Nagroda Nobla z chemii. Znamy tegorocznych laureatów

Tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii otrzymali Kenso Soai z Japonii oraz Francuz Henri B. Kagan. Naukowcy zostali wyróżnieni za przełomowe odkrycia, które umożliwiły wytwarzanie wyłącznie jednej z dwóch lustrzanych form danej cząsteczki. Ich badania pomogły w tworzeniu bezpieczniejszych leków.

Źródło zdjęć: © East News | JONATHAN NACKSTRAND

7 października 2026, 13:30

Najważniejsze informacje

• Laureatami chemicznego Nobla zostali Kenso Soai i Henri B. Kagan.
• Odkrycia badaczy pozwalają na precyzyjną syntezę tylko jednego, pożądanego lustrzanego odbicia cząsteczki.
• Naukowcy podzielą się po równo nagrodą w wysokości 12 mln koron szwedzkich (ok. 4,7 mln zł).

Francuz Henri B. Kagan oraz Japończyk Kenso Soai dokonali odkryć, które pozwoliły zoptymalizować reakcje chemiczne. Nowe metody znalazły zastosowanie w wytwarzaniu farmaceutyków, substancji smakowych, zapachowych oraz innowacyjnych materiałów.

Sukces badaczy polegał na opracowaniu technologii syntezy wyłącznie jednego lustrzanego odbicia danej cząsteczki, zwanego enancjomerem.

Wiele cząsteczek, w tym aminokwasy, występuje w naturze w dwóch postaciach, które są swoimi lustrzanymi odbiciami. Organizmy żywe zawierają zazwyczaj tylko jedną z tych form. Dotychczas chemicy uzyskiwali w laboratoriach równe proporcje obu wariantów. Rozdzielenie ich miało kluczowe znaczenie, ponieważ w przypadku substancji oddziałujących na organizmy, takich jak leki, pożądany skutek wywołuje z reguły tylko jedna, konkretna postać.

Nobel z chemii. Odkryli, jak tworzyć bezpieczniejsze leki

Pierwszy krok do wyizolowania pożądanego enancjomeru wykonał urodzony w 1930 r. w Boulogne-Billancourt Henri B. Kagan. Francuski chemik w 1986 r. odkrył nowy sposób sterowania reakcjami chemicznymi. Metoda ta pozwoliła na uzyskanie znacznie większej przewagi jednej z form lustrzanych niż wcześniej uważano to za możliwe.

Sukces w pełni sfinalizował urodzony w 1950 r. w Hiroszimie Kenso Soai. Japoński chemik w 1995 r. opisał pierwszą w historii reakcję mogącą prowadzić do powstania produktów homochiralnych. Z kolei w 2003 r. przedstawił ostateczny model reakcji, w wyniku której powstawała wyłącznie jedna z dwóch możliwych form lustrzanych cząsteczki.

Rozwiązanie tego chemicznego problemu pozwoliło m.in. na zoptymalizowanie produkcji skutecznych i bezpiecznych farmaceutyków.

Cały dzień w biegu? Skrót wydarzeń codziennie wieczorem w Twojej skrzynce