Na de moord op Elvira in Oudergem: 'Daders bijna altijd mannen met instabiel zelfbeeld'

In Oudergem is het voorbije weekend een vrouw met 28 messteken om het leven gebracht. Het parket onderzoekt de zaak nog, maar volgens Het Nieuwsblad is de dader vermoedelijk een ex-partner van het slachtoffer.

De dertigjarige Elvira lijkt daarmee een zoveelste slachtoffer van femicide: een gendergerelateerde moord. Het burgerinitiatief Stop Feminicide berekende dat er in België gemiddeld om de twee weken een plaatsvindt.

Eerder deze maand nog werd Sint-Gillis opgeschrikt door de extreem gewelddadige dood van Fatoumata, een moeder van twee. In april werd de 24-jarige Gloria levenloos aangetroffen in Schaarbeek: ze werd vermoord door haar ex-partner.

BRUZZ sprak met criminologe Anne Groenen (UCLL en KUL), die al jarenlang onderzoek doet naar de patronen achter gewelddadige relaties, over die schrikbarende cijfers. "Het zijn bijna altijd mannen met een onstabiel zelfbeeld."

Klopt de indruk dat het aantal femicides stijgt?

ANNE GROENEN: In 2023 werd de femicidewet goedgekeurd voor de preventie en de bestrijding van femicides en gendergerelateerd geweld. Als onderdeel daarvan zullen er officiële statistieken komen, maar voorlopig zijn die er nog niet. We zijn dus nog steeds aangewezen op cijfers die belangengroepen verzamelen.

Wel werd er deze maand een parlementaire vraag gesteld door Sarah Schlitz (Ecolo, voormalig staatssecretaris voor Gelijke Kansen en Gendergelijkheid) over het thema. Zij becijferde dat er in 2026 al 29 femicides plaatsvonden, terwijl het jaar nog niet voorbij is. De afgelopen jaren schommelde het cijfer steeds rond de 25: het aantal gevallen is dus zeker niet gedaald.

Nochtans noemt u eerder femicides 'de meest voorspelbare vorm van moord'.

Dat maakt het extra tragisch, ja. Als we achteraf een gedragswetenschappelijke analyse maken, komen bepaalde risicofactoren vaak voor: een voorgeschiedenis van partnergeweld, het opbouwen van controle, een moeilijke relatiebreuk, felle stalking en persoonlijkheidsproblemen.

Wat voor mannen zijn de daders?

Er bestaat geen homogeen profiel van partnerdoders. Het zijn meestal mannen die onder meer een onstabiel zelfbeeld proberen op te krikken door macht uit te oefenen over hun partner. Dat begint vaak subtiel met bijvoorbeeld een gemeenschappelijk mailadres. 'Ik weet dat je niet goed bent in administratie en ik wil je ontlasten', klinkt het dan. In feite gaat het over het uitoefenen van controle.

In bijna alle casussen van extreem partnergeweld die ik bestudeerde, werden er ook apps geïnstalleerd om de sociale media van het slachtoffer te controleren. Ze sturen dan bijvoorbeeld vreemde berichten naar kennissen in naam van het slachtoffer om haar onderuit te halen en te isoleren.

Ze zijn dus erg manipulatief?

Ja, maar tegelijk verbergen ze dat goed. Ze gedragen zich autoritair, maar op een familiefeest kunnen ze dan weer heel charismatisch overkomen. Dan gaat een dader bijvoorbeeld de hele avond alle glazen en hapjes serveren en de ideale partner uithangen. Pas als de deur dichtgaat, begint het geweld terug.

Tegelijkertijd zien we vaak een extreem patriarchale visie bij de geweldplegers. Een vrouw moet volgens hen luisteren en geweld is gerechtvaardigd om hier voor te zorgen.

Waarom gaan vrouwen niet gewoon weg bij hun partner?

Daar zijn verschillende redenen voor: schuldgevoelens, schaamte en financiële afhankelijkheid spelen vaak een rol.

Ik heb veel vrouwen geïnterviewd die ernstig tot bijna fataal partnergeweld meemaakten. Het is erg gek hoe op termijn bij hen de grens vervaagt tussen wat door de beugel kan en wat niet. Ze hebben na jaren van geweld vaak niemand meer om hun gedachten mee af te stemmen: ze zijn gebrainwasht en geïsoleerd. Jarenlang werd er op hen ingepraat dat ze niets waard zijn en dat ze hun pijn verdienen.

Misschien speelt ook de angst mee voor de reactie van hun partner?

Zeker. Het kan vreemd klinken, maar de pijn die je kent is soms ook minder eng dan de stap zetten naar onzekerheid. Je weet niet of je veilig zal zijn en veel vrouwen zijn bang om niet geloofd te worden. Zeker omdat hun partner vaak veel mondiger is.

Daarnaast weten slachtoffers na jaren ook perfect wanneer er een escalatie gaat komen. Ze stellen zich daar dan op in en weten dat daarna een rustigere periode volgt. Dat aantrekken en afstoten maakt het voor slachtoffers moeilijker om de knoop door te hakken en weg te gaan.

Is er ook een bepaald type vrouwen dat sneller slachtoffer wordt? Huisvrouwen zijn bijvoorbeeld meer financieel afhankelijk.

Femicide kan iedereen overkomen. Het komt voor in alle lagen van de bevolking.

Omdat partners erg vaak de dader zijn, wordt soms gesproken van een 'passiemoord'.

Zo mag je dat niet noemen. Een passionele moord gaat uit van liefde en verontschuldigt de dader. Bij femicide is liefde nooit een motief. Het gaat om het niet kunnen aanvaarden van een relatiebreuk in combinatie met het willen verwerven van macht en onderdanigheid van de vrouw.

Vaak is er bovendien wel sprake van planning en opbouw bij de moord. Femicides zijn bijna altijd voorbereid.

Wat kan je doen als je iemand kent die in een risicorelatie zit?

Probeer er altijd voor haar te zijn, ook als je wordt afgewezen door het slachtoffer. Als zij over haar situatie wil spreken, probeer dan vooral niet te oordelen. Luister geduldig en geef het gevoel dat je klaarstaat om te helpen.

Je kan ook de hulplijnen aanhalen, zoals de 1712 voor geweld en misbruik. Bij extreme zorgen kan je iemand begeleiden naar de politie of initiatieven zoals Veilig Huis.

Wat kan er op overheidsniveau nog beter?

Ik wil benadrukken dat er de afgelopen jaren al veel in de goede richting bewoog om de samenwerking tussen justitie, politie en hulpverlening te verbeteren. Wat nog kan verbeteren, is de uniforme aanpak rond het in kaart brengen en opvolgen van risicogevallen. Nu zit die informatie soms nog te versnipperd.