Imię Boga w Starym Testamencie. Tajemnica słów "Jestem, który jestem"

Jak pierwotnie brzmiało imię Boga czczonego przez starożytnych Izraelitów? W programie WP "Teraz Giełzak", prof. Łukasz Niesiołowski-Spanò wyjaśnił, skąd wzięły się popularne formy "Jahwe" i "Jehowa", a także dlaczego nie można z całkowitą pewnością odtworzyć pierwotnej wymowy imienia Boga.

Stary Testament przedstawia Boga nie tylko przez jego działania, ale także przez imię, które ma szczególne znaczenie w historii Mojżesza. W Księdze Wyjścia Bóg odpowiada na pytanie o swoje imię słowami "Jestem, który jestem" - wyrażeniem interpretowanym również jako "Będę, który będę".

W starożytności imię Boga Izraela zapisywano czterema hebrajskimi literami: JHWH. Taki zapis nazywa się tetragramem. Problem polega na tym, że dawny zapis hebrajski nie zawierał samogłosek, a z czasem Żydzi zaczęli unikać głośnego wymawiania świętego imienia. Zastępowali je określeniem "Adonaj", czyli "Pan".

- Dyskusja o tym jak pierwotnie mogło brzmieć imię Boga, który stał się Bogiem naczelnym Izraelitów, jest dyskusją, która w nauce trwa do teraz (...) Wiemy, że w starożytności prawdopodobnie zastępowano imię Boga rzeczownikiem "Adonaj", czyli "mój pan", albo słowem "haszen", znaczącym "imię". Z punktu widzenie niereligijnego, a naukowca, to imię w trój-literowym brzmieniu wokalizowalibyśmy jako "Jaho", a czerto literowe jako "Jahua", z długim "a" na końcu - przyznał prof. Łukasz Niesiołowski-Spanò.

Jak zauważył historyk, badacze rozważają różne możliwości odtworzenia pierwotnej wymowy imienia Boga. W dyskusji pojawiają się formy takie jak "Jaho" czy "Jahua", ale nie należy przedstawiać ich jako bezspornie ustalonego brzmienia.

Sprawę komplikuje system znaków samogłoskowych opracowany przez żydowskich uczonych, zwanych masoretami. W przypadku tetragramu znaki te miały przypominać czytelnikowi o zastępczym odczytaniu imienia, a nie odtwarzać jego pierwotną wymowę.

- One się biorą z tego, że tekst hebrajski Biblii, zaopatrzony jest w tzw. Masorę. To znaki, które sugerują wokalizowanie i akcentowanie słów i zdań. W wypadku imienia boskiego, czyli tego gramatonu, one są zlokalizowane w taki sposób, żeby odczytać to jako "Jehowa" albo "Jahwe" - odpowiedział historyk.

Ekspert przyznał w odpowiedzi na pytanie Marcina Giełzaka, że w ten sposób rozwinęła się między innymi forma "Jehowa". Z kolei "Jahwe" jest formą powszechnie przyjmowaną przez współczesnych badaczy, choć dokładne brzmienie starożytnego imienia nadal nie jest pewne.