Brussel heeft drie keer minder zwembaden dan Vlaanderen

In het zwembad van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) geeft leerkracht lichamelijke opvoeding Mats Leemans zwemles aan de leerlingen van het derde jaar Sportwetenschappen van het Koninklijk Atheneum Etterbeek. Elke week trekken ze twee uur baantjes. Zij zijn de enigen van hun school die nog zwemles krijgen. In het middelbaar onderwijs is zwemmen namelijk geen verplicht einddoel meer, in tegenstelling tot in het basisonderwijs.

Dat baart Leemans zorgen. “Het niveau van de leerlingen die bij ons aankomen, is vaak schrijnend. Van de sportwetenschappers die hier starten, hebben er maar enkelen zwemonderwijs gekregen.”

Volgens de leerkracht is leren zwemmen niet alleen belangrijk voor wie sportief bezig wil zijn. “Het blijft een cruciale vaardigheid om je veilig te bewegen in een zwembad, een vijver of aan zee.”

Zwemmen als luxe-activiteit

Zwemles op school kan helpen om die vaardigheid op te bouwen, maar ook de toegang tot zwembaden zelf vormt een probleem. Brussel heeft gemiddeld één publiek zwembad per 68.000 inwoners. In Vlaanderen is dat er één per 22.000 inwoners. Bovendien heeft niet elke Brusselse gemeente een zwembad.

Hoewel de meeste Brusselse baden voorkeurtarieven hanteren voor mensen met een lager inkomen, blijft zwemmen duur. Zeker wanneer inwoners naar een andere gemeente moeten om baantjes te trekken. Zwemmen is zo steeds meer een luxe-activiteit geworden.

Aan de VUB betaalt iedereen 5,70 euro per zwembeurt. Dat bedrag dekt echter de werkelijke kosten niet. “Om het zwembad vandaag operationeel te houden, zitten we tegen de acht euro per zwemmer aan”, klinkt het bij de VUB. “De universiteit legt dus ongeveer vier euro bij per zwemmer.” In 2018 werd het zwembad volledig gerenoveerd om het energiezuiniger en dus goedkoper te maken.

Investeren in de toekomst

Ook in Sint-Lambrechts-Woluwe wordt werk gemaakt van een energiezuiniger zwembad. Het gemeentelijke zwembad Poseidon moet tegen de zomer van volgend jaar klaar zijn voor de toekomst. “We hebben hier het energiezuinigste gebouw van de gemeente”, zegt schepen van Sport Erik Bott (Libres). “Het zwembad vertegenwoordigt ongeveer een derde van het energieverbruik van alle gemeentelijke gebouwen. Met de stijgende energieprijzen zou dat in de oude situatie een grote impact hebben gehad.”

Woluwe is daarmee een van de weinige Brusselse gemeenten die nog in haar zwembad investeert. Bott vindt dat jammer. Volgens hem zou het aanbod beter over de hoofdstad verdeeld moeten zijn.

Een mogelijke oplossing is volgens de schepen om zwembaden meer gezamenlijk te beheren. Zo zouden gemeenten kosten en personeel kunnen delen. “Als een badmeester vandaag ziek is, zou ik iemand uit een ander zwembad kunnen bellen om in te springen. Dat levert meer flexibiliteit en financiële voordelen op.”

‘Kunnen zwemmen is meer dan een zwemdiploma’

De schaarste aan zwembaden is niet alleen een kwestie van sport en ontspanning, maar ook van veiligheid. Door de jaren heen hebben verschillende verdrinkingsincidenten met jonge Brusselaars de discussie over zwemvaardigheid op scherp gezet.

Sportpedagoge Kristine de Martelaer vindt dat zwemmen meer aandacht verdient in het onderwijs. Ze pleit ervoor om zwemmen opnieuw op te nemen in de einddoelen. Daarbij moet volgens haar ook de definitie van zwemvaardigheid breder worden.

“Kunnen zwemmen omvat veel meer dan alleen bepaalde vaardigheden kunnen uitvoeren. Het gaat ook om kennis en inzicht: hoe functioneert je lichaam in het water, wat doet koud water met je en hoe ga je om met gevaarlijke situaties?”

Een zwemdiploma biedt volgens De Martelaer niet automatisch voldoende bescherming in open water. “Ouders denken dat hun kind kan zwemmen, omdat het een diploma heeft dat in een zwembad is behaald. Maar als die jongeren daarna naar zee of een meer gaan en daar geen ervaring mee hebben, kan dat heel gevaarlijk zijn. Bijvoorbeeld wanneer ze te maken krijgen met erg koud water.”

Meer plekken om af te koelen

Naast zwemonderwijs en bestaande zwembaden kan ook de inrichting van de stad een rol spelen. Het openluchtzwembad FLOW in Anderlecht was vijf jaar lang het enige openluchtzwembad in Brussel. Het project heeft volgens de betrokkenen aangetoond dat openluchtzwemmen in de hoofdstad mogelijk is.

De Martelaer ziet nog andere kansen. Zo zou onderzocht kunnen worden of bepaalde delen van het kanaal, waar de waterkwaliteit dat toelaat, op termijn als zwemplek kunnen worden ingericht. Ook kleinere ingrepen kunnen een verschil maken. “Waarom zouden bassins of fonteinen op warme dagen geen plek kunnen zijn waar kinderen zich verfrissen?"

Een groter zwemproject staat wel in de steigers in Kuregem. Op het dak van het nieuwe gebouw van de Abattoir-site wordt een binnen- en buitenzwembad gepland. Het lastenboek is intussen gepubliceerd en geïnteresseerde privépartners kunnen erop reageren.

Er is interesse, klinkt het bij de initiatiefnemers. De hoop is om vanaf 2030 op hete dagen een frisse duik te kunnen nemen.