Onrust op de Donberberg: Aurélie wil blijven, buurt wil rust

Ruim anderhalf jaar woont Aurélie Pauly tussen de bomen van de Donderberg in Laken. Ze krijgt er vaak ongevraagd gezelschap van andere dakloze mensen. Dat geeft overlast, zegt de buurt. Eigenaar Stad Brussel wil haar nu weg, maar Aurélie, die zich de hoedster voelt van de fragiele bosomgeving, zet zich schrap. “Zonder mij zou hier al veel vernield zijn.”

Officieel is het terrein van de Donderberg niet publiek toegankelijk. Maar het hekwerk dat de Stad Brussel aan het eind van het steegje in de Tuin­bouwersstraat ter afsluiting heeft geplaatst is neergehaald en kromgebogen. Wie wil, kan zich er makkelijk doorheen wurmen.

Vlak achter het hek is er links een flinke verzamelplek van afgedankte spullen – een kapotte sofa, gescheurd zeildoek, een gebroken schaal. Rechts zijn er de restanten van een geïmproviseerde keuken. Wat verderop staat een oude es met hoog in de takken een boomhut.

Via een smal paadje loop je door de stekelige braamstruiken heen het hellende terrein op. Her en der staan houten bordjes met daarop in sierlijk handschrift regeltjes en uitspraken over het leven en de natuur. Mettre une limite n'est pas manque de respect. Onderweg kom je ook langs een blauwe tent die, afgaande op het tafeltje vol koffiebekers ernaast, bewoond lijkt.

Boven zit Aurélie Pauly (43) – oudroze broek, sportschoenen, donkergrijze hoodie – op de uitkijk bij haar kampement. De basisstructuur van de hut is een dikke, vergroeide boomtak. Met dunnere takken, pallets, golfplaten, zeildoek en ander textiel heeft ze er eigenhandig een huisje omheen gebricoleerd. “Het heeft de stormen van vorige week overleefd”, vertelt ze met enige trots.

Spiegel en yogamat

Binnen is het huiselijk ingericht. Er staat een tafel met stoelen, er is een soortement keukentje met een kleine vuurplaats, een slaapplek en een leefruimte met tegen de wand een spiegel en een gitaar, en op de grond een yogamat.

“Ik kan hier autonoom leven”, zegt Aurélie. Eten krijgt ze van een voedselhulporganisatie, voor water kan ze terecht bij Nos Pilifs, die de nabijgelegen serres van Stuivenberg uitbaten. Daar laadt ze ook haar telefoon en laptop op.

Sinds begin vorig jaar woont ze hier. De Donderberg is een verwilderd stuk natuur met oude bomen – 2,6 hectare groot. Het is een binnengebied omgeven door de huizen van de Tuinbouwersstraat en de Sint-­Albaansbergstraat. Vanuit hun open tuinen kunnen de bewoners zo het bos inlopen.

Ooit maakte de Donderberg deel uit van de koninklijke boomkwekerij van Leopold II. Via de Koninklijke Schenking kwam het perceel terecht bij het Brusselse OCMW en later bij de Stad Brussel. Die hield het terrein, dat officieel geen groene zone is, afgesloten, met de bedoeling de site te ontwikkelen.

In 2011 lanceerde het stads­bestuur het plan om een grote Franstalige basisschool met sportzaal en woningen te bouwen op de Donderberg.
De buurtbewoners, verenigd in het Collectief Save Donderberg, begonnen aan een lange juridische strijd. Driemaal trokken ze naar de Raad van State, driemaal werd de vergunning geschorst.

In de loop der jaren kreeg het collectief steeds meer steun van andere actiegroepen en natuurverenigingen, die de biodiversiteit van deze groene long niet teloor wilden zien gaan. Zo streek begin oktober 2024, enkele dagen voor de gemeenteraadsverkiezingen, plots een internationaal allegaartje van jonge anarchisten en ecoactivisten neer op de Donderberg.

Ophaalbrug

Het gezelschap noemde zich Les Écureuils Sauvages du Donderberg en riep het groene gebied uit tot ZAD, Zone à Défendre. Ze verschansten zich met maskers op achter een ophaalbrug en kondigden aan het terrein te blijven bezetten zolang de bouwplannen niet werden geschrapt.

In een mum van tijd zetten ze vlak bij de ingang een bivakkeuken neer, timmerden een boomhut, een cabane communautaire en nog enkele andere houten constructies en sjorden ze schommeltuigen in de bomen voor de kinderen uit de buurt.

Veel buurtbewoners voelden zich door hun komst gesterkt in hun strijd. “Wij hadden het altijd geprobeerd via de juridische en politieke weg”, zegt Philip Prager, bewoner van de Tuinbouwersstraat. “Zij hanteerden een andere methode. Die kon nuttig zijn om de druk op te voeren.”

De groep kon bij de buren terecht voor water en elektriciteit. “Zelf ging ik elke dag koffie brengen”, vertelt Prager.

Bouwproject begraven

Na de gemeenteraadsverkiezingen kreeg Brussel-Stad een nieuwe meerderheid, socialisten, liberalen en christendemocraten. Die kondigde eind november aan de bouwplannen op de Donderberg te begraven.

De Stad zou uiteindelijk ruim vier miljoen euro schadevergoeding betalen aan de aannemer aan wie de bouwopdracht destijds was toegezegd. Intussen heeft de nieuwe Brusselse gewestregering ook beloofd dat de Donderberg officieel een groene zone wordt.

Maar eind 2024 hadden de wilde bezetters van de Donderberg weinig fiducie in de beloftes van de politiek. Ze bleven nog maanden op post. Ondertussen organiseerden ze klimateliers in de bomen en andere workshops.

Zo raakte in het voorjaar van 2025 Aurélie Pauly verzeild op het terrein. “Ik werkte mee aan een kookworkshop, had geen onderdak en vroeg of ik kon blijven overnachten.” Ze zwierf toen al enkele jaren rond van krakerspand naar noodopvang.

Moeilijk parcours

Pauly heeft een moeilijk parcours achter de rug. Ze groeide op in een boerderij in het Luikse. Het was een traumatische jeugd, zegt ze, die haar mentaal beschadigde en haar aanzette tot een vroege vlucht naar de hoofdstad. In Brussel werkte ze meerdere jaren in de buitenschoolse opvang, tot dat een jaar of vijf geleden stopte.

Vandaag noemt ze zich opvoedster, activiste, kunstenaar en schrijver, met een eigen website over haar plannen en projecten (le-chant-des-our-ire-s.com). Al twintig jaar droomt ze van een soort bosschool, leven in en met de natuur en anderen daarbij helpen. Maar in dat streven botst ze telkens weer op muren van onbegrip. “Ik loop uit de pas”, beseft ze.

Aurélie vestigde zich op de site, een beetje op afstand van de in haar ogen erg chaotische bende Écureuils. Die besloot enkele maanden na haar komst te vertrekken, met achterlating van alle constructies en een deel van het materiaal.

Zij bleef. Ze voelde zich helemaal thuis, zo midden in de natuur, en achtte zich steeds meer verantwoordelijk voor het natuur­gebied. “De site was sinds de bezetting open. Dan moet er toezicht zijn. Anders is in twee weken tijd alles vernield”, legt ze uit.

Luid gillen

Ze kreeg inderdaad al snel het gezelschap van allerlei daklozen op zoek naar een plek om te slapen. “Soms zijn het er twee, soms twintig”, zegt ze. “Er zijn er die zich correct gedragen, anderen komen om te keten of hebben drugs bij zich. En lang niet iedereen weet hoe om te gaan met de natuur.”

Zij probeert met bordjes met regels orde te scheppen en ruimt rondslingerende spullen en afval op. “Het is niet altijd makkelijk.”

Daar komt bij dat ze naar eigen zeggen geregeld belaagd wordt door baldadige kinderen uit de buurt, die stenen naar haar kampement gooien. “Uit wanhoop omdat niemand me helpt, ga ik soms heel luid gillen.”

De buren, die na de beslissing van de Stad om niet te bouwen, gehoopt hadden op rust in het groene binnengebied, hebben steeds meer moeite met deze situatie. Al meer dan een jaar ondervinden ze overlast.

“Het is hier een squat, een kraakpand, geworden, een no-gozone waar marginale personen op afkomen, mensen met honden, alcoholisten”, legt Philip Prager uit.

De klachten van de buurt zijn talrijk: er is lawaaioverlast, er zijn opstootjes en vechtpartijen, er zijn problemen met de netheid, er wordt gedeald, er was een poging tot inbraak. “En dan is er soms ook het gegil van Aurélie.”

Het is hier een squat geworden, een no-gozone waar marginale personen op afkomen, mensen met honden, alcoholisten.

Buurtbewoner

De afgelopen maanden moest de politie geregeld langskomen. Het hek werd rechtgezet, maar achteraf toch weer gevandaliseerd.

De buren zijn vooral boos dat de Stad Brussel niet kordaat ingrijpt. “Verschillende omwonenden hebben het gemeld. Maar er gebeurt niets”, zegt Prager. “Terwijl het toch echt niet normaal is om vlak naast of achter je woning mensen te hebben die vechten en schreeuwen.”

De bewoners willen dat er nu eindelijk een solide afsluiting geplaatst wordt en dat de Stad maatregelen neemt om een einde te maken aan de huidige wilde bezetting van het terrein. “Ook moet er een beheersplan komen voor de site en een visie voor de toekomst”, zegt Serge Malaisse van Save Donderberg.

'Tijdelijke bewoners moeten weg'

Het dossier Donderberg zat jarenlang bij de dienst Stadseigendommen van de Stad Brussel. Vijf maanden geleden werd het overgeheveld naar Groene Ruimten. Bij die overdracht verklaarde schepen Florence Frelinx (MR) dat ze de Donderberg zo snel mogelijk publiek toegankelijk wil maken, binnen de komende maanden.

Maar een concreet beheersplan voor het verwilderde stuk natuur ligt er nog niet, meldt het kabinet. “We zijn aan het nadenken hoe de site opengesteld kan worden voor het publiek.”

Volgens het kabinet neemt de schepen de klachten uit de buurt wel degelijk ernstig. “We zullen opnieuw een ploeg sturen om de site af te sluiten en te beveiligen. En er is beslist dat de tijdelijke bewoners zullen moeten vertrekken, ook Aurélie. Deze plek is niet aangepast om te wonen. Het geeft overlast en creëert spanningen met de buurt.”

De Stad schakelde hiervoor eerst de diensten van Samusocial en het OCMW in om Aurélie te informeren en haar te begeleiden naar een meer aangepaste woning. “Helaas lukt dit niet. Ze weigert”, aldus het kabinet. “Daarom gaan we nu een procedure opstarten.”

Intussen zijn er ook organisaties die het opnemen voor Aurélie. De daklozenvakbond Syndicat des Immenses hing twee weken geleden een groot spandoek op in de Tuinbouwersstraat met daarop Laat haar met rust, zij is de natuur die zich verdedigt.

“Aurélie is de zondebok voor alles wat misgaat op het terrein. Zij staat symbool voor de komst van de krakers en de dealers, maar dat klopt niet”, zegt Laurent d'Ursel, trekker van de vakbond. “Zij doet fantastisch werk, initieert passanten in de natuur en biodiversiteit. Wij zien haar als de intendant van de Donderberg.”

Waarom geen oplossing zoeken waarbij deze dame op de site kan blijven wonen, bijvoorbeeld in een tiny house met een functie als parkwachter?

Jean-Baptiste Godinot

Bestuurder van We Are Nature

Ook We Are Nature nam deel aan de spandoekactie, het burgercollectief dat zich inzet voor het behoud van de natuurgebieden in Brussel.

“Wij vinden dat deze dame geen probleem vormt”, zegt Jean-Baptiste Godinot, bestuurder van het collectief. “Ze heeft juist geholpen om problemen te vermijden. Ze houdt het terrein schoon, signaleert het als er indringers zijn. Wij vinden dat wat zij doet niet naar waarde wordt geschat. Zonder haar zou de natuur veel meer beschadigd zijn.”

“Trouwens, wat gebeurt er met haar als ze wordt uitgezet? Dan belandt ze misschien wat verderop op straat en dan is de situatie erger voor iedereen.”

Godinot doet meteen een voorstel. “Dit groengebied zal sowieso beheerd en bewaakt moeten worden. Waarom geen oplossing zoeken waarbij deze dame op de site kan blijven wonen, bijvoorbeeld in een tiny house met een functie als parkwachter?”

In het bos gaat Aurélie intussen verder met wat ze altijd doet, ze raapt een stuk plastic op, zet een omgevallen plank recht. “Men zegt mij te vertrekken, maar ik blijf. Ze kunnen mij niet zomaar wegvegen, alsof ik niet besta.”