają jego kwatery 298, 300 i 301, które wraz z dawnym więzieniem Kisfogház tworzą Narodowy Park Żałoby – miejsce pamięci ofiar nazistowskich zbrodni i komunistycznych represji, w tym rewolucji węgierskiej z 1956 roku. 

Kwaterę 298 zaczęto wykorzystywać w 1944 roku, początkowo do pochówków osób ubogich, zaś po II wojnie światowej grzebano tu również osoby zmarłe w więzieniu oraz stracone na podstawie wyroków sądów ludowych i procesów politycznych. 

Kwatera 301 stała się głównym miejscem pochówku ofiar represji po stłumieniu rewolucji w 1956 roku. Potajemnie grzebano tu straconych powstańców i przeciwników reżimu komunistycznego. Spoczęli tu m.in. premier Imre Nagy, dziennikarz Miklós Gimes i wojskowy Pál Maléter, straceni 16 czerwca 1958 roku. Ich ciała pochowano w tajemnicy, pod fałszywymi oznaczeniami. 

Kwatera 300 nabrała szczególnego znaczenia podczas przemian politycznych w 1989 roku. Spoczęli tu m.in. Gimes, Maléter i inni uczestnicy wydarzeń z 1956 roku, których szczątki otrzymały godny pochówek. Znajduje się tu niezwykła rzeźba Györgya Jovánovicsa, poświęcona ofiarom rewolucji i represji. Centralny, rdzewiejący i sprawiający wrażenie zapadającego się w ziemię czarny blok (graniastosłup) ma dokładnie 1956 milimetrów wysokości, co bezpośrednio nawiązuje do roku wybuchu węgierskiego powstania antysowieckiego. 

Przez lata komunistycznych rządów kwatery te były miejscem pamięci, ale także cichego sprzeciwu wobec władzy. 16 czerwca 1989 roku, podczas uroczystego ponownego pogrzebu Imre Nagya i jego towarzyszy, miejsce to stało się jednym z najważniejszych symboli przemian demokratycznych na Węgrzech. Dziś kwatery 298, 300 i 301 przypominają zarówno o tragedii 1956 roku, jak i o cenie, jaką Węgrzy zapłacili za walkę o wolność i suwerenność.

Zobacz reportaż pokazujący atmosferę obchodów 70.rocznicy Rewolucji 1956, Muzeum Terroru oraz kwaterę 301 na Nowym Cmentarzu Publicznym: