Gigant i szpiedzy. Chiński wywiad jest groźny, ale my go nie rozumiemy

• Jensen Huang odchodzi z Nvidii po romansie z kobietą podejrzewaną o szpiegostwo dla Chin. Amerykańskie służby podejrzewają, że Alice Huang, była menedżerka singapurskiego klienta Nvidii, zbierała informacje dla chińskiego Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego. Pekin zaprzecza.
• W tle jest przerzut chipów, na których stoi wyścig AI. Spółka powiązana z Alice Huang kupiła sprzęt Nvidii za co najmniej 4,8 mld dolarów, a amerykańscy śledczy badają, czy część chipów trafiła nielegalnie do Chin.
• Były szef Agencji Wywiadu ostrzega, że Polska lekceważy chińskie zagrożenie. Płk Grzegorz Małecki mówi WP, że Pekin wykorzystuje cały aparat państwa, od firm po think tanki, a zdobyte informacje mogą trafiać do Rosji i Białorusi.

Huang kierował technologicznym gigantem od jego powstania w 1993 r. Przekształcił firmę w jednego z najważniejszych na świecie dostawców zaawansowanych procesorów do rozwoju sztucznej inteligencji. Jego rezygnację ze stanowiska prezesa i z miejsca w radzie dyrektorów firma ogłosiła w czwartek. Do czasu wyboru następcy Nvidią kieruje jej dyrektorka finansowa Colette Kress.

Odejście Huanga nastąpiło po ujawnieniu przez "The New York Times" informacji o jego pozamałżeńskich relacjach, w tym z kobietą podejrzewaną przez amerykańskie służby o działalność wywiadowczą na rzecz Chin. W ubiegłą niedzielę Huang przyznał się do romansu, a rada dyrektorów Nvidii wszczęła niezależne dochodzenie.

Kluczową postacią afery jest Alice Huang, znana też jako Huang Le. To obywatelka Chin, niespokrewniona z Jensenem Huangiem. Zanim trafiła do biznesu, pracowała w Chinach jako reporterka telewizyjna. W 2023 r. zasiadała we władzach singapurskiej spółki Megaspeed International, jednego z największych klientów Nvidii w Azji Południowo-Wschodniej. Według "New York Timesa" i "Wall Street Journal" amerykańskie służby wywiadowcze podejrzewają, że kobieta współpracowała z chińskim Ministerstwem Bezpieczeństwa Państwowego (MSS), odpowiedzialnym m.in. za wywiad zagraniczny i gospodarczy.

Alice Huang miała wykorzystywać osobistą relację z szefem Nvidii do pozyskiwania informacji istotnych dla Pekinu. Amerykańskie służby badają, czy doszło do ujawnienia poufnych danych dotyczących technologii półprzewodnikowych, strategii przedsiębiorstwa oraz ograniczeń eksportowych.

Pekin wszystkiemu zaprzecza. Rzecznik chińskiego MSZ Guo Jiakun nazwał doniesienia o "chińskim szpiegu" bezpodstawnymi oszczerstwami. Rada dyrektorów Nvidii zapewnia z kolei, że nie ma powodów, by sądzić, że doszło do naruszenia bezpieczeństwa narodowego USA lub tajemnic firmy. Zarzuty wobec Alice Huang nie zostały publicznie udowodnione.

Dlaczego sprawa Nvidii jest ważna? "Sprzedaje kilofy podczas gorączki złota"

Jak tłumaczy dziennikarka i ekspertka ds. nowych technologii Sylwia Czubkowska, w sprawie Jensena Huanga szczególnie poważnie wyglądają doniesienia dotyczące jego osobistej relacji z kobietą podejrzewaną o współpracę z chińskim wywiadem.

Chodzi bowiem o firmę, która kupowała chipy Nvidii na ogromną skalę. Według "New York Timesa" malezyjska spółka siostrzana Megaspeed nabyła między czerwcem 2024 a lutym 2026 r. sprzęt z procesorami Nvidii wart co najmniej 4,8 mld dolarów. Amerykańscy urzędnicy podejrzewają, że część tych chipów mogła nielegalnie trafić do Chin. Śledztwo, które rozpoczął Departament Handlu, przejął Departament Sprawiedliwości. Megaspeed i Nvidia zaprzeczają, by doszło do przemytu.

Nie chodzi więc wyłącznie o obyczajowy skandal. Pojawiają się znacznie poważniejsze pytania o bezpieczeństwo strategicznych technologii i rzeczywiste mechanizmy obchodzenia amerykańskich ograniczeń eksportowych.

Od 2022 r. Stany Zjednoczone systematycznie zaostrzały ograniczenia eksportowe zaawansowanych procesorów do Chin. Celem było zahamowanie rozwoju chińskich zdolności w dziedzinie sztucznej inteligencji. Dla Nvidii oznaczało to jednak ograniczenie dostępu do niezwykle atrakcyjnego rynku.

– Dlatego koncern, a także sam Huang prowadzili intensywne działania lobbingowe w Waszyngtonie, zabiegając o złagodzenie restrykcji – wskazuje Czubkowska.

Skalę tych działań najlepiej widać w liczbach. Jak wynika z federalnych rejestrów lobbingu, w 2024 r. Nvidia wydała na lobbing ok. 640 tys. dolarów, a rok później już prawie 5 mln dolarów. W pierwszych trzech kwartałach 2026 r. było to kolejne 4,7 mln dolarów, w tym rekordowe 2,2 mln dolarów w samym trzecim kwartale. Ekspertka przypomina też, że Huang utrzymywał bardzo dobre relacje z Donaldem Trumpem.

Czubkowska zwraca uwagę, że Nvidia jest dziś drugą najcenniejszą spółką giełdową na świecie, ustępuje jedynie Apple. Zarabia na sztucznej inteligencji, dostarczając zaawansowane procesory niezbędne do trenowania modeli AI i rozbudowy infrastruktury obliczeniowej.

– Można powiedzieć, że sprzedaje kilofy podczas gorączki złota. Jednocześnie jej interesy gospodarcze coraz mocniej kolidują z amerykańską polityką bezpieczeństwa – mówi Wirtualnej Polsce.

Płk Grzegorz Małecki: wywiad, ale też struktury poza nim

O zagrożeniach, jakie niesie chińskie szpiegostwo, w środowisku służb specjalnych mówi się od dawna. W Polsce temat nadal jest niedoszacowany, uważa były szef Agencji Wywiadu płk Grzegorz Małecki.

Jak mówi Wirtualnej Polsce, Chiny wykorzystują nie tylko klasyczne struktury wywiadowcze, ale również cały aparat instytucjonalny powiązany z państwem. Wskazuje na przedsiębiorstwa, banki, instytucje naukowe, think tanki i inne organizacje, które mogą służyć pozyskiwaniu informacji oraz budowaniu wpływów politycznych i gospodarczych.

Jak tłumaczy, cywilny wywiad funkcjonuje w ramach Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego (MSS). Ale aktywność poza granicami Chin prowadzi również Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, zajmujące się m.in. monitorowaniem i kontrolowaniem chińskiej diaspory.

Do tego, jak wylicza płk Małecki, dochodzi rozbudowany wywiad wojskowy, wyspecjalizowany w pozyskiwaniu informacji technicznych, cyberwywiadzie i technologiach o zastosowaniach militarnych. W jego ocenie mamy więc do czynienia z globalnym systemem wywiadowczym, wykorzystującym praktycznie wszystkie dostępne instrumenty państwa.

Niebezpieczeństwo, jak mówi, polega również na tym, że nie mamy pełnej wiedzy, w jaki sposób pozyskane informacje są następnie wykorzystywane. Zdaniem płk. Małeckiego nie można wykluczyć, że trafiają one do państw prowadzących wobec Polski wrogą działalność, w tym do Rosji czy Białorusi. Dlatego nie wolno traktować chińskiego wywiadu jako zagrożenia abstrakcyjnego, które ze względu na odległość geograficzną nas nie dotyczy. Tym bardziej że chińskie służby od niedawna intensywnie rozbudowują zdolności do działań ofensywnych poza granicami kraju.

Co wiemy o chińskim wywiadzie? Zaskakująco mało

Kłopot w tym, że o samym MSS wiadomo niewiele. Ministerstwo powstało w 1983 r., ale nie publikuje ani budżetu, ani liczby pracowników. Badacze nazywają je jedną z najbardziej tajnych instytucji w Chinach, nawet jak na standardy tamtejszego aparatu bezpieczeństwa.

Alex Joske, australijski analityk i autor książki o MSS "Spies and Lies", zwracał uwagę w rozmowie z magazynem "The Diplomat", że większość znanych operacji resortu prowadziły w rzeczywistości jego regionalne oddziały, np. w Szanghaju czy w prowincji Guangdong. Paradoksalnie za rządów Xi Jinpinga resort wyszedł z cienia. Od 2023 r. prowadzi konto w komunikatorze WeChat, na którym ostrzega Chińczyków przed zagranicznymi szpiegami. Ministerstwem kieruje Chen Yixin, jeden z najbliższych współpracowników Xi.

W wydanej w 2022 r. książce "Spies and Lies" Joske przekonuje, że jednym z największych sukcesów MSS było wpływanie na zachodnie elity. Według niego teza o "pokojowym wzroście" Chin narodziła się w China Reform Forum, think tanku, który w rzeczywistości służył chińskiemu wywiadowi jako platforma operacji wpływu. Działający przez niego oficerowie mieli potajemnie nawiązywać kontakty z zagranicznymi naukowcami, dyplomatami, politykami i biznesmenami. – Zachodnie rządy wciąż dopiero budzą się, jeśli chodzi o chińskie operacje wpływu – mówił Joske w rozmowie z "The Diplomat".

Najwięcej wiedzy o chińskich operacjach pochodzi z zachodnich służb i sal sądowych. W 2023 r. szefowie służb USA, Wielkiej Brytanii, Kanady, Australii i Nowej Zelandii po raz pierwszy wspólnie ostrzegli przed Pekinem, mówiąc o największej kradzieży własności intelektualnej w historii.

W Europie głośna była sprawa Jiana G., asystenta europosła AfD Maximiliana Kraha, skazanego w 2025 r. przez sąd w Dreźnie za szpiegostwo na rzecz Chin. Niemiecka prokuratura uznała ją za najpoważniejszy wykryty w tym kraju przypadek chińskiego szpiegostwa. W tym roku osoby podejrzane o pracę dla chińskiego wywiadu zatrzymywano m.in. we Francji i w Niemczech. Pekinowi sprzyja też prawo: chińska ustawa o wywiadzie z 2017 r. nakazuje każdej organizacji i każdemu obywatelowi wspierać państwowy wywiad i z nim współpracować.

Brakuje kompleksowej strategii wobec Chin

Zagrożenie chińskie dotyczy także Polski. Na łamach Wirtualnej Polski wielokrotnie opisywaliśmy problemy, jakie z chińskim dzierżawcą terenu ma port w Gdyni.

Zdaniem płk. Małeckiego Polska powinna przede wszystkim znacząco rozbudować zdolności kontrwywiadowcze pozwalające rozpoznawać, monitorować i neutralizować aktywność chińskich służb specjalnych. W jego ocenie niezbędna jest też ścisła współpraca ze służbami państw sojuszniczych.

– Mamy jeszcze możliwość odpowiednio wczesnego przygotowania się na rosnącą aktywność chińskiego wywiadu zagranicznego. Jednak same działania kontrwywiadowcze nie wystarczą. Potrzebujemy kompleksowej strategii państwa wobec Chin, obejmującej bezpieczeństwo, gospodarkę i politykę zagraniczną – mówi oficer.

Jak podkreśla płk Małecki, Pekin prowadzi ofensywę polityczną i społeczną, świadomie wykorzystując systematycznie rozbudowywany aparat bezpieczeństwa i wywiadu. Chińskie służby specjalne stały się jednym z najważniejszych instrumentów realizacji strategicznych interesów tego państwa.

Ekspert dodaje, że największe zagrożenie stanowią działania, których na co dzień nie dostrzegamy. Chińska ekspansja prowadzona jest często legalnymi, pozornie pokojowymi metodami, bez użycia środków charakterystycznych dla klasycznych operacji wywiadowczych.

– To długofalowa, trudna do rozpoznania rywalizacja, której skutki mogą okazać się destrukcyjne dla naszej gospodarki i bezpieczeństwa. I właśnie dlatego nie możemy ograniczać postrzegania chińskiego zagrożenia wyłącznie do działalności szpiegowskiej – mówi płk Małecki.