Bij executie Christa Pike kon van alles misgaan, maar dat weten Amerikanen al lang

De mislukte executie van Christa Pike in de Verenigde Staten roept vragen op over de doodstraf en de dodelijke injectie als executiemethode. Het gebruikte middel is officieel niet eens een dodingsmiddel. Welk sentiment heerst er in het land?

Pike raakte buiten bewustzijn na de mislukte executie van vorige week in Nashville, de hoofdstad van de staat Tennessee. Ze kreeg twee injecties toegediend die dodelijk hadden moeten zijn, maar overleed niet. Ze werd naar een ziekenhuis overgebracht. Dinsdag kwam ze weer bij bewustzijn.

Dat de executie van Pike zo dramatisch mislukte dat ze niet overleed aan de dodelijke injectie, is niet eerder voorgekomen, zegt Andrew Gawthorpe. Hij is Amerikakenner en docent aan de Universiteit Leiden. "Maar het is maar net hoe je mislukt definieert."

Executies gaan wel vaker mis. Tussen 1890 en 2010 is naar schatting 3 procent van alle executies in de VS mislukt. Eerder dit jaar werd in Tennessee een executie op het laatste moment afgeblazen omdat artsen geen ader van de veroordeelde konden vinden.

Dat is wrang, want de dodelijke injectie wordt als de 'humaanste' optie gezien om de doodstraf uit te voeren, vertelt Willem Post. Hij is Amerikakenner en verbonden aan Instituut Clingendael. Toch gaat het bij meer dan 7 procent van de executies met deze methode mis, blijkt uit cijfers van Death Penalty Info.

Het kan op twee manieren verkeerd gaan, legt Gawthorpe uit. "Iemand gaat niet dood. Dat komt niet vaak voor. Maar het kan ook misgaan in de zin dat het heel lang duurt voordat iemand dood is." Post vult aan: "Bij een injectie is iemand vaak niet meteen dood. Er kan nog een schokkende ademhaling voorkomen, maar na een paar minuten zou het voorbij moeten zijn."

'Farmaceuten weigeren zelfdodingsmiddel te verschaffen'

Er zijn meerdere methodes, zoals de gaskamer of het vuurpeloton, maar de voorkeur in de VS is de dodelijke injectie. Deze wordt gezien als het humaanst, zeggen Gawthorpe en Post. "Het afgelopen decennium weigeren farmaceutische bedrijven middelen te verschaffen om te executeren. Ze moeten in de VS daarom op zoek naar andere middelen en oplossingen", vertelt Gawthorpe.

Het middel dat bij Pike is ingespoten heet pentobarbital. Dat is officieel geen middel dat door farmaceutische industrie wordt gebruikt om mensen het leven te ontnemen, maar is een zware pijnstiller.

Als je dit in grote hoeveelheden toedient, is het in de meeste gevallen dodelijk. Het is eerder succesvol gebruikt, maar bij Pike ging dat dus niet goed. Gawthorpe: "Dit middel is ook helemaal niet ontwikkeld of bedoeld om executies uit te voeren."

Hier komt nog bij dat de American Medical Association (AMA) om ethische redenen weigert dat medici de executies mogen uitvoeren. Daardoor voert ongetraind gevangenispersoneel, dat weinig ervaring heeft met het injecteren van naalden, vaak de executie uit.

'Voor veel Amerikanen geldt nog altijd: oog om oog, tand om tand'

Als de executies vaak zo rommelig verlopen, rijst de vraag of de Amerikanen nog wel voor deze strafmaat zijn. Dat blijkt wel het geval. Nog altijd is meer dan de helft van de Amerikanen voorstander van de doodstraf, ook al neemt dat cijfer jaarlijks gestaag af.

Het aantal voorstanders verschilt wel enorm per staat. Vooral in conservatieve staten als Tennessee, Texas en Alabama is een grote meerderheid voor de doodstraf, vertelt Post. "Daar heerst nog het meest de cowboymentaliteit: oog om oog, tand om tand. Conservatieven zijn echt tough on crime."

Maar de rammelende uitvoering is niet het enige probleem. Vaak duurt het ook lang voor het vonnis wordt voltrokken. Pike moest 27 jaar wachten op haar executie. Post: "Amerika is door en door een juridische maatschappij waarbij je kunt blijven procederen." Daarnaast zijn er actiegroepen zoals Amnesty International die veroordeelden van juridische steun voorzien, om executie te voorkomen.

Dat een strafproces zo lang duurt, komt volgens Gawthorpe doordat de rechtbank altijd bereid is nieuw bewijs te beoordelen, omdat de doodstraf onomkeerbaar is. In een paar procent van de gevallen blijkt de veroordeelde later onschuldig, vertellen de experts. "Maar eenmaal uitgevoerd, is het onherstelbaar", zegt Post.

Meerderheid nog altijd voorstander, maar cijfer daalt licht

In de VS heeft iedere staat een eigen rechtssysteem en verschilt het dus per staat of de doodstraf nog wordt gehanteerd. Op dit moment hebben 27 van de 50 staten nog de doodstraf, maar niet iedere staat gebruikt deze strafmaat ook. Daarnaast kan de doodstraf op federaal niveau (landelijk) worden uitgevoerd.

President Donald Trump is groot voorstander van de doodstraf en sinds zijn bewind worden de meeste executies uitgevoerd. In 2025 zijn in totaal 47 executies uitgevoerd in elf staten, het grootste aantal sinds 2009. De meeste werden uitgevoerd in Florida, de staat waar Trump vaak verblijft, gevolgd door South Carolina, Texas en Alabama. Dat zijn conservatieve staten.

Post ziet grote verschillen bij verschillende bevolkingsgroepen. "Over het algemeen zijn Republikeinen vaker voorstander dan Democraten, witte mensen vaker dan zwarte mensen en conservatieven vaker dan liberalen."

Vooralsnog behoort de VS tot de top vijf landen waarin de meeste executies worden uitgevoerd. Dit jaar zijn volgens Amnesty International 29 executies uitgevoerd in het land. Er staan nog negen executies gepland.

Om een vraag te kunnen stellen dien je in te loggen. Log in of maak binnen 1 minuut jouw gratis account aan.