KNF nakłada dużą karę. Największy bank: nie zgadzamy się

Szef KNF o regulacji kryptowalut

Źródło zdj. gł.: pkobp.pl

KNF decyzję nakładającą kary wydała 5 sierpnia. W komunikacie podkreśliła, że maksymalny wymiar każdej z nałożonych kar to ponad 3,8 mld zł, a decyzja nie jest prawomocna.

PKO BP podkreślił, że nie zgadza się ze stanowiskiem Komisji i skorzysta z przysługujących mu środków prawnych.

KNF nakłada karę na PKO BP

Zarzuty KNF dotyczą oferowanych przez bank lokat strukturyzowanych. To produkt finansowy, który łączy w sobie cechy lokaty terminowej oraz inwestycji w instrumenty finansowe. Bank, jako instytucja oferująca produkt, dzieli powierzony kapitał na dwie części - np. w obligacje skarbowe oraz na zakup instrumentów pochodnych, np. opcji powiązanych z wybranym aktywem bazowym - przykładowo z akcją, indeksem giełdowym czy walutą.

Bank otrzymał 26 mln zł kary za "nieinformowanie klientów o istniejących konfliktach interesów związanych ze świadczeniem usług w odniesieniu do lokat strukturyzowanych na rzecz tych klientów – w okresie od 7 lutego 2022 roku do 29 marca 2023 roku".

"(Bank) nie zidentyfikował dwóch rodzajów konfliktów interesów występujących w działalności Banku. Pierwszy dotyczył sprzeczności między interesem Banku a obowiązkiem działania przez ten bank w sposób rzetelny, z uwzględnieniem najlepiej pojętego interesu klienta tego banku. W interesie Banku było minimalizowanie kosztów zakupu opcji stanowiącej instrument pochodny wbudowany w lokatę, który był rzeczywistym kosztem dla Banku z tytułu oferowania klientom lokat strukturyzowanych" - napisała Komisja.

Komisja wyjaśniła, że PKO BP w trakcie opracowywania lokaty strukturyzowanej stosował "współczynnik partycypacji", który określał stosunek nominału opcji i nominału depozytów zebranych na lokatę strukturyzowaną od klientów. Zdaniem KNF podejście, które zakładało minimalizację kosztów zakupu opcji, poprzez przyjęcie niższego od 100 proc. współczynnika partycypacji, było równoznaczne z pogorszeniem warunków wypłaty odsetek z lokaty strukturyzowanej dla klienta.

Obniżenie kosztu zakupu opcji miało każdorazowo mieć wpływ na kwotę marży uzyskiwaną przez Bank, według zasady: niższy koszt zakupu opcji na rynku międzybankowym, to wyższa kwota marży dla banku, i odwrotnie: wyższa kwota przeznaczona na zakup opcji, to niższa kwota marży uzyskanej przez bank.

"Szczególnie istotne w kontekście konfliktu interesów"

"Drugi konflikt interesów odnosił się do sprzeczności między interesami klientów z segmentów bankowości osobistej i prywatnej, w stosunku do klientów bankowości podstawowej, którzy otrzymywali korzystniejsze warunki lokat strukturyzowanych w zakresie wypłaty gwarantowanej (tzw. rabat) w przypadku dotknięcia bariery, jak również wyższy poziom współczynnika partycypacji" - poinformowała KNF.

Konflikty te - jak relacjonuje Komisja - wpływały jednocześnie na marże pobierane przez bank oraz na odsetki oferowane klientom. KNF oceniła jednocześnie, że sytuacje te nie stanowiłyby podstawy do zastrzeżeń, jeśli konflikty byłyby właściwie zarządzane. "Organizacja banku oraz regulacje wewnętrzne nie zapewniały jednak tego, że w przypadku zaistnienia konfliktu interesów nie dojdzie do naruszenia interesów klienta. Bank nie ujawnił klientom tych konfliktów interesów" - zaznaczyła KNF.

Podkreśliła, że bank - zgodnie z obowiązującym prawem - był zobowiązany do poinformowania o istniejących konfliktach interesów jeszcze przed zawarciem umowy. Przepis ten ma umożliwić klientowi podjęcie świadomej decyzji co do zawarcia umowy. "Jest to szczególnie istotne w kontekście konfliktu interesów, który jest zagrożeniem dla zyskowności produktu finansowego dla klienta. Brak wypełnienia w tym zakresie obowiązku informacyjnego był zatem działaniem niezgodnym z najlepiej pojętym interesem klientów, a także cechującym się brakiem rzetelności i profesjonalizmu" - stwierdziła KNF.

Kary nałożone przez KNF

Zastrzeżenia Komisji budził też nieprzeprowadzenie analizy struktury kosztów i opłat proponowanej w odniesieniu do lokat strukturyzowanych. Bank miał nie zbadać, czy koszty lub opłaty związane z lokatą strukturyzowaną nie powodują pogorszenia oczekiwanej rentowności lokat strukturyzowanych. KNF wyjaśniła, że chodzi o to, czy koszty lub opłaty nie równoważą lub eliminują oczekiwanych korzyści finansowych lub podatkowych związanych z lokatami strukturyzowanymi. W tym przypadku PKO BP otrzymał 8 mln zł kary.

Komisja wskazała, że bank jest zobowiązany prawnie do zbadania, czy koszty lokaty (w tym marże) nie niwelują potencjalnych zysków klientów. Ma to pozwolić na prawidłowe oszacowanie kosztów lokaty i ich wpływu na rentowność oferowanych produktów.

Ponadto bank - w ocenie KNF - od 7 lutego do 16 listopada 2022 r. nie stosował rozwiązań ofertowych, które miałyby zapewnić, że lokata strukturyzowana będzie odpowiednia dla grupy docelowej. Kara w tym przypadku wyniosła 4 mln zł.

"Bank jest zobowiązany do rekomendowania, oferowania, zawierania lub umożliwiania zawarcia umowy lokaty strukturyzowanej zgodnie z grupą docelową. W okresie naruszenia część klientów zawierała umowy lokaty strukturyzowanej bez uprzedniego wypełnienia ankiety badającej zgodność oferowanych lokat strukturyzowanych z ustalonymi grupami docelowymi. Bank nie zbadał więc, czy umowy lokaty strukturyzowanej były oferowane klientom których potrzebom, cechom i celom ta lokata odpowiadała. Powodowało to powstanie ryzyka nabywania lokat strukturyzowanych przez osoby, których wiedza, doświadczenie, sytuacja finansowa lub tolerancja ryzyka były niezgodne z określoną przez Bank grupą docelową" - relacjonuje KNF.

W kwestii grup docelowych - jak podano - zastrzeżenia KNF budził też brak opracowania i wdrożenia przez bank rozwiązań dotyczących procesu opracowywania lokat, który zapewniałby, że będą one odpowiednie dla grupy docelowej.

Jak dodała KNF, konstrukcja lokat utrudnia klientowi zrozumienie ryzyka związanego ze stopą zwrotu lub zrozumienie kosztów rozwiązania umowy lokaty strukturyzowanej przed terminem, dlatego kategorie ryzyka powinny być określone w sposób bardziej szczegółowy.

Tymczasem - jak podkreśliła Komisja - przy opisywaniu kategorii ryzyka, bank nieprawidłowo przypisał opracowywane lokaty strukturyzowane do produktów nieskomplikowanych. Kara w tym przypadku wyniosła 8 mln zł.

Ostatnia, a zarazem najmniejsza kara - 1,5 mln zł - dotyczy kierowania "do klientów lub potencjalnych klientów informacji sprzedażowych nierzetelnych, mogących budzić wątpliwości i wprowadzających w błąd". Chodzi o ofertę 36-miesięcznej lokaty strukturyzowanej opartej na indeksie S&P500 - w okresie od 7 do 18 lutego 2022 r., oraz 25-miesięcznej lokaty strukturyzowanej opartej na indeksie Euro Stoxx 50 - w okresie od 16 do 30 sierpnia 2022 roku.

PKO BP o decyzji KNF

PKO BP przekazał, że decyzja KNF dotyczy historycznych spraw związanych z lokatami strukturyzowanymi z gwarancją kapitału z lat 2021-2023.

"Produkty objęte postępowaniem stanowiły ok. 1 proc. wartości wszystkich produktów inwestycyjnych PKO Banku Polskiego. Kwestie, których dotyczy decyzja zostały już dostosowane do oczekiwań nadzoru. Nie zgadzamy się ze stanowiskiem KNF i skorzystamy z przysługujących nam środków prawnych" - podkreśliło biuro prasowe banku.