Edith Dekyndt gaat in duet met Cristóbal Balenciaga: 'Het is de stof die beslist'

Wie Edith Dekyndt vraagt om in dialoog te gaan met een haute-couture-icoon als Cristóbal Balenciaga, weet dat daar geen gladde modeshow uit voortvloeit. De duo-expo The fabric decides in Bozar onthult de fragiliteit van materialen, hoe luxueus ook.

Aan het begin van de expo The fabric decides ligt een schetsboekje van Edith Dekyndt opengeslagen, met een tekening van een vrouw in een opvallende jurk. “Ooit zat ik in het Prado-museum in Madrid bijzondere kledij op schilderijen van artiesten als Rubens na te tekenen in dat boekje”, legt de Brusselse kunstenares uit. “Een ideale manier om inspiratie op te doen.”

Dekyndt groeide op in een familie waar het heel gewoon was om zelf kledij te maken en verfraaien. “Mijn moeder en grootmoeder waren geen beroepskleermakers, maar ze hadden een heel repertoire aan ambachtelijke technieken onder de knie. Zelf heb ik altijd een fascinatie gekoesterd voor de werelden van mode en architectuur, en ben er uiteindelijk zowat tussenin beland.” Toen de beeldend kunstenares jaren geleden de kans kreeg om binnen te stappen in de Parijse archieven van Cristóbal Balenciaga, moest ze dan ook niet lang nadenken.

"In de vouwen en vervormingen van de stof voel je nog de lichamen die ze ooit omhulden"

Beeldend kunstenaar

In tegenstelling tot het huidige merk dat nog steeds zijn naam draagt, focuste deze Spaanse modelegende enkel en alleen op haute couture gemaakt met de beste materialen. Toen hij aanvoelde dat die cultuur op haar limieten botste, in 1968, besloot hij te stoppen in plaats van zich aan te passen aan de evolutie naar meer confectiekleding.

Verborgen onderlaag

Cristóbal Balenciaga richtte zijn eerste modehuis op in zijn Baskische thuisregio, maar brak helemaal door nadat hij tijdens de Spaanse Burgeroorlog naar de Franse hoofdstad was verkast. Hij werd beroemd met radicale nieuwe vormen zoals de zakjurk, babydoll en tuniek die werden gedragen door de aristocratie van zijn tijd en beroemdheden als Grace Kelly en Marlene Dietrich.

Maar Dekyndt was nooit geïnteresseerd in een traditioneel overzicht van iconische jurken. Zij raakte in de archieven niet alleen gefascineerd door het meesterschap en het vernieuwende karakter van Balenciaga's werk, maar ook door de manier waarop de stoffen van de kleren waren getransformeerd door de jaren heen en door de mensen die ze ooit droegen.

“Het archief deed enigszins denken aan een mortuarium, en het ontleden van de kledij daar aan een autopsie”, zegt ze. “In de vouwen en vervormingen van de stof voel je nog de lichamen die ze ooit omhulden.”

In de expo liggen – naast onder meer kousen en allerhande accessoires – verschillende prachtige jurken uit de archieven opgebaard, met zichtbare markeringen van de tijd. “Een knoop die loshangt aan een gerafelde draad, tekenen van slijtage, verkleuringen door licht en vocht … Allemaal indicaties van verval waar wij normaal niet de nadruk op leggen”, zegt een vertegenwoordiger van het Balenciaga-archief die liever anoniem blijft. “Maar door daar op in te zoomen, zoals Dekyndt doet, brengt ze als het ware een verborgen onderlaag naar boven.”

Dekyndt heeft ook letterlijk onvolkomenheden uitvergroot in de expo. Bij het binnenkomen passeer je als bezoeker langs een groot, delicaat doek waarop je, als je goed kijkt, verschillende vlekken kunt waarnemen. “Dit nieuwe werk is een uitvergroting van een klein textielfragment uit de Balenciaga-archieven”, legt tentoonstellingsdirecteur Zoë Gray van Bozar uit. “Het laat je meteen mooi door haar ogen naar modestoffen kijken.”

In verschillende andere werken maakt Dekyndt gebruik van technologie om geheimzinnige eigenschappen van textielmaterialen naar boven te brengen. Zo knettert een deken als een haardvuur terwijl het wordt opgeschud, in een video-installatie geïnspireerd door een verblijf in arctische streken. “Ik lag er te woelen in de dekens in mijn koude bed toen ik plots blauwachtige lichtvonken waarnam”, legt ze uit. “Dat heeft alles te maken met statische elektriciteit in extreem koude omstandigheden, die hier ook voor het knetterende geluid zorgt.”

Voor andere experimenten bedekte Dekyndt met behulp van 3D-printing een stuk fossiel hout met een laag plastic en liet ze een rode deken transformeren in een diepvriezer. Maar evengoed laat ze vooral de natuur haar gang gaan. Zo bestaat een wandkleed in de expo uit textiel dat gedurende een lange periode werd bloot­gesteld aan de weerselementen op een dak, met allerlei – verrassend decoratieve – metamorfoses als resultaat.

Buiten de schijnwerpers

“'The fabric decides' of 'de stof beslist zelf' is een uitspraak van Balenciaga die heel hard ook op mijn praktijk van toepassing is”, zegt Dekyndt. “Ik hou ervan om het materiaal te laten doen, te observeren terwijl het verandert door verschillende processen en de boeiende en vaak poëtische effecten te tonen. Balenciaga was ook iemand voor wie het materiaal vooropstond. In plaats van tekeningen als allesbepalende basis te gebruiken, beeldhouwde hij als het ware op maat met stoffen. Hij was een ambachtsman met een enorme kennis van textiel, zodat hij er het beste uit naar boven kon halen.”

Ook qua persoonlijkheid ziet ze wel parallellen met zichzelf. “Hij was net als ik iemand die liefst hard werkte en de schijnwerpers meed. Ik ben ook allesbehalve iemand die vernissages afschuimt, bijvoorbeeld.” Balenciaga stond eveneens bekend voor zijn afkeer van interviews met journalisten. “Daar heb ik zelf wel geen last van, maak je geen zorgen.”

De expo The fabric decides over de ontmoeting tussen Edith Dekyndt en Cristóbal Balenciaga loopt van 14/10 tot 31/1 in Bozar, bozar.be