Zmiana czasu na zimowy. Lekarz: to "międzynarodowy dzień jet-lagu"

Kluczowe fakty:

• Zmiana czasu wpływa na rytm dobowy człowieka. W jaki sposób?
• Eksperci wskazują, że zmiana czasu zwiększa ryzyko zawałów serca, udarów mózgu oraz wypadków komunikacyjnych i w pracy.
• Kobiety mogą być bardziej wrażliwe na skutki zmiany czasu. Dlaczego?
• Światło, zwłaszcza sztuczne, dodatkowo wpływa na rozregulowanie rytmu biologicznego. Z czym się to wiąże?

Godzina różnicy może wydawać się niewielka, jednak dla naszego rytmu dobowego nie pozostaje bez znaczenia.

- Zmiana czasu z letniego na zimowy, czyli mówiąc żartobliwie międzynarodowy dzień "jet-lagu". Wielu z nas doświadczyło podróży lotniczej, zdarzało się, że one były związane ze zmianą czasu. Czekająca nas zmiana czasu z letniego na zimowy to taka podróż w skali całego społeczeństwa. Biorąc pod uwagę, że śpimy przez ok. jedną trzecią życia, nie dziwi, że ma to wpływ na nasze funkcjonowanie - mówi lek. Piotr Grzyb, nefrolog i specjalista chorób wewnętrznych enel-med.

Lekarz tłumaczy, że na skutek zmiany czasu dochodzi do gwałtownej ingerencji w rytm dobowy regulowany wydzielaniem hormonów, osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej oraz wydzielania przez szyszynkę melatoniny. - Dlatego możemy spodziewać się, że następnego dnia będziemy mieli obniżony nastrój, będziemy drażliwi, nasza koncentracja będzie obniżona - opisuje.

O wpływie nawet godzinnego przesunięcia na organizm pisaliśmy już w tvn24.pl. - Możemy odczuwać brak energii, zmęczenie, gorzej spać, wybudzać się w nocy, mieć wyrzut kortyzolu, przez co będziemy bardziej podatni na stres i zmiany nastroju. To może wpływać negatywnie na nasze funkcjonowanie przez czas adaptacyjny - mówiła dr Agnieszka Kowalczewska, psycholożka komunikacji z Uniwersytetu SWPS w rozmowie z tvn24.pl w październiku zeszłego roku.

Według ekspertki gorzej zmianę czasu znoszą kobiety. - Kobiety bardziej podlegają cykliczności niż mężczyźni, dla których czas jest liniowy i chronologiczny, czyli musi być przyczyna i skutek. Dlatego mężczyźni mogą mniej odczuwać skutki zmiany czasu - objaśniała.

Większe ryzyko zawałów i udarów

Konsekwencje przestawienia zegarków mogą wykraczać poza gorsze samopoczucie, problemy ze snem czy koncentracją. - Zmiana czasu wiązana jest również z częstszym występowaniem zawału serca, udarów mózgu. Obserwowana jest większa częstość wypadków samochodowych czy wypadków w pracy - wyjaśnia Piotr Grzyb.

Problemem jest to, że zmiana czasu dotyczy całej populacji, czyli nas wszystkich. - Wśród nas znajdują się osoby, które mają większe ryzyko sercowo - naczyniowe, dla których dodatkowa dawka stresu związana ze zmianą czasu może mieć negatywne konsekwencje medyczne, może mieć również wpływ na działanie przyjmowanych leków, na przykład przeciwcukrzycowych, czy przeciwnadciśnieniowych, co może prowadzić do kilkudniowego pogorszenia kontroli leczenia - wyjaśnia Piotr Grzyb.

Co zmiana czasu robi z naszym zegarem biologicznym?

Zmiana czasu, o czym pisaliśmy wcześniej w tvn24.pl, wpływa również na synchronizację wewnętrznych zegarów organizmu. Organizm człowieka działa według wewnętrznego rytmu, który jest na bieżąco dostosowywany do warunków panujących na zewnątrz. Kluczową rolę odgrywa w tym procesie znajdujące się w mózgu jądro nadskrzyżowaniowe (ang. Suprachiasmatic nucleus, SCN). Docierające do niego z siatkówki informacje o świetle pozwalają organizmowi dopasować rytm dobowy do pory dnia i nocy.

Nie jest to jedyny biologiczny "zegar", który reguluje funkcjonowanie ciała. - Mamy także tak zwane zegary peryferyczne, znajdujące się w innych częściach ciała. Sprowadza się to do tego, że nasz żołądek ma swój własny zegar, nasza wątroba również ma własny zegar itd. Zazwyczaj te wszystkie zegary są zsynchronizowane - tłumaczyła Patrycja Ściślewska, neurobiolożka z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Na funkcjonowanie zegara biologicznego wpływa jednak nie tylko sama zmiana czasu. Istotną rolę odgrywa także światło.

Wpływ światła

W Polsce badania nad wpływem światła na rytm okołodobowy prowadziła m.in. chronopsycholożka dr hab. Irena Iskra-Golec wraz ze współpracownikami z Uniwersytetu SWPS. Naukowcy wykazali, że ekspozycja na światło może przyspieszać lub spowalniać naturalny rytm biologiczny. - Stąd zmiana czasu nawet o godzinę ma ogromne znaczenie, ponieważ w przypadku osoby pracującej w przestrzeni biurowej naraża ją na dłuższy kontakt ze sztucznym oświetleniem, co może skutkować, według badaczy, gwałtownym zahamowaniem melatoniny, czyli może mieć bezpośrednie przełożenie na jakość snu, wysypianie, a co za tym idzie, ogólną kondycję psychofizyczną człowieka - wskazała dr Kowalczewska.

Znaczenie ma również reakcja organizmu na sztuczne światło. Wzrost temperatury ciała i przyspieszenie rytmu serca mogą zakłócać rytm biologiczny, prowadząc do zmęczenia, ospałości i większej podatności na stres.

Jak złagodzić skutki zmiany czasu?

Zdaniem Piotra Grzyba nie ma konkretnych zaleceń pozwalających zapobiec skutkom zmiany czasu. - Radziłbym, aby w tym czasie zadbać o siebie, zadbać o to, żeby prowadzić aktywności, które będą miały wpływ na obniżenie naszego codziennego stresu - wskazuje lekarz.

- Można pójść na spacer, spotkać się z przyjaciółmi, przeczytać książkę, zadbać o to, aby wieczorem przed snem wyłączyć urządzenia elektroniczne, takie jak smartfon czy tablet, po to, żeby nadmiernie nie pobudzać swojego układu nerwowego. Warto, aby w najbliższych dniach osoby, które są wrażliwe na zmianę czasu, nie planowały bardzo intensywnych aktywności, żeby nie zwiększać stresu, który jest związany z tą sytuacją - podsumowuje lekarz.

W całej Unii Europejskiej na czas zimowy przechodzi się w ostatnią niedzielę października, a do czasu letniego wraca się w ostatnią niedzielę marca. Wspólną we wszystkich państwach członkowskich datę i czas rozpoczęcia oraz zakończenia okresu stosowania czasu letniego wyznacza dyrektywa obowiązująca od 2001 roku.