همزمان با اعزام ناو روزولت؛ تلاش میانجی‌ها برای مهار جمهوری اسلامی پیش از اجرای حمله نظامی

در حالی که تنش‌ها در منطقه با آتش‌افروزی‌های رژیم ایران و فرو پاشیدن «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد» ادامه یافته، تلاش میانجیگران نیز برای مهار جمهوری اسلامی تا کنون به جایی نرسیده است.

مذاکرات میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی در شرایطی همچنان در وضعیت بن‌بست قرار دارد که تحولات اخیر در تنگه هرمز با حمله به کشتی‌های تجاری، بر پیچیدگی بحران در خلیج فارس افزوده است. تنش جاری در منطقه با آتش‌افروزی‌های رژیم ایران باعث فرو پاشیدن توافق‌نامه‌‌ی ماه ژوئن که با هدف پایان دادن به جنگ از سوی ایالات متحده ارائه شده بود، بیشتر ادامه یافت و پس از گفتگوهای متعدد با حضور میانجیگران، جمهوری اسلامی همچنان به تهدید کشتیرانی بین‌المللی ادامه می‌دهد.

بر اساس گزارش «وال‌استریت ژورنال»، تنش‌ها در خاورمیانه بار دیگر به نقطه‌ جوش نزدیک می‌شود. دیپلمات‌های میانجی منطقه با شتاب و از ترس درگیری‌ها با اولویت قرار دادن مذاکرات، در حال فشار برای احیای گفتگوها با رژیم ایران هستند. این تلاش‌ها در سایه‌ی تحرکات نظامی گسترده‌ی آمریکا و هشدارهای اسرائیل صورت می‌گیرد و هدف اصلی آن جلوگیری از آغاز دوباره‌ی  حملات نظامی است.

میانجی‌های خاورمیانه در حال حاضر مشغول احیای کانال‌های گفتگو با جمهوری اسلامی هستند. این تلاش‌ها در شرایطی انجام می‌شود که ایالات متحده در حال انتقال ناو هواپیمابر دیگری به منطقه است و اسرائیل اعلام کرده که برنامه‌های احتمالی برای حملات جدید را آماده کرده است.

دو گروه ضربتی ناو هواپیمابر در حال حاضر در خاورمیانه مستقر هستند و سومین ناو (یواس‌اس تئودور روزولت) نیز از اقیانوس آرام در راه است. هنوز مشخص نیست که هر سه ناو بطور همزمان در منطقه باقی بمانند یا نه.

علاوه بر این، آمریکا در حال اعزام ناو تهاجمی آبی‌- خاکی «یو‌اس‌اس می‌کین آیلند» حامل تفنگداران دریایی است و برخی نیروهای خود را از پایگاه‌های منطقه‌ای خارج کرده تا از آسیب احتمالی در امان بمانند.

این تحرکات نظامی در حالی صورت می‌گیرد که رژیم ایران و شبه‌نظامیان حوثی متحدان آمریکا در خلیج‌ فارس را تهدید کرده‌اند. تروریست‌های حوثی‌ اخیراً حملاتی به عربستان سعودی انجام داده‌اند و وزارت خارجه آمریکا نیز دستور خروج کارکنان غیرضروری دولت آمریکا و خانواده‌هایشان از عربستان را صادر کرده است.

این اقدامات نشان‌دهنده‌ی آمادگی آمریکا برای سناریوهای مختلف است؛ مقامات آشنا با برنامه‌ریزی‌ها می‌گویند که ارتش آمریکا گزینه‌های مختلفی برای حمله به جمهوری اسلامی را آماده‌  کرده است.

اینهمه در حالیست که رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرده که ایالات متحده پیش از انتخابات میاندوره‌ای در سوم نوامبر به جمهوری اسلامی ایران حمله نخواهد کرد. ترامپ روز یکشنبه ۱۸ اکتبر طی پیامی در شبکه‌ی اجتماعی «تروث‌ سوشال» تأکید کرد که اگر رژیم ایران به سرعت رفتار خود را تغییر ندهد، آمریکا و اسرائیل «به زودی کار را تمام خواهند کرد». این اظهارات، میانجی‌ها را وادار به شتاب بیشتر کرده است.

در ماه‌های گذشته، تنش‌ها حول تنگه هرمز و اختلال در کشتیرانی نیز بالا گرفته و میانجی‌هایی مانند پاکستان و قطر در تلاش برای باز کردن کانال‌های غیرمستقیم بوده‌اند.

در همین زمینه، وزیر امور خارجه آمریکا، مارکو روبیو، در جریان سفر خود به هند، هسته‌ی اصلی رویکرد دولت ترامپ را جلوگیری از دستیابی رژیم ایران به سلاح هسته‌ای عنوان کرد.

روبیو تأکید کرد که ایالات متحده هیچ توافقی را که مسیری برای دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای باز کند، نخواهد پذیرفت و این سیاست تا زمانی که دونالد ترامپ در قدرت است، ادامه خواهد یافت. روبیو همچنین به نقش کشورهای دیگر مانند قطر به عنوان واسطه برای از سر گرفتن مذاکرات اشاره کرد. مذاکراتی که هیچ پیشرفت ملموسی درباره آنها گزارش نشده است.

از سوی دیگر، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی با طرح دوباره‌ی برنامه‌ی «هفت‌روزه»ی بازگشایی تنگه هرمز که پیشتر رئیس‌ جمهور آمریکا آن را رد کرده بود، همچنان بر اجرای آن پافشاری می‌کند.

عراقچی می‌گوید، پیش‌شرط اصلی برای ورود به مذاکرات در مورد سایر موضوعات، تعهد آمریکا به اجرای «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» است. این طرح در حالی مطرح می‌شود که مقامات آمریکایی، از جمله وزیر خارجه مارکو روبیو، رویکرد اصلی دولت آمریکا را بستن تمام مسیرهای دستیابی رژیم ایران به سلاح هسته‌ای می‌دانند و حاضر به پذیرش توافقی نیستند که چنین امکانی ایجاد کند.

دیپلمات‌های کشورهای میانجی، از جمله مصر، ترکیه، قطر، عمان و پاکستان، در حال تماس‌های فشرده و اضطراری هستند. گزارش‌ها از تماس‌های وزرای خارجه این کشورها با وزیر خارجه رژیم ایران حکایت دارد، هرچند بر اساس آخرین گزارش‌ها، پیشرفتی تا کنون به دست نیامده است. برخی پیشنهادها شامل آتش‌بس موقت چندروزه برای ایجاد اعتماد و بازگشایی تنگه هرمز مطرح شده، اما رژیم ایران بر شرایط خود تأکید دارد و آمریکا نیز خواهان «تغییرات اساسی» در رفتار تهران است.

وضعیت فعلی بسیار شکننده است. از یکسو، آمریکا با اعزام ناو سوم و آماده‌سازی گزینه‌های ضربتی، در حال افزایش و تثبیت توان نظامی خود در منطقه است. از سوی دیگر، دیپلمات‌ها تلاش می‌کنند تا قبل از عبور از نقطه‌ی بی‌بازگشت، گفتگوها را احیاء کنند.

دونالد ترامپ با اعلام عدم حمله پیش از انتخابات میاندوره‌ای، فضایی برای دیپلماسی ایجاد کرده، اما حملات روزانه‌ی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به کشتیرانی تجاری در خلیج‌ فارس و همچنین پافشاری رژیم ایران برخواست‌های خود، فضا را محدود نگه داشته است.

اسرائیل نیز با آماده‌ ساختن برنامه‌های حملاتی، فشار بر رژیم ایران را حفظ کرده و ممکن است در صورت احساس تهدید فوری، اقدام کند. در این میان، رژیم ایران با تهدید کشورهای منطقه، تلاش می‌کند به سود خود خود بازدارندگی ایجاد نماید. کارشناسان منطقه‌ای اما معتقدند که هر حادثه کوچک، مانند حمله به یک کشتی یا پایگاه، می‌تواند زنجیره‌ای از واکنش‌ها را به وجود آورد.

آمریکا خواهان محدود کردن برنامه‌ی هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی و کاهش نفوذ منطقه‌ای آن است، در حالی که رژیم ایران بر خواست‌های تکراری شامل لغو تحریم‌ها، آزادسازی پول‌های بلوکه‌شده و پایان جنگ با حزب‌الله در لبنان همچنان اصرار می‌ورزد.

با این حال، تلاش‌های دیپلماتیک میانجی‌ها پس از جنگ چهل روزه تا کنون هیچ نتیجه‌ای نداشته، زیرا اصولا متقاعدکردن جمهوری اسلامی برای رسیدن به توافق با ایالات متحده، خارج از توانایی آنهاست و اصلا محتمل به نظر نمی‌رسد.