151 kilogramów w sekundę. Tyle marnuje się żywności w Polsce

Opracowanie: Karolina Wasyl Publikacja: Dzisiaj, 16 października (12:08)

Dziś, 16 października obchodzony jest Światowy Dzień Żywności. To doskonała okazja, by przyjrzeć się skali marnowania jedzenia w Polsce i Europie. Najnowsze dane Eurostatu za 2024 rok nie pozostawiają złudzeń – w krajach Unii Europejskiej powstało aż 57,9 mln ton odpadów żywności, co daje średnio 129 kg na mieszkańca rocznie. Ponad połowa tych odpadów, bo aż 53 proc., pochodzi z gospodarstw domowych. To aż 31 mln ton rocznie, czyli 69 kg na osobę.

Zdjęcie ilustracyjne /Shutterstock

Polska w czołówce marnowania żywności

Podobnie sytuacja wygląda w Polsce. Z danych Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego (IOŚ-PIB), przekazanych do Komisji Europejskiej, wynika, że rocznie w naszym kraju powstaje około 4,76 mln ton odpadów żywności. Z tego ponad 2,57 mln ton przypada na gospodarstwa domowe. To oznacza, że większość jedzenia wyrzucamy we własnych domach.

„W każdej sekundzie w Polsce powstaje około 151 kilogramów odpadów żywności, co daje ponad 9 ton na minutę i aż 13 tysięcy ton dziennie w całym łańcuchu dostaw żywności, ale ponad połowa tej ilości, czyli około 82 kilogramy na sekundę, niemal 5 ton na minutę i ponad 7 tysięcy ton dziennie, powstaje w samych gospodarstwach domowych, czyli w domach Polaków” – podkreśla IOŚ-PIB.

Gdzie powstają odpady żywności?

Odpady żywności powstają na każdym etapie łańcucha dostaw – od produkcji, przez przetwórstwo, handel, aż po gastronomię i nasze domy. Według danych IOŚ-PIB, poza gospodarstwami domowymi, największe ilości odpadów powstają w:

• produkcji podstawowej – ok. 795 tys. ton rocznie,
• przetwórstwie i wytwórstwie – ok. 579 tys. ton,
• sprzedaży detalicznej i dystrybucji – ok. 491 tys. ton,
• restauracjach i usługach gastronomicznych – ok. 322 tys. ton.

Marnowanie żywności to nie tylko strata jedzenia

Problem marnowania żywności to nie tylko kwestia etyczna czy ekonomiczna. To także ogromne obciążenie dla środowiska. Według raportu Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), globalny ślad wodny żywności, która nie została skonsumowana, wynosi aż 250 km³ rocznie. Do produkcji tej żywności wykorzystuje się niemal 1,4 mld hektarów gruntów rolnych – to aż 28 proc. światowej powierzchni pól uprawnych.

Jak wynika z opracowania Programu Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska (UNEP), marnowanie żywności odpowiada za około 8-10 proc. globalnych emisji gazów cieplarnianych. Ograniczenie tego zjawiska ma więc kluczowe znaczenie nie tylko dla naszych portfeli, ale także dla ochrony klimatu i zasobów naturalnych.

Jak ograniczyć marnowanie jedzenia?

Eksperci IOŚ-PIB podkreślają, że walka z marnowaniem żywności musi odbywać się na każdym etapie łańcucha dostaw – od producentów, przez sklepy, aż po konsumentów. Kluczowe są działania edukacyjne, które pomagają przekładać wiedzę na codzienne decyzje.

Planowanie zakupów, odpowiednie przechowywanie produktów i wykorzystywanie żywności, którą już mamy, to proste sposoby, by ograniczać straty i oszczędzać pieniądze. 

Mamy wpływ na skalę marnowania żywności zarówno lokalnie, jak i globalnie. Kluczowe znaczenie mają świadomość i uważność wszystkich uczestników rynku żywności – zarówno tych, którzy ją produkują i sprzedają, jak i tych, którzy ją kupują i konsumują. Codzienne decyzje mogą oznaczać straty lub oszczędności, ponieważ marnowanie żywności wiąże się również z marnowaniem zasobów i pieniędzy – ocenia dr inż. Sylwia Łaba z IOŚ.

Efektywne gospodarowanie żywnością wymaga zarówno rzetelnych danych o skali problemu, jak i wiedzy o sposobach jego ograniczania. IOŚ-PIB w ramach projektu SMART-FOOD prowadzi działania edukacyjne, które mają na celu promowanie praktycznych rozwiązań i budowanie świadomości społecznej.

Rzetelne dane pozwalają określić skalę marnowania żywności i lepiej rozpoznać miejsca, w których powstają odpady oraz przyczyny ich powstawania. Jednak sam pomiar nie wystarczy. W ramach działań IOŚ rozpowszechniamy wiedzę i promujemy praktyczne rozwiązania, które pomagają ograniczać marnowanie żywności na co dzień – podkreśla dr inż. Sylwia Łaba.