Na zware aanval op fietser: hoe moet je omgaan met verkeersagressie?

Twee weken geleden werd Schaarbekenaar Laurent het slachtoffer van zware verkeersagressie. Hij hield er twee gebroken kaken en blijvende schade aan zijn linkeroog aan over.

Het voorval is extreem, maar verkeersagressie is niet uitzonderlijk. Uit een studie van verkeersveiligheidsorganisatie Heroes for Zero blijkt dat 12 procent van de Brusselaars in de laatste zes maanden het mikpunt werd van fysieke agressie in het verkeer.

Als alle vormen van verkeersagressie (ook verwensingen, agressief claxonneren of je middelvinger uitsteken) in rekening worden gebracht, heeft zelfs 65 procent van de Brusselse deelnemers recent verkeersagressie meegemaakt.

Officiële cijfers over verkeersagressie worden niet bijgehouden door de politie of het Brussels Gewest. Maar volgens Matthijs Dicke-Ogenia is het zeker een toenemend probleem in de maatschappij. Hij is verkeerspsycholoog en werkt voor een adviesbureau rond mobiliteit in het Nederlandse Deventer.

Sociale problemen

Verkeersagressie is volgens hem een symptoom van spanningen in de samenleving. "Het is een uitingskanaal van sociale problemen. Mensen zijn boos of gestresseerd door hun situatie en nemen gespannen deel aan het verkeer. Of ze gaan hun problemen te lijf met alcohol of verdovende middelen, met alle gevolgen van dien."

Bovendien is communiceren in het verkeer moeilijk, en dat werkt onbegrip in de hand. "Bij een voorval weet je niet wat er eerder is gebeurd of wat er verder aan de hand is. En je weet nooit wie je voor je hebt", legt Dicke-Ogenia uit. "Mijn advies is daarom: zorg dat je niet in zo'n situatie terechtkomt, maak je uit de voeten. Geef de ander de ruimte, ook al vind je dat die het niet verdient. Het is het niet waard: zorg dat je veilig thuiskomt."

"Als je niet weg kan, probeer de situatie dan te deëscaleren en word zelf zo rustig mogelijk. Ga vooral niet hard tegen iemand in, want je weet nooit wie je voor je hebt."

De kalmte bewaren dus, ook al gedroeg de andere weggebruiker zich niet netjes. "Ik kan ergens wel snappen dat bepaalde weggebruikers hun plaats in het verkeer willen opeisen." Want verkeersagressie draait vaak om ruimte, zo weet de psycholoog. "En die wordt steeds krapper, het verkeer wordt drukker. Door het jarenlange beleid is de auto dominant geworden. Maar dat klaag je beter aan via andere kanalen dan op straat."

Reptielenbrein

In dit verhaal moet vooral gewerkt worden aan het gedrag van daders, zo denkt hij. "In mijn veld houdt men er steeds meer rekening mee dat plegers van verkeersagressie erg veel angst en spanning beleven in het verkeer, en daar niet goed mee om kunnen gaan. Volgens mij gebeurt de beslissing om tot geweld over te gaan onbewust, doordat het reptielenbrein het overneemt. Dat is het deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor basisreacties, zoals vechten, vluchten en bevriezen. Dat wordt door een verkeerssituatie geactiveerd en dan loopt het mis."

Heroes for Zero doet naar aanleiding van zijn studie ook een aantal aanbevelingen aan beleidsmakers. Zo vraagt de organisatie om meer afgescheiden fietspaden. De organisatie vraagt ook om aandacht te hebben voor verkeersagressie bij de rij-opleiding, zoals in Zweden en Denemarken. En naar voorbeeld van het Verenigd Koninkrijk wil de organisatie dat plegers van zware verkeersagressie opnieuw een rij-opleiding moeten volgen.

"We hebben in Nederland ook programma's waar daders van verkeersagressie verplicht aan moeten deelnemen", zegt Dicke-Ogenia daarover. "Maar echt goede resultaten zien we daar niet. Het gaat vaak om diep ingesleten patronen, zaken die ontstaan zijn bij de opvoeding. Dat los je niet meteen op met één cursus."

Afgescheiden fietspaden, waardoor fietsers en auto's minder in conflict komen met elkaar, vindt hij ook een goed idee. "Al zien we nu in Nederland dat er ook agressie voorkomt tussen fietsers onderling. Het fietsverkeer is hier erg druk, en de snelheidsverschillen zijn groot door de komst van e-bikes en fatbikes."

"Maar om het probleem aan te kunnen pakken, is er ook nood aan betrouwbare cijfers. Het zou goed zijn mocht de overheid gevallen systematisch bijhouden."

Hoffelijk rijden

Het Vlaamse departement Zorg geeft ook enkele tips om te vermijden dat je slachtoffer wordt. "De beste remedie is hoffelijkheid", klinkt het daar. Het gaat om zaken als niet onnodig claxonneren, niet links kleven (onnodig links rijden), begrip opbrengen voor wie traag een manoeuvre uitvoert en via een gebaar je excuseren of bedanken.

Daar is Dicke-Ogenia het volmondig mee eens. "In de rijopleiding moet zeker de nadruk worden gelegd op hoffelijk rijden. Laat die persoon voor je toch invoegen, ook al ontstaat er zo een gat. Het is ook allemaal niet zo belangrijk, die file of trage parkeerder. Hoe minder je je er iets van aantrekt, hoe minder je je opwindt en onnodig gefrustreerd raakt in het verkeer."

Wel geeft de psycholoog toe dat het soms moeilijk is om dat concreet toe te passen. "Ik wil duidelijk zijn: het slachtoffer is niet de schuldige. Het is erg moeilijk om in te schatten hoe een andere persoon zal reageren en of die de controle over zichzelf zal verliezen, net omdat je over zo weinig context beschikt."