Służby polują na terrorystów w sieci. Ekspert wskazuje największe wyzwanie

Prokuratura Krajowa prowadzi śledztwo w sprawie zabójstwa sześciu osób na Rynku Głównym w Krakowie oraz usiłowania zabójstwa wielu innych osób przez 24-letniego Michała Oksińskiego.

Zdarzenia zakwalifikowano jako czyny o charakterze terrorystycznym. Zamachowiec zmarł w poniedziałek rano.

Śledczy zbierają i analizują m.in. ślady, które mężczyzna zostawił w sieci. W dyskusji o motywach działania 24-latka pojawia się pytanie o to, jakie zachowania, wpisy, znaki sprawiają, że powinna zapalić się lampka ostrzegawcza. W jaki sposób służby identyfikują osoby, które mogą stanowić potencjalne zagrożenie terrorystyczne?

Zamach w Krakowie. Ekspert ds. terroryzmu o identyfikowaniu zagrożeń

Służby identyfikują potencjalne przejawy czy też zagrożenia o charakterze terrorystycznym w cyberprzestrzeni, jak również w świecie rzeczywistym.

- Jeżeli chodzi o cyberprzestrzeń, służby kierują swoje zainteresowania na internet ogólnie dostępny oraz ten ograniczony, czyli darknet - wyjaśnia Andrzej Mroczek, członek Rady Programowej Centrum Badań nad Terroryzmem Collegium Civitas i były funkcjonariusz zajmujący się zwalczaniem terroru kryminalnego.

- Mówimy tu o różnego rodzaju grupach, portalach czy pokojach, półotwartych i zamkniętych, które skupiają osoby zweryfikowane. To tam służby muszą stosować odpowiednie metody pracy operacyjnej - dodaje.

W świecie realnym służby koncentrują uwagę przede wszystkim na środowiskach, które wykazują zachowania o charakterze ekstremistycznym.

- Od ekstremizmu do terroryzmu jest tylko jeden mały krok - mówi Mroczek.

- Cyberprzestrzeń i świat realny łączą się dwukierunkowo: jeżeli w sieci zauważone zostaną niepokojące zachowania, automatycznie przenosi się to na życie realne, co wymaga podjęcia działań równoległych w obu sferach - podkreśla ekspert.

W cyberprzestrzeni działania opierają się na obserwacji, analizie oraz "metodach ofensywnych", które mają na celu wyłowienie osoby mogącej stanowić zagrożenie.

- Na identyfikację składa się kilka płaszczyzn, przy czym nie każde zachowanie na pierwszy rzut oka świadczy o predyspozycjach do radykalizacji czy do stwarzania zagrożeń fizycznych - tłumaczy Mroczek.

- Służby dysponują narzędziami analitycznymi wyposażonymi w algorytmy wychwytujące charakterystyczne słowa i zachowania, a w razie potrzeby korzystają z zasobów służb zaprzyjaźnionych - dodaje.

Zamach w Krakowie. Policja monitoruje sieć

Policja podkreśla, że w sieci nie jesteśmy ani anonimowi, ani bezkarni.

- Funkcjonariusze CBZC w sposób ciągły monitorują internet pod kątem ujawniania wpisów wyczerpujących znamiona przestępstw - mówi Interii Michał Pietraszko z Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości (CBZC).

CBZC ustala dane i adres podejrzanego i przekazuje je do właściwej lokalnie jednostki policji, której funkcjonariusze udają się na miejsce i dokonują zatrzymania.

O jakie przestępstwa chodzi? Między innymi o stwarzanie zagrożenia dla życia i zdrowia.

- Na przykład, gdy ktoś w sieci zapowiada, że kogoś zabije. To czyn zagrożony karą do ośmiu lat więzienia, ale gdy takie wpisy pojawiają się wielokrotnie, mamy już typ kwalifikowany i karę do 12 lat więzienia - wyjaśnia Pietraszko.

Zatrzymania często dotyczą też nawoływania do czynu zabronionego, publicznego pochwalania przestępstwa czy nawoływania do nienawiści.

A co z treściami, które nie naruszają przepisów prawa, ale budzą niepokój?

- Osoby, które bezpośrednio nie komunikują zamiaru dokonania przestępstwa, ale przejawiają jakieś dziwne zachowania, też pozostają w zainteresowaniu policji - mówi Pietraszko.

Służby tropią zagrożenia

Największy problem dla służb wyszukujących potencjalne zagrożenia terrorystyczne stanowi identyfikacja zagrożeń płynących od pojedynczych osób, które nie są bezpośrednio zaangażowane w zorganizowane grupy ani w świecie realnym, ani w cyberprzestrzeni.

- Łatwiej wychwycić symptomy w przypadku grupy powyżej dwóch osób. Największym wyzwaniem jest sytuacja, gdy osoba radykalizuje się sama w zaciszu domu, nie komunikuje swoich planów na zewnątrz i przygotowuje atak fizyczny - mówi Andrzej Mroczek.

Jak podkreśla, pojedyncze osoby mogą radykalizować się i planować ataki z pobudek indywidualnych, światopoglądowych lub psychicznych, niekoniecznie powszechnie rozpoznanych przez służby.

- Największą trudność sprawia brak jakichkolwiek przecieków i sygnałów o ich radykalizacji - podkreśla Andrzej Mroczek.

Jakie zatem sygnały zwracają uwagę służb?

- Samo noszenie odzieży militarnej nie stanowi jeszcze przesłanki do objęcia danej osoby zainteresowaniem operacyjnym. Do stworzenia profilu potencjalnego terrorysty wymagane jest połączenie kilku elementów - mówi ekspert.

Służby weryfikują wszelkie nielegalne zakupy broni palnej, amunicji i elementów składowych. Sprawcy często kupują pojedyncze części (np. lufę, zamek, magazynek) w różnych miejscach i składają broń samodzielnie, co jest trudne do wychwycenia. Podobnie wygląda kwestia komponentów do materiałów wybuchowych.

- Przykładowo: Anders Breivik kupował w Polsce nawozy rolnicze do produkcji mieszanki ANFO, polskie służby to wychwyciły i przekazały informację stronie norweskiej. Jednak tam nie podjęto w tej kwestii działań - słyszymy.

Służby zwracają uwagę na sygnały materialne (wspomniany handel bronią, elementami materiałów wybuchowych) oraz werbalne w przestrzeni publicznej i internetowej.

- Jednorazowa wypowiedź rzucona pod wpływem impulsu traktowana jest jako mało istotny szczegół, jednak jej powtarzalność u tej samej osoby może wskazywać na proces radykalizacji i realne zagrożenie - tłumaczy Mroczek.

Chcesz porozmawiać z autorkami? Napisz: anna.nicz@firma.interia.pl justyna.kaczmarczyk@firma.interia.pl