Psycholog przez internet. Kiedy terapia online jest dobrym rozwiązaniem?
Jak bardzo wizyta online różni się od spotkania w gabinecie?
Mikołaj Wroński RMF FM: Zawodów okołopsychologicznych jest dużo. Mam na myśli między innymi psychologów, diagnostów, psychoterapeutów. Zastanawia mnie, czy do każdego z nich można się umówić na wizytę online?
Aleksandra Juszczyk-Kalina - psycholożka: Na pewno nie do każdego, bo charakterystyka pracy części z nich jest specyficzna, niektórzy pracują np. w terenie. W samej psychoterapii też mamy różne sposoby pracy, czyli tak zwane nurty terapeutyczne. W niektórych z nich na pracę zdalną patrzy się bardziej przychylnie, w innych mniej. Natomiast z mojego doświadczenia wynika, że do większości psychologów, terapeutów i diagnostów można się umówić online. Niekoniecznie wszystkie wizyty będą możliwe w tej formiej, bo czasami zobaczenie pacjenta na żywo ma duże znaczenie, ale nawet w takich sytuacjach z reguły istnieje możliwość zamiany kilku wizyt stacjonarnych na formę zdalną.
Mamy dowody naukowe na to, że psychoterapia i wsparcie psychologiczne udzielane przez internet są skuteczne?
Tak, jest wiele badań na ten temat. One są oczywiście randomizowane i kontrolowane, czyli przeprowadzane w taki sposób, żeby jak najbardziej wiarygodnie i rzetelnie ocenić wyniki badania oraz, żeby jak najmniej zmiennych znieksztcało efekt końcowy W sierpniu tego roku, wyszła duża metaanaliza, czyli przegląd wielu badań prowadzonych na przestrzeni lat, która jednoznacznie wykazała, że psychoterapia prowadzona w formie wideorozmowy działa i jest tak samo skuteczna jak terapia prowadzona w gabinecie. Warto jednak pamiętać, że wsparcie psychologiczne online niejedno ma imię. Od jakiegoś czasu powstają np. aplikacje, z których pacjenci mogą korzystać bez bezpośredniego udziału psychologa czy terapeuty, ale tutaj, mówiąc o wynikach badań, mam na myśli klasyczną wideorozmowę.
Czyli wybór wizyty online albo w gabinecie jest tylko kwestią wygody, czy jednak są poważniejsze różnice?
Co do zasady, to jest kwestia wygody, z tym że są też pewne problemy, w których terapia online nie jest rekomendowana. Mam tu na myśli np. lęk społeczny. Jeśli ktoś boi się wychodzić z domu i to jest jego powód do rozpoczęcia terapii, to w podejściu, w którym ja pracuję - czyli terapii poznawczo-behawioralnej, dążymy do tego, żeby ten pacjent zaczął z czasem radzić sobie ze stresującymi sytuacjami. Jeśli prowadzimy terapię online, to ta osoba tak naprawdę wciąż nie musi opuszczać domu, więc nie mierzy się ze swoim lękiem. Oczywiście można zacząć spotkania w formie wideorozmowy, ale z czasem dobrze by było, żeby ta osoba przeszła na spotkania stacjonarne, bo samo to będzie już dla niej pewną zmianą. Takie sytuacje to jednak wyjątki, a ujmując temat bardziej ogólnie, nie ma wielu różnic pomiędzy spotkaniami w gabinecie i online. Współcześnie psychologowie i psychoterapeuci mają dostęp do wielu narzędzi, których mogą używać podczas wideorozmowy i są w tym kierunku szkoleni.
Czy takich sytuacji, w których jednak lepiej iść do gabinetu, jest więcej?
To mogą być np. zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, z powodu których pacjent czuje przymus powtarzania danej czynności, np. częstego mycia rąk albo wykonywania konkretnych ruchów. W trakcie terapii powoli rezygnujemy z tego przymusu, co wzmaga lęk. Łatwiej jest to zrobić podczas sesji w gabinecie. Osobna kwestia to kryzysy psychiczne związane np. z myślami samobójczymi. W takich sytuacjach zdecydowanie wolimy zobaczyć pacjenta w gabinecie, bo taki kontakt twarzą w twarz daje większe możliwości otoczenia go opieką i oceny ryzyka, co jest bardzo ważne, bo w przypadku poważnych tendencji samobójczych lub konkretnych planów, konieczna jest oczywiście hospitalizacja. Wideorozmowa nie jest też dobrym pomysłem w przypadku małych dzieci. One najczęściej przechodzą terapię poprzez zabawę, co byłoby trudne w formie siedzenia przy komputerze.
A zdarza się, że to właśnie wizyta online jest lepszym wyjściem?
Myślę, że to jest super opcja dla osób, które przebywają za granicą, nawet jeśli znają język, w którym mówi się w danym kraju. Mówiąc w języku ojczystym, z reguły czujemy się pewniej, więc warto dać sobie ten komfort i zwyczajnie nie musieć zastanawiać się nad słowami, których chcemy użyć, tylko móc skupić się na sobie.
Podejrzewam, że to może być dobre wyjście też dla osób, które mieszkają w mniejszych miejscowościach, gdzie dostęp do specjalistów może nie być aż tak duży.
Tak, zdecydowanie. Tutaj dużo zmieniło się po pandemii. Wiedza o psychologii i pomocy psychologicznej bardziej się upowszechniła, a ograniczenia geograficzne przestały być aż tak dużą przeszkodą. Terapia online pozwala też połączyć się ze specjalistą z zupełnie innego miasta, co bywa ważne właśnie w małych miejscowościach, gdzie wiele osób się zna i pacjentowi może być trudniej zachować poczucie anonimowości.
Wcześniej wspomniałaś, że również diagności często przyjmują właśnie w formie online. W ostatnim czasie coraz więcej osób poszukuje diagnozy w kierunku spektrum autyzmu albo ADHD. Czy to też da się zrobić zdalnie?
Osobiście nie zajmuję się diagnozą, ale jako psycholog posiadam odpowiednią wiedzę i współpracuję z diagnostami, więc z mojego doświadczenia wynika, że w przypadku ADHD, za pomocą wideorozmowy, gdzie widać pacjenta, jak najbardziej można to zrobić. Czasem jednak diagności proszą, by chociaż jedno ze spotkań odbyło się na żywo. Z tego, co wiem, diagnoza spektrum autyzmu w tej formie byłaby trudniejsza. Narzędzia diagnostyczne mogą wymagać jednak spotkania w gabinecie, ponieważ do tego używa się fizycznych narzędzi badawczych W tej diagnozie bardzo duże znaczenie ma też to, na ile pacjent jest w stanie nawiązać kontakt z diagnostą. Łatwiej jest to ocenić podczas spotkania w gabinecie.
Wiem, że w przypadku ADHD diagności zwracają uwagę też na przykład na ruchy ciała pacjenta. Zastanawia mnie, jak można to zrobić przez internet, gdzie chyba jednak trochę gorzej widać tę drugą osobę.
Jeśli ustawimy kamerę tak, że widać tylko twarz, to faktycznie może to być problematyczne, dlatego diagności często zwracają uwagę na to, żeby podczas rozmowy pacjent był widoczny np. od pasa w górę. Często też ta jedna wizyta stacjonarna jest po to, żeby zwrócić uwagę też na ten element.
Pierwsze spotkanie, pomoc w ramach NFZ i koszty wsparcia prywatnego
Jak od tej strony praktycznej wygląda pierwsza sesja terapii albo wsparcia psychologicznego online? Wcześniej trzeba pewnie znaleźć specjalistę i się umówić, ale co dzieje się później? Psycholog czy terapeuta po prostu dzwoni?
Zwykle otrzymujemy od danej placówki informację, w jaki sposób ta sesja się odbędzie i odpowiedni link. Używa się do tego różnych komunikatorów. W odpowiedniej chwili po prostu klikamy w link, a dalej wizyta tak naprawdę wygląda tak samo jak klasyczne spotkanie w gabinecie.
Jak przygotować się do takiej sesji? O co zadbać?
Oprócz połączenia internetowego warto zapewnić sobie prywatność. Zdarza się, że w czasie sesji za drzwiami u pacjenta jest np. mama albo mąż. Wtedy często brakuje swobody w rozmowie, bo przecież trudności mogą dotyczyć właśnie tych osób albo pacjent może chcieć poruszyć takie tematy, o których nie chce, żeby ktokolwiek przypadkiem usłyszał. Można o to zadbać na dwa sposoby, czyli poprosić tę osobę, aby po prostu wyszła z domu na godzinę albo w ostateczności samemu wyjść, choćby do samochodu.
Czy wsparcie psychologiczne albo psychoterapia online są możliwe w ramach NFZ?
Powiedziałabym, że częściej w poradniach prywatnych, natomiast w niektórych placówkach NFZ również.
A czy koszty psychoterapii albo konsultacji psychologicznych online różnią się od tych w gabinecie?
One zazwyczaj są podobne do cen spotkań stacjonarnych. Mogłoby się wydawać, że sesja online będzie tańsza, ale terapeuta nadal ponosi koszty zapewnienia cichej i prywatnej przestrzeni do pracy. Najczęściej i tak łączy się z pacjentem z gabinetu. Do tego dochodzą lata nauki i przygotowania zawodowego, więc te koszty nie są oczywiście większe niż w przypadku wsparcia w gabinecie, ale niższe też raczej nie.
Psychoterapia online
Mamy kilka form psychoterapii. Ona może być indywidualna, ale też grupowa, rodzinna czy dotycząca par. One wszystkie są możliwe w formie online?
Na pewno możliwa jest terapia indywidualna. Spotkałam się też z terapią grupową w formie wideorozmowy, choć trzeba pamiętać, że nie każdą metodę pracy da się tak prowadzić. W tej formie prowadzone są także terapie par. Jeśli chodzi o terapię rodzinną, to nie spotkałam się dotąd z takim rozwiązaniem. Być może takie terapie istnieją, ale na pewno nie są szczególnie popularne.
Jak różne nurty terapeutyczne podchodzą do terapii online?
Różnią się w tym zakresie. Terapia poznawczo-behawioralna jest na nią bardzo otwarta. Mniej przychylne bywają nurty psychoanalityczny i psychodynamiczny, choć w nich także zdarzają się specjaliści, którzy pracują online. Ostatecznie wiele zależy zarówno od nurtu, jak i decyzji samego terapeuty.
A czy w trakcie psychoterapii można przechodzić z formy online na stacjonarną i odwrotnie? Czy obowiązują tu jakieś zasady?
Nie ma sztywnych reguł, to przede wszystkim kwestia ustalenia z terapeutą. Terapia online daje dużą szansę na zachowanie ciągłości leczenia. Trzeba pamiętać, że psychoterapia jest procesem, a nie serią przypadkowych spotkań, zwykle odbywa się raz w tygodniu. Jeśli pacjent wyjeżdża albo z innego powodu nie może pojawić się w gabinecie, sesję można przeprowadzić online, dzięki czemu ona nie przepada, a przerwa między spotkaniami się nie wydłuża. To ma duże znaczenie, bo po dłuższej przerwie czasem trzeba zaczynać pracę niemal od nowa. W wielu placówkach, zarówno prywatnych, jak i działających w ramach NFZ, zawiera się kontrakt terapeutyczny określający między innymi dopuszczalną liczbę nieobecności. Nie chodzi o sztywną umowę, której nie można zmienić, ale o zapewnienie regularności i skuteczności leczenia. Nieregularne spotkania, odbywające się tylko od czasu do czasu, mogą być wsparciem lub poradą psychologiczną, ale nie są psychoterapią. Dlatego możliwość przejścia na sesję online często pozwala utrzymać ustalony rytm terapii.
Nowe technologie
Na samym początku naszej rozmowy wspomniałaś też o aplikacjach, które zalicza się do szeroko rozumianego wsparcia psychologicznego online.
Tak. Badania pokazują, że odpowiednio zaprojektowane i przebadane aplikacje mogą pomagać między innymi przy łagodnych epizodach depresji, lęku czy trudnościach adaptacyjnych. W przyszłości one mogłyby częściowo odciążyć system ochrony zdrowia. Na przykład osoby czekające na terapię mogłyby otrzymywać program dopasowany do ich potrzeb. Oczywiście nie każdemu taka forma pomocy wystarczy, a osobiście myślę i mam nadzieję, że aplikacje, także te wykorzystujące sztuczną inteligencję, nigdy w pełni nie zastąpią psychoterapeuty, ani relacji z drugim człowiekiem. W przypadku łagodniejszych trudności mogą jednak zapewnić szybkie, łatwo dostępne wsparcie, zwłaszcza osobom, które nie mogą pozwolić sobie na prywatną terapię lub muszą długo czekać na pomoc w ramach NFZ. Ważne jednak, by korzystać z programów opracowanych i sprawdzonych przez zespoły naukowe.
Zakładam, że nie chodzi tu o popularne chatboty oparte na AI, tylko znacznie bardziej specjalistyczne programy.
Tak, to ważne rozróżnienie. Specjalistyczne aplikacje są tworzone na podstawie konkretnych modeli psychologicznych i terapeutycznych. Podlegają też kontroli jakości, dlatego mogą być wartościowym narzędziem, ale nawet z nich należy korzystać ostrożnie i pamiętać, że nie zastąpią kontaktu z człowiekiem.
Podejrzewam, że aplikacje mogą też po prostu wspierać klasyczną terapię czy konsultacje psychologiczne.
Tak, często pełnią właśnie taką funkcję. W niektórych krajach są wykorzystywane jako pierwsza forma pomocy w oczekiwaniu na psychoterapię, po wcześniejszej kwalifikacji pacjenta. Jeśli praca z aplikacją nie przynosi poprawy, pacjent może zostać skierowany na bezpośrednie spotkania ze specjalistą. Terapeuta może też za ich pomocą przekazywać pacjentowi zadania domowe, wysyłać przypomnienia i monitorować postępy. Wykorzystuje się je więc zarówno jako samodzielną formę pomocy, jak i uzupełnienie terapii. W krajach skandynawskich funkcjonuje nawet system publicznej terapii online. Specjalne jednostki tworzą i badają aplikacje, kwalifikują pacjentów, przydzielają im odpowiednie programy oraz monitorują postępy. Jednocześnie w ten sposób prowadzone są badania nad skutecznością terapii w warunkach codziennego życia, a nie wyłącznie w kontrolowanych warunkach naukowych. Dzięki temu można sprawdzać, jak pomoc psychologiczna naprawdę wpływa na funkcjonowanie pacjentów.
Czy w Polsce takie programy też są dostępne i jak właściwie odróżnić skuteczną, stworzoną przez specjalistów aplikację od zwykłego skoku na kasę?
Tak, w Polsce również powstają tego typu programy terapeutyczne - najczęściej na Uniwersytetach w jednostkach, które zajmują się badaniami psychoterapii online. Wtedy możemy skorzystać z tego typu narzędzi, wspomagając przy tym naukę i biorąc udział w badaniu naukowym. Takie aplikacje powstają np. na Uniwersytecie Warszawskim w zespole eMPAT lab, do którego należę. Żeby odróżnić rzetelne aplikacje psychologiczne od takich stworzonych tylko dla pieniędzy warto sprawdzić, czy aplikacje te były sprawdzane w jakiś badaniach naukowych - taka informacja powinna się znaleźć w samej aplikacji.
Nachodzą Cię myśli rezygnacyjne? Nie dajesz sobie rady z codziennością? Jesteś ofiarą przemocy? Pamiętaj, że są osoby, które chcą i mogą Ci pomóc. Dyżurują bezpłatnie, całodobowo, siedem dni w tygodniu. W przypadku kryzysu psychicznego lub emocjonalnego skorzystaj z linii wsparcia:
• 116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży,
• 116 123 - kryzysowy telefon zaufania dla osób dorosłych,
• 800 70 22 22 - telefon do Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym,
• 800 12 12 12 - Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka,
• 112 - telefon alarmowy w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.