Ekstremalne zjawiska nasilają się na całym świecie. Najbliższe miesiące je spotęgują

Naturalne zjawisko, które polega na zmianie kierunku wiatrów i ogrzewaniu się powierzchniowych wód Pacyfiku, występuje cyklicznie co kilka lat. Naukowcy stwierdzają jego nadejście, gdy temperatura wody w równikowej części Oceanu Spokojnego wzrośnie przynajmniej o 0,5 st. C (względem wieloletniej średniej). Gdy poziom ten wzrasta do 1,5 lub 2 st. C, mówimy już odpowiednio o silnym i bardzo silnym zjawisku.

Obecne El Niño rozpoczęło się wiosną, a już w sierpniu osiągnęło poziom 2,5 st. C. "Już", bo El Niño trwa zazwyczaj od dziewięciu do 12 miesięcy, a szczyt obecnego nadejdzie prawdopodobnie w grudniu. Według najnowszych prognoz Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) temperatura wody w równikowej części Pacyfiku będzie wówczas o 3,7 st. C cieplejsza od wieloletniej średniej. Rekord z okresu 2015–2016, czyli 2,6 st. C, zostanie więc wyraźnie pobity.

– El Niño jest mocno ukształtowane i szybko się wzmacnia. Prognozy WMO wskazują na niemal 100-proc. prawdopodobieństwo, że utrzyma się do lutego 2027 r. – podsumowuje Celeste Saulo, sekretarz generalna WMO, powołując się na prognozy 13 czołowych instytucji badawczych.

Nie trzeba jednak czekać kolejnych tygodni, by dostrzec wyraźne ślady już teraz bardzo silnego zjawiska.

Od Malezji po Brazylię

Tegoroczne El Niño łączone jest m.in. z suszą oraz pożarami lasów i plantacji w Indonezji. Pożary wywołały regionalny kryzys w postaci ogromnych zanieczyszczeń powietrza. Smog dotarł m.in. do Malezji, przez co zamknięto szkoły w kilku regionach. Singapur wprowadził zaś dotacje dla osób, które potrzebują leczenia z powodu zanieczyszczonego powietrza.

"Dym z pożarów pokrył także Manaus, największe miasto brazylijskiej Amazonii, gdzie zamknięto szkoły publiczne. Stan Amazonas odnotował we wrześniu prawie cztery razy więcej dużych pożarów niż we wrześniu rok wcześniej" – relacjonuje AFP.

Brak opadów i suche warunki sprzyjają nie tylko pożarom. Z tego powodu ucierpi także produkcja żywności. Na przykład w Indiach opady podczas trwającego sezonu monsunowego są o kilkanaście procent niższe od normy, co może oznaczać najbardziej suchy sezon od co najmniej 17 lat.

Z kolei we wschodniej i środkowej części Pacyfiku trwający sezon huraganów już jest rekordowy (pod względem skumulowanej energii cyklonów – miary łączącej siłę wiatru i czas trwania burz). Poprzedni rekord pochodził z 2018 r. Pięć kolejnych huraganów z rzędu – Nolo, Odalys, Polo, Rachel i Simon – osiągnęło status "poważnego huraganu". Trzy z nich miały kategorię 4, a Polo ustanowił rekord czasu trwania jako huragan kategorii 5: utrzymywał się na tym poziomie przez dwa i pół dnia.

Stan wyjątkowy

Z powodu niewielkich opadów i nasilającego się El Niño już od września przez Kanał Panamski przepływa mniej statków. Według operatora kanału opady między majem a sierpniem były o jedną trzecią niższe od średniej dla tego okresu. W związku z tym dzienną liczbę tranzytów zmniejszono z 36 do 32.

Możliwe, że kolejne tygodnie przyniosą dalsze ograniczenia – w 2023 r. poziom wody w jeziorach zasilających kanał był tak niski, że liczbę statków przepływających zmniejszono do 22. W tym czasie również panowało El Niño.

Z kolei pod koniec września gubernator Gavin Newsom ogłosił w Kalifornii stan wyjątkowy. Agencje stanowe mają przygotować się do ochrony mieszkańców narażonych na niebezpieczeństwo, w tym zabezpieczyć drogi i infrastrukturę krytyczną, zgromadzić niezbędne zapasy przeciwpowodziowe i wesprzeć lokalne społeczności w ograniczaniu różnego rodzaju ryzyka.

– Kalifornia jest silniejsza, gdy dbamy o siebie nawzajem. Właśnie o to chodzi w tym działaniu. O zapewnienie społecznościom potrzebnego wsparcia, o zapewnienie służbom ratowniczym narzędzi do wykonywania ich zadań i o zapewnienie rodzinom pewności, że ich stan jest gotowy – mówi Newsom. – Przygotowujemy się na to El Niño jak najwcześniej, ponieważ każdy mieszkaniec Kalifornii zasługuje na to, by czuć się bezpiecznie w swoim domu – dodaje.

Rekordowo ciepły rok?

Tymczasem rośnie prawdopodobieństwo jeszcze jednej poważnej konsekwencji El Niño: rok 2026 może okazać się rekordowo gorący.

Jak informuje unijny ośrodek Copernicus Climate Change, za nami najcieplejszy sierpień na Ziemi w historii pomiarów i drugi najcieplejszy wrzesień. We wrześniu odnotowano też najwyższą średnią temperaturę powierzchni wód oceanów na świecie (21,05 st. C, poprzedni rekord z 2023 r. to 20,92 st. C). Rekordy ustanowiono też dla części Pacyfiku, w której formuje się El Niño.

– Jeśli będziemy podążać za schematem, który obserwowaliśmy w przeszłości, możemy mieć rekordowo gorący rok 2026, a potem rekordowy rok 2027 – komentuje Carlo Buontempo, dyrektor Copernicusa.

Warto mieć przy tym na uwadze, że El Niño pojawia się cyklicznie i znika. Z powodu wywołanej przez człowieka zmiany klimatu Ziemia ociepla się cały czas, co będzie przynosić coraz poważniejsze konsekwencje – znacznie większe niż te wywoływane przez samo El Niño. Tego typu zjawiska będą zaś coraz bardziej intensywne, ponieważ oceany będą uwalniać coraz więcej dodatkowego ciepła, które gromadzą przez przegrzewanie naszej planety.